Liber.

tamem eſt peculiotenus: qd̓ velutipatrimoniū eſt filioꝝ filiarūqꝫ: iteꝫſeruoꝝ condēnari eos. ¶ Iteꝫª ſiquis poſtulanteʰ aduerſario iuraueritᵉ deberiᵇ ſibi pecuniā quā peteret: neqꝫ ei ſoluatur: iuſtiſſimeᵉ accōmodat ei talē actionēᶠ: per quam

nō illud queriturᵍ: an ei pecunia debeatur: ſꝫ an iurauerit. ¶ Penalesꝰ quoqꝫ actiones pretor peneˡmultas ex ſua iuriſditiōe ītroduxiveluti aduerſus euꝫ ꝗ ꝗdᵏ ex alboeiꝰ corrupiſſetᵐ: ⁊ ī eūⁿ ꝗ pr̄onūº velparētēᵖ in iusq vocaſſet: cū idʳ non

filij vel ẜui vt ſubijcit. qꝛ peculiū ex eo ꝯſiſtit qd̓ ꝗſqꝫ ꝑ ſimoniā ſuā parauit vt.ff. de pecu. l. peculiū la. iij. vere tn̄ n̄ ē pr̄imoniuꝫ filij peculiū. ut. C. ad mace. l.fi. ī fi. Itē nec ẜui: vt. ff. d̓ v̓. ob. lib̓ hō. Iō āt qꝛ qͣſi pr̄imoniū ē pr̄em pro filio.dn̄ꝫ ꝓ ẜuo teneri dicit. diligēter tn̄ diſtīgue vtꝝ ꝯtrāt filiꝰ ul̓ ẜuus vl̓ qͣſi ꝯtrahāt. Itē vtrū delinqͣt vel qͣſi ꝯͣhat ꝗlibet illoꝝ dn̄s vl̓ pr̄ actiōe ex eo contractu tenet̉ ī peculiū ī cuius ꝯdēnatione deducit̉ ex ipſo peculio ꝗcꝗdſeruus natural̓r dn̄o debuit vtqꝛ dn̄s ſeruo mutuauit vel al̓sſecū ꝯtraxit. Itē deducit̉ qd̓ debet̉ his qui ſuntī ptāte dominivel tutela uel cura. cum videatur dn̄s pͥueniſſe. ut. ff. d̓ pecu.ſed ſi damnū. §. i. ⁊. ij. obligat̉enim ſeruus dn̄o natural̓r: ut.sͣ. de fideiuſ. §. i. ſunt hec cōiain ẜuo ⁊ filio. excepta cā mutuiex qua nec filius nec pater tenet̉. ſecus in ẜuo vt. jͣ. ti. i. §. illud. ⁊. C. ad mace. l.pe. Itē q̄ dicta ſunt qn̄ ꝯtrahit hic filius vel ẜuus eadē ⁊ qn̄ qͣſi cōtrahit. ut ſi aterius negocia geſſit. ut. ff. de neg. geſt. ſi filius. p̄ter hāc actionē tenet̉ de peculioadhuc pater. vel dn̄s qn̄qꝫ tenet̉ de in rē v̓ſo. qn̄ .ſ. filius in rē patris vel ſeruusin rem dn̄i ꝯuertit. ⁊ eſt inſolidum vſqꝫ ad ꝙͣtitatem uerſam. ut. jͣ. ti. i. §. in remazo. ſed de peculio agitur quatenus peculium durat: ut. jͣ. e. §. ſunt preterea. ⁊.jͣ. ti. i. §. in rem aūt. Item eſt actio qd̓ iuſſu. que eſt inſolidum quādo filius ul̓ſeruꝰ iubēte dn̄o uel patre ꝯtraxit. vr̄ .n. ꝯtrahi cū ipſo patre ul̓ dn̄o: vt. ff. quodiuſſu. l. i. §. fi. Itē ſunt ⁊ alie tres .ſ. exercitoria que dat̉ ꝯtra dn̄m nauis ꝗ ꝓpoſuit magiſtrū naui ſeruū ſuū: ⁊ eius rei gr̄a ꝯtractū fuit. Et iō dr̄ exercitoria. qꝛexercitor dr̄ dn̄s nauis. Itē inſtitoria q̄ hꝫ locum qn̄ aliquis ẜuū ſuum tabernevel ſtationi propoſuit. Itē tributoria qua agitur ita ꝙ dn̄s vocatur in tributuꝫut. jͣ. ti. i. §. introducit. ⁊. §. inſtitoria. ⁊. §. i. in delictis autē ⁊ quaſi delictis idemolim ſeruabat̉ in filio ⁊ ſeruo: ut pro noxa dari poſſent. ut. jͣ. de noxa. in fi. ti. ſedhodie pro ſeruis tm̄ agit̉ noxaliter. ut ibi dr̄. ⁊ pro delictis. ut. jͣ. de noxa. in pͥn.⁊. ff. de noxa. l. i. ⁊ in qͣſi delictis. ut ſi ſeruus habitās cum domino habuit ſuppēſum. uel appēſum. uel effudit aliꝗd qd̓ alicui nocuit. ut. ff. de his qui deiece.vel effu. l. i. §. ſi ſeruus. ⁊. ff. de minori. ꝙ ſi minor. §. ſi ſeruus. Porro lꝫ in delictis ⁊ quaſi agatur noxaliter. tn̄ ⁊ de peculio agitur ſi locupletatus eſt dominꝰinquantum id peculium locupletius eſt: ut. ff. de iudi. tam ex contractibus. ⁊. ff.de pecu. l. lꝫ. §. ex cauſa.is. Diuidit̉ in duas ꝑtes. qꝛ prīo ponit̉ qō. Scd̓a qōnis deciſio.Scd̓a ibiſtiſſime. ⁊. h. d. Si ꝗs iurauerit aduerſario deferēte in iudicio dat̉ei ex ſacr̄o actio. h. d. are.a ¶ Item ſi ꝗs .ſ. actor.b ¶ Ioſtulāte aduerſario. ideſt petēte reo vel deferēte. ſi enim ſine volūtate aduerſarij iuraret̉ nihil ꝓficeret iuramētum. ut. ff. de iureiu. l. iij. in prin.c ¶ Iurauerit. uel pro iuramēto habitum ſit: vt qꝛ ei remiſſum fuerit: ut. ff. de iureiu. nō erit. §. fi. ⁊. l. ſe. ⁊ de re cre. actori.d ¶ Deberi. ſic ſimpl̓r .ſ. nō adiecta cā qͣre debeat̉ qd̓ informiter dicimus. ſi ātcū forma veluti qꝛ vēdidit: tūc agit actiōe vtili ex eo ꝯtractu nata ex ſacr̄o cuꝫ ꝓveritatē accipiat̉ ⁊ aduerſario ſil̓r actionē tribuit ac ſi vere ꝯtractꝰ p̄ceſſiſſet. idēeſt in alijs ꝯtractibꝰ. ut. ff. de iureiu. ſi duo. §. ſi quis iurauerit. ⁊. §. idem dicemus. ⁊. §. marcellus. Itē circa actionē realē ſi rem ſuam eē iurauerit in rem utilis: preterea in ſcm̄ ꝯtra deferētem tm̄ uel heredē. ut. ff. de iureiu. l. nā poſtea. §.fi. ⁊. l. ſeq. ⁊ ita actori interdū dat̉ in ſcm̄ interdū utilis ex eo ꝯtractu. ⁊ utilis inrē. ex ꝑte aūt rei ſi iurat in actione ꝑſonali. tūc exceptionem tm̄ parit ſi autem inactiōe reali tūc diſtinguit̉ aut iurauerit rem petitoris non eſſe. quo caſu exceptiotm̄ dat̉: aut ſuā eē quo caſu ēt actio: ſi res actoris ad actorem redeat non contraaliū. ⁊ hoc qd̓ dixi in actore hꝫ locū ſi iurat̉ ex ſacramēti delatione ſed ſi iuraturex traditiōe fcā occaſiōe iuriſiur. tūc publiciana dat̉ ꝯtra quēlibꝫ: ſi ſit iuſta cauſa traditionis: ut. ff. de iureiur. nā poſtea. §. fi. ⁊. l. ſe. ⁊ de publi. l. i. in fi. vſqꝫ ad.l. eū ꝗ. Nec ob. ī. e. ti. l. eū ꝗ. §. ſi petēti. qꝛ ibi v̓bū dūtaxat dn̄m tm̄ excludit cōtra quē publi. non dat̉: vt. ff. de publi. l. pe. ⁊ fi.e ¶ Iuſtiſſime. qꝛ ꝑꝑſacramētū dat̉.f ¶ Actionē. in factū. ut. C. de iureiu. actori.¶ Querit̉. ēt ſi ꝑiuriuꝫ vellet ꝓbare. qꝛ ſufficit diuina vltio: vt. ff. de dolo ꝙ ſideferēte. ⁊. l. ſe. ⁊. C. de re. cre. l. iij. niſi in caſibꝰ. ut. C. de re. cre. l. fi. ⁊. ff. de iureiū. admonēdi. Et no. ꝙ hoc ſacramentum qd̓ eſt de re. ut. ff. e. quotiens .i. deveritate. ff. ad. l. cor. de fal. l. i. §. ꝙ in rōnibus. triplex inuenitur uoluntarium:quod ex uoluntate datur ſuſcipitur ⁊ recuſatur. ⁊ extra iudicium: ut. ff. e. l. iuſiurandum. Item neceſſarium quod neceſſitate impoſita a iudice defertur ⁊ ſuſcipitur: vt. ff. de in litem iuran. l. fi. non enim poteſt hoc ſacramentum referri uelrecuſari niſi pretendatur iuſta cauſa recuſationis: vt. C. de re. cre. generaliter. §.ſinantem. Item iudiciale: quod ſic dicitur a iudicio. quando pars parti ſacramētum in iudicio defert. qd̓ non eſt neceſſe ſubire. ſed poteſt recuſari ⁊ referri: ut. C.e. delata ⁊ l. generaliter. §. ſinauteꝫ ſed iure veteri non poterat recuſari ut. ff. e.manifeſti. Sed ẜm pla. ita demū actio in factū datur ex ſacramento ſi ſnīa nonſubſequat̉. al̓s qͣre orit̉ actio in factum cum ex ſnīa eadeꝫ naſceretur: vt. C. d̓ re.cre. actori. Sed nos ꝯtra. lꝫ .n. due ſint ad idem ⁊ eodem noīe non nocēt. ut. ff. d̓act. emp. nō eſt nouum. ⁊. ff. de fideiuſ. hr̄s a debitore: ſemel tn̄ fiet exactio tm̄ vt.ff. de uer. ob. qui bis. ⁊ de re. iur. bona fides.¶ Periales quoqꝫ. Qui edictū in albo pͥtoris poſitū corruꝑit: vel ꝗ uocatpatrē uel patronum in ius ſine uenia: ⁊ eximēs dolo aliquē uocatum in ius ueleximi faciēs tenet̉ actione pͥtoria. h. d. Et primo ponit dictum unum generale.Secūdo ponit tria exēpla. Secūda ibi. ueluti. artinus.

h ¶ Penales quoqꝫ. di ctū eſt. sͣ. de pretorijs rei ꝑſecutorijs. nūc de penalibus pͥtorijs. ſꝫ q̄ ē dr̄ia inter penales ⁊ ꝑſecutorias; rn̄. multa: qꝛ penales pͥtorie ſunt annales excepta actiōe furti. ut. jͣ. de ꝑpe. ⁊ temp. ac. inprin. ſed rei ꝑſecutorie ſunt ꝑpetue ⁊ tꝑales actiones: ut. ff. de ac. ⁊ ob. inhonorarijs. Itē penales odioſe ſunt: rei ꝑſecutorie nō ut. ff. de pe. l. interpretatione. Itē penalesnon tranſeunt ꝯtra heredes niſi aliꝗd ad eos ꝑuenerit. vel lis ſit ꝯteſtata ut. C. ex delicto defūc.l. i. ſed ꝑſecutorie ſic: vt.ff. de act. ⁊ ob. ex ꝯtractibus. Itē vbi plures tenent̉ rei ꝑſecutoria vnoſoluente ceteri liberāturnō ita in penali: vt. C. d̓cōdi. furti. l. i.i ¶ Pene .i. fere. uel melius dic ꝙ abundat. nam vere multeſunt.Quid .i. aliquid.k Cl ¶ Ex albo. erat. enim albū dealbatio q̄dā poſita in loco eminēti. ut apparet in auc̄. de lit. §. oē ibi. Vocē enim pͥconū ⁊cͣ. colla. viij. in quo alboerat ſcriptū vl̓ de citādo aliquē vel de alio p̄cepto generali vl̓ ſpāli: ut. ff.de albo ſcri. l. i. ⁊. l. ij. ⁊. ff. de iuriſ. om. iu. l. ſi ꝗs id.m ¶ Corrupiſſet. vel poſitū ſuſtuliſſet ꝙͣuis non corruperit. ⁊ ſiue per ſevel per aliū. ⁊ tūc ambo tenētur. nec vnus liberat aliū. ⁊ eſt in. l. aureosut in. d. l. ſi quis. ⁊. l. ſe. tenet̉ etiā iſte corruptor. l. cor. de fal. ut. ff. ad. l.cor. de fal. l. pe. cuiꝰ pena eſt deportatio ⁊ omniū bonoꝝ publicatio. in ſeruis ēt vltimū ſuppliciū: ut. ff. ad. l. cor. de fal. l. i. in fi.n ¶ In eū .ſ. filiū uel libertū dat̉ actio ī factū q̄ ē ſimiliter ut ſuꝑior. in. l.aureos. q̄ datur patrono uel patri ⁊ ſi libertus non poſſit ſoluere dictampecuniā caſtigabit̉. Idē forte in filio lꝫ noxal̓r nō det̉ ut. ff. eo. ſ. de in iusuo. l. pe. ⁊. jͣ. de noxa. in fi. Suꝑior tn̄ punit ſolū dolū. hic ſolum factumconſiderat: vt. C. de in ius uo. venia.¶ Patronū. ſubaudi uel patronā. Itē filios ⁊ patres eoꝝ. ut. ff. de inus uo. l. iiij. §. i. ⁊ accipe hic patronū ꝗ māumiſit. uel ꝓ quo iudicatū eſtin cā īgenuitatis ⁊ libertinitatis. uel ſi ex cā fideicō. manumiſit uel emerit eo pacto ut manumitteret ⁊ manumiſit uel n̄ māumiſit. ſꝫ ex ꝯſtōnediui Marci ꝑuenit ad libertatē. ut. ff. de in ius uo. adoptiuū. §. i. ⁊. l. isquoqꝫ. ⁊. l. ſꝫ ſi hac lege. Itē liberos patroni accipe mares ⁊ femīas ⁊ parētes ēt adoptiuos. ut. d. l. ſꝫ ſi hac lege. §. liberos quoqꝫ. ⁊. §. parētes.p ¶ Uel parentem. ⁊ hic accipe marem ⁊ feminam. ⁊ uſqꝫ in infinituꝫ vtetiam ſi Adam viueret nō poſſet vocari in ius ſine venia. Item non refert ſi ſunt legitimi parētes uel naturales. ut. ff. de ī ius uo. l. iiij. §. i. ⁊. ij.⁊ .iij. ⁊. l. parētes. ⁊. l. patris. ⁊. l. adoptiui in prin.q ¶ In ius vocaſſet .i. iuris experiundi cauſa vocaſſet. ut. ff. de in ius uo.l. i. ⁊ hoc ſiue cauſa ſit ciuilis ſiue criminalis: uel multo magis. nā ⁊ tūcetiam cum uenia non poteſt. quia non cōceditur. vt. ff. de in ius vo. ſed⁊ ſi. §. pretor ait. ⁊. ff. de accu. qui accuſare. in fi. ⁊. l. hi. §. ij. Sed quid ſiſolum libellum dedit. rn̄. non incidit in hoc edictum. ut. ff. de in ius uo.libertus. Item quid ſi nō veniat vocatus; rn̄. ſemper incidit ſed faciliusremittitur hec pena quando uocatus non venit: ut. ff. de in ius uo. quāuis. lꝫ quidam dicunt vocantem nullo modo cadere in edictum ſi vocatus non uenit ex predicta .ſ. quāuis. ⁊ hoc ideo quia verba cum effectuſunt accipienda. ut. ff. ne quis eum qui in ius uo. eſt vi exi. l. pe. §. docere. ſed prior ſententia verior eſt: ut quia in. d. l. ꝙͣuis. non dicit ꝙ nonincidat in edictum niſi cauſa cognita Item nunquid heres poteſt uocare in ius ſine venia; ⁊ certe ſi extraneus eſt poteſt ut. ff. de obſe. preſtan. aliber. l. heres. ſi filius non poteſt uocare in ius ſine venia. Sed quare ſecus in herede liberti ⁊ in herede patroni? rn̄. in primo odium verſatur.quod debet reſtringi. in ſecundo fauor qui debet prorogari: ut. ff. de libe. ⁊ poſthu. l. quidam. Item ſi alter agat tutorio nomine vel curatorio: ar. ff. de in ius uo. l. in hac lege. §. fi. ⁊. l. queſitum. ratio quia nemini officium ſuum debet eſſe damnoſum: ut. ff. quemad. teſt. aper. l. ſi ꝗsex ſignatoribus.r ¶ Cum id non impetraſſet. id eſt non petiſſet ⁊ accepiſſet: debet enim apretore ſic petere. domine permitte mihi ut poſſim conuenire patrem uelpatronum meum: vt colligitur. jͣ. de pe. te. liti. §. fi. ⁊. ff. de in ius uo. l.iiij. §. i. Illud etiam quero an hec poſtulatio venie debet fieri in perſonis omnium qui in ius uocari non poſſunt que enumerantur. ff. de ī iusuo. l. ij. ⁊ ſi non fiat ꝙ cadat in penam. quidam dicunt ꝙ ſic. Nos ꝙ nōquia hec pena in eum tantum ſtatuitur qui incidit in edictum. at ille perſone in edicto non continētur. quod maxime probatur ex hoc. §. alitertamen puto eos puniendos prout placuerit iudici ad ſimilitudinem iſtorum. Sed nunquid hec petitio hodie eſt correcta: ut quia habent hodieliberti ius natalium ⁊ generationis: ut in auc̄. ut liber. decetero. §. i. col.vj. rn̄. non. quia ⁊ ibi reſeruātur iura patronis maxime obſequialia quenatura debentur. ſuperiora ꝙͣtum ad libertum plana ſunt. In filio diſtīguę aut erat emancipatus aut in poteſtate: ſi emancipatus erat habēt locum ſuperiora. ſi vero in poteſtate tunc nec cū venia nec ſine uenia pōtcōuenire patrē. ut. C. de in ius uo. l. fi. ⁊. ff. de ac. ⁊ ob. l. actiones. niſi ꝓcaſtrēſi uel qͣſi caſtrē. pe. ut. ff. de iu. l. lis. ⁊ tūc cum uenia: ut. ff. de in ius