QuartusDe actionibus.

6 5

īpetraſſet. ¶ Itēª aduerſus eū ꝗ viexemerit eū ꝗ in ius vocaret̉. cuiuſue dolo aliꝰ exemerit ⁊ alias īnumerabilesᵇ. ¶ Preiudicialesᵉ actiones in rē eē vidēt̉. quales ſunt ꝑ qͣsq̄rit̉ an̄ aliꝗs liber ſit an ſeruꝰ. vl̓ li

bertꝰ ſit. vl̓ de partu agnoſcēdo/ exquibꝰᵇ fereᶜ una illaꝝ legitimāᶠ cāmhꝫ. ꝑ quaꝫ q̄rit̉ an aliquis liberᵍ ſitan ſeruus. certe ex ipſius pretorisiuriſditione ſubſtantiam capiunt.¶ Sic itaqꝫᵖ diſcretis actōibꝰ cer-

vocan. l. adoptiuuꝫ. §. i. ⁊ h̓ cū agit ꝯtra patrem. ſi aūt ꝯtra extraneumtunc ẜm vetera iura tm̄. v. actiones filiofa. ꝯpetebant. vt. ff. de ac. ⁊ ob. l.filiuſfa. ⁊. l. in factum actiōes. ſꝫ hodie oēs venientes ex aduēticia cā ut diri. sͣ. ꝑ qͣs ꝑſo. no. acꝗ. §.ē q̄ro ꝗs iurabit d̓ calūnia cū filiuſfa. erit ī iudicio? Rn̄. ſi filiuſſa. petilia patrē ꝯueniat infiliꝰ ſi maior ē al̓scurator ei dabitur ad litē: ut ī auc. vt lice. ma.⁊ auie. §. i. ī fi. colla. viijſi aūt ſit ī ptāte pr̄is ⁊ agat d̓ caſtrēſi vel qͣſi caſtrēſi pecu. ⁊ tūc iurat filius cū pr̄ta. habeat̉ vtff. ad mace. l. ij. ſi v̓o eētminor daret̉ curator liti nō ꝑſone cū ſit ī ptātevt. C. d̓ cura. furi. l. fi. īpͥn. ⁊ de bo. qꝫ li. l. fi. §. ſinaūt pro patre. ſi aūt ꝯͣ exͣneū agat filiꝰ: ſi agatpr̄ eius noīe pr̄ iurat ut. C. de iu. calū. l. ij. §. ꝙ obſeruari. Si filius fortepr̄e abn̄te. vel ẜm veteres. l. in. v. caſibꝰ. vel ẜm nouas: in oī aduenticiacā iurat filius cū ſuo noīe agat ⁊ maior ē. ſi mō pr̄ in aduenticijs n̄ hꝫ vſufru. al̓s pater ageret ⁊ rn̄deret ⁊ iuraret: ut. C. de bo. ma. l. i. in prī. vbi v̓ofilius iurat lꝫ pater non habeat vſufructum dꝫ pater ꝯſentire filio agēti eta ¶ Item aduerſus eum .ſ. datur actio in factū penalis ut ecce cū vocarēreſpondenti. vt. C. de bo. qꝫ lib. l. fi. in principio.Ticium in ius qui tenebat̉ mihi actione tꝑali ⁊ duꝫ eēt in itinere detinuiſti eum vi: vel capiendo euꝫ per ꝑſonā vel faciendo dolo: vt aliꝰ eū detineret ⁊ tantū ꝙ dies actionis mee exiuit. teneris .n. mihi quāti iurauero ī litē ⁊ ſic eſt actio penalis ex ꝑte mea. qꝛ vltra rei veritatē forte iurabo ⁊ ex ꝑte tua qꝛ das mihi aliquid ⁊ tibi nihil adeſt. vt. ff. ne ꝗs eum qui ī ius vo.vi ex. l. pe. §. i. Suꝑ hoc. §. prīo quero cū duo ſint tituli vt. ff. ne ꝗs eū ꝗ īius vo. vi ex. ⁊ aliꝰ titulus de eo ꝑ quē factū erit. de quo ſit mentio in hoc.§. Rn̄. de pͥmo: qꝛ inde orit̉ actio ex vtraqꝫ ꝑte penalis vt dictuꝫ eſt: ſꝫ exalio eſt pēalis ex ꝑte rei tm̄ cū ad ītereē actoris det̉: ut. ff. de eo ꝑ quē fac. ē.l. fi. i. rn̄. Itē primus de quo ſit mentio hic ꝯſuluit actori tm̄ ut patet ex.l. ij. ⁊. iij. §. eximere. at ſecūdus ꝯſuluit vocato nō ſolū ſꝫ ēt vocāti ut. ff. d̓eo ꝑ quē ſcm̄ ē. l. i. §. ſi reus in fi. ⁊. l. fi. i. rn̄. Itē pͥmꝰ hꝫ locuꝫ qn̄ aliꝗs exētus eſt an̄ ſatiſdationem: ⁊ poſt in ius vocationem. ſꝫ ſcd̓s poſt ſatiſda .ſ.factas de iudicio ſiſti ⁊ alias que firmant iudicium. vt. ff. de pre. ſti. l. i. inpͥn. ⁊ pꝫ h̓ dr̄ia ex ordine illorū titulorū. Item primus qn̄ vi exēptꝰ ſit ꝗsat ſecundus ēt ſi ſine vi vt pꝫ in. l. i. §. ſi dolo. de eo ꝑ quē factū ē. ⁊ ne ꝗseum qui. l. i. ⁊. ij. in fi. Uel ſatis dici pōt ꝙ de vtroqꝫ hic loquit̉ ⁊ ꝙ licduo ſint illi tituli tn̄ de vno edicto ſūt. Itē ⁊ ꝙ dicat̉ penalis actio ēt illaex vna ꝑte tm̄ eſt penalis. Super hoc. §. ij. q̄ritur. nōne ꝑ conuentionē ſolam ēt iure veteri perpetuatur actio. vt. ff. de act. ⁊ ob. l. cōſtitutionibꝰ. nōſolū ꝑ noua iura vt. C. de preſcri. xxx. an. cū notiſſimi. ⁊. l. ſicut? Rn̄. hicn̄ ꝑ executorē: ſed ꝑ ſuā denūciationē: eū cōuenerat vl̓ verbū qͣſi poſitū ī.d. l. cōſtitutionibus. aſſertiue ponitur nō ſimilitudinarie: ⁊ ẜꝫ hoc hodieeēt correctū qd̓ hic dr̄. vel dic ꝙ talis fuit cōuentio in illa. l. ꝯſtitutionibꝰque pro lite conteſtata habebatur: vt qꝛ actio erat tꝑalis ⁊ libellus fuit prīcipi datus. ut. C. qn̄ li. prin. da. lit. con. fa. l. i. ⁊. ij. vel dic ẜm. Ioā. ꝙ leges veteres circa ꝑſonales actiones loquūtur vbi non perpetuant̉ ꝑ executorē ſꝫ lex illi cum notiſſimi. ⁊ lex ſicut in rē. loquūtur in reali vnde adhuc⁊ hodie nō corrigitur qd̓ hic dicitur.b ¶ Innumerabiles. immo numerari poſſunt: ſed dicuntur innumerabiles quia de facili non poſſunt numerari. vn̄ dicitur non poſſe fieri commode qd̓ cum difficultate fieri pōt vt. ff. de ver. ſi. nepos proculo. enumera ergo aliquas vt eſt actio in factum de calumniatoribus de qua dicemus. jͣ.eo. §. quadrupli. Item actio qd̓ me. cā. item furti manifeſti. Iteꝫ ſerui corrupti in duplum de ꝗbꝰ dicemus. jͣ. e. §. oēs actiōes ſūt ⁊ alie in factuut de effuſis ⁊ deiectis ⁊ appēſis ut. ff. de his qui deie. vel effu. l. ſi v̓o. §. pͥtor. Et alie multe ſunt quas enumerare non expedit.¶ Preindiciales Iſte. §. duo facit. Primo actiones preiudicialesenumerat. Scd̓o dicit ꝙ quedam ſunt actiones ciuiles: ⁊ q̄dam pretorie.Secunda ibi. ex quibus fere. ⁊. h. d. in ſumma. Actiones pͥiudiciales q̄ h̓enumerant̉ ſūt in rem qͣrū alique ſunt ciuiles ⁊ alique ſunt pretorie. h. d.c. ¶ Preiudiciales. pro ꝯſtanti pōit ꝙ he pretorie ſunt cum in tractactu pͥtoriarum ponuntur: ⁊ ſunt in rem qꝛ res petitur ⁊ vendicat̉. Un̄ querit̉ qͣre non poſuit h̓. sͣ. inter reales pretorias? rn̄. qꝛ quedā d̓ eis ē ciuilis. vndeeius occaſione ⁊ de ceteris hic dicere reſeruauit ⁊ ſunt tres. Prima ē perquā queritur an aliquis ſit liber ſubaudi uel ſeruus Scd̓a an aliꝗd ſit libertꝰ ſubaudi vel ingenuus. Tertia eſt de partu agnoſcendo ꝑ quā queritur an ꝗs ſit filius vel non vt oīa ꝯſequat̉ q̄ filius a patre ꝯſeꝗ dꝫ. al̓s autem agitur de ꝑtu agnoſcendo ꝑꝑ alimēta tm̄: ⁊ tunc filiatiōi non pͥiudicatur qꝛ ſummatim querit̉ ut. ff. de li. ag. l. i. §. iul. ⁊. l. ſi ꝗs ali. §. ſi vel parens. ⁊. ff. d̓ his ꝗ ſūt ſui vel alie. iu. l. ſi iudex. lꝫ videat̉ ꝯtra. C. d̓ or. cog..l. ij. §. fi. ſꝫ dic vt ibi. Sꝫ dicūt quidā ⁊ male ꝙ tm̄ due ſūt. ⁊ de duabusprimis faciunt vnā hoc modo. an aliꝗs liber .i. igenuꝰ vel libertus: ⁊ hivnam faciunt aliā v̓o de partu agnoſcendo non mutant: ſed prima opi.verior eſt cum ſit ꝯmodius ſingulas cās ſingulis appellationibus diſtīgui. vt. sͣ. qui. mo. teſt. infir. §. alio aūt modo. Item qꝛ poſtea dicit ceterev̓o ⁊cͣ. ⁊ ita loquitur de pluribus excepta vna. In prīo ergo vbi querit̉ ſitliber vl̓ ẜuus dico ꝙ ſiue ſeruꝰ agat ꝯͣ dominū dicēs ſe eſſe liberū: ſiue ecō

tra dominus contra ſeruum qꝛ ſeruus ſit in poſſeſſione libertatis qd̓ hec actio inrem que intenditur eſt preiudicialis vt. ff. de lib. cā. l. liberis. §. fi. Idem dico ſiue patronus vendicet libertum in libertinitateꝫ ſiue libertꝰ ſe vendicet in ingenutatem vtraqꝫ eſt pͥiudicialis. ut. ff. ſi ingenuus eē di. l. fi. in prin. ⁊. §. fi. intendit̉etiam hoc caſu officiū iudicis ut diximus. ff. de iureiur. ſi duo patroni ī prī. ⁊. ff.ſi inge. eē di. l. i. ⁊. ij. ⁊. ff. de reivē. l. i. §. i. Ideꝫ dicas in tertiavt ſiue agat pater petendo filium in filiationem vel filiusdicat ſe non filium. ⁊ erit preiudicialis ⁊ directa hincinde. ſedquidam dixerūt ꝙ directa datur patrono parenti ⁊ dn̄o. ſedilla que dat̉ libero filio ⁊ ẜuo ēcontraria: qd̓ nulla lege cautūueniantur directe ⁊ ꝯtrarie ut mandati depoſiti ⁊ſimiles. Sꝫ qualiter formant̉inuenitur licet alie quedam inlibelli in his? rn̄. ſic peto. Io. in filium meum iudicari vt mihi paternam debitāpreſtet reuerentiam: ⁊ alia que patribus a filijs debentur: ⁊ idem ī patrono: ⁊ extunc lata ſnīa alimenta patri ⁊ patrono preſtabuntur ut. ff. de li. ag. l. ſi ꝗs alijin prin. ⁊. §. ſolet. qꝛ ſnīa pro veritate accipitur ut. ff. de ſta. ho. l. ingenuū. Et ꝓbatur hec libelli formatio. C. de fideicom. li. l. i. In ẜuo ⁊ domino ſic: peto ticiuꝫin ſeruum meum quia eum meum dico. Econtra ſeruus vel libertus vel filiusdicet: peto me non inquietari a ticio qui me in ſeruum vel libertum vel filium tenet quia me in tali vinculo non ſubeſſe dico vt. C. de ingenuis ma. l. diffamarivel ſic. peto ut ingenuus vel liber uel non filius pronuncier cōtra dictū ticiū. qꝛſic ſe rei veritas hꝫ. Et differt hec ab ea qua petit pater filium in poteſtate ex iureRomano cū ibi tm̄ d̓ poteſtate queratur. hic aūt de filiatione ut. ff. derei ven. l..i. §. i. ⁊ hic dicitur. Itē hec pretoria vt hic: illa ciuilis. Quibus autem modis filius poſſit peti diximus. sͣ. de pa. po. §. ius autem poteſtatis. Item quare dicuntur preiudiciales; rn̄. ẜm quoſdam quia in modum exceptionis proponuntur: ⁊ita preiudicant vt ſi agas contra me hereditatis petitione. ⁊ ego obijciam tibi ꝙſeruus ſis defuncti. vel quia ipſe defunctus ſeruus fuit vt. ff. de peti. he. l. ſi quislibertatem tunc non poteſt eſſe lis inter nos: ut. ff. de iudi. l. lis ⁊ sͣ. de ob. queex de. §. hi. ⁊ facit pro hac ſnīa. C. de or. cog. l. i. ⁊ de here. pe. l. liber. ⁊. ff. ſi quisinge. eſſe di. l. fi. Alij dixerunt iō dici preiudiciales quia ſnīa lata ſuper his fitpreiudiciuꝫ oībus alijs queſtionibus vt. ff. de ſta. ho. ingenuum. ⁊. ff. de li. ag..l. i. §. fi. ⁊. l. iij. Sed certe ẜm hec ēt querela inofficioſi teſtamenti dicitur preiudicialis quia preiudicat alijs queſtionibus vt. ff. de inoffi. teſta. papͥ. §. fi. ſed cōtra hanc ſnīam eſt. ff. de li. cā. l. ſeruus ſed ibi non fuit pronunciatus ingenuus:vel colluſto ibi fuit. vel dic ẜm Io. ꝙ preiudiciales iō dicuntur qꝛ oēs alie queſtiones que interim inter eas perſonas mouentur debent ſilere. vt. C. d̓ or. cog.l. i. ⁊. iij. ⁊. ff. de lib. cā. l. ordinata. ⁊ ad hoc facit. ff. de noxa. l. pe. i. rn̄ſo. niſiſet talis cā que ageretur ēt ſi conſtaret eum fore ſeruum qd̓ eſt qn̄qꝫ: vt. ff. d̓ iudi..l. vix. ſed ẜm hoc ſi cum queritur inter patronum ⁊ libertum de libertinitate nōeſt hec queſtio preiudicialis cum aliē qōnes interim inter eos poſſunt exerceri venia tn̄ petita vt. sͣ. e. §. in eum. ſꝫ dic ꝙ ille queſtiones quieſcunt q̄ non competerent ſi conſtaret eum libertum vt. ff. de in ius vocā. l. ſed ſi hac lege. §. pe. ⁊. fi.Item quid ſi nulla alia queſtio mouetur nōne tunc iſte dicūtur pͥiudiciales cumnon habeant cui preiudicent; azo. dicit ꝙ nō: ſꝫ Io. cōtra. inſpicit̉ eniꝫ aptitudoqꝛ habilis eſt eſſe pͥiudicialis ſicut auguſtus dicitur lꝫ nō ſemꝑ augeat vt. sͣ. ī rubrica ꝓemij Item nunꝗd ſūt plures pͥiudiciales niſi he tres? reſpō. ſic. vt here.pe. nā ⁊ tunc ceſſant oēs alie qōnes donec ipſa intenditur. ut. ff. de pe. here. l. ſijs libertatē. ⁊. l. diuus in fi. lꝫ hodie contrariuꝫ ſit vt. C. de here. pe. l. fi. §. i. ⁊. ij.Itē quo iur̄ aſcripticij coloni cēſiti ⁊ ſimiles petunt̉; rn̄. vtili: pͥiudiciali nō directa. nā ⁊ ipſi coloni ſe petūt ī libertatē ꝯtrariā pͥiudiciali vtili: n̄ directa: iō qꝛ liberiſunt non ſerui vt in aucͣ. de ſanctis epiſco. §. aſcripticios. ⁊. §. ſi ſeruus. Iteꝫ ideopreiudiciali: qꝛ parum a ſeruis diſtant quo ad ſeruitia que facere debēt. ut. C. deag. ⁊ cē. l. ne diutius. li. xi. ſꝫ alij dicunt ꝙ offō iudi. petuntur ⁊ petūt. vt. C. ī ꝗ.cau. cen. dn̄os accuſ. poſ. l. i. li. xi. ſed certe offm̄ iudicis non pōt locum haber̄ adfuturas preſtationes vt. ff. de vſur. l. i. Alij dixerunt hr̄e locum negatoriaꝫ ⁊ cōfeſſoriam vtilem vt que datur directa in ſeruitutibus alijs. hec vtilis hic daturqd̓ nihil eſt. Item ſi ꝗs ad aliqua ānua ẜuitia teneat̉: quo iure petet̉ vt ꝯdēneturvt preſtet in poſterū ⁊ ipſe quo iure petit abſolui: rn̄. ſatis puto ꝙ iudicis offō h̓fiat ſiue promiſſa fuerunt hec ſeruitia ſiue ex conſuetudine debeantur: ſꝫ ⁊ ſeruitia ipſa preſtita longo tꝑe ex promiſſo petuntur. vt. ff. de vſur. l. cū d̓ ī reꝫ verſo.d ¶ Ex quibus .ſ. tribus preiudicialibus queſtionibus.e ¶ Fere. iō dicit qꝛ in ciuilibus qōinbus quatuor ꝯſiderantur .ſ. actor iudex ⁊ reus ⁊ ipſa res. hic autem eſt idem qui ꝯuenitur. vel ideo quia pretor introduxit d̓partu agnoſcendo. ⁊ a ſe. conſul. confirmatur. accur.f ¶ Legitimam .i. de iure ciuili. accur.Liber ſit. ſubaudi vel ſeruus.¶ Sic itaqꝫ diſcretis Diuiditur principaliter ī tres partes. Primo ponitvnam regulam generalem illatiuaꝫ ex precedentibus ẜm glo. ſꝫ ẜm doc. repilo.gatiuam. Secundo ponit vnā fallētiaꝫ. Secūda ibi. plane. Tertio naturā actionum realium ⁊ ꝑſonalium ⁊ earū differentias. Tertia ibi. Appellamꝰ. Item pͥma ſubdiuiditur. quia primo ponit̉ q̄dam illatio ſeu repilogatio ex ſupradictis.Secundo ponit rationes. Secunda ibi. nec enim. Et. h. d. in ſūma. Dn̄s rei n̄pōt agere ad dandum rem ſuā niſi cōtra furē odio furis. Et actiōes in rem cōpetunt ad vendicandum. perſonales aūt ad dandum vel faciendū. h. d. are.h ¶ Sic itaqꝫ formatur hic itaqꝫ ex alia diuiſione que fit. sͣ. eo. §. i. quaſi dicatdictum eſt que ſunt in rem actiones: ⁊ que in perſonam: itaqꝫ ſic eis diſcretis .i.