Liber

aliquosª apud iudicesᵇ arbitroſuedeᵇ quacunqꝫ re q̄rit̉: ſūmaʳ diuiſioin duo genera deducitur: autᶠ enimin reꝫ ſunt: autᶻ in ꝑſonā. ¶ Nāqꝫagit vnuſꝗſqꝫ: aut cū eo qui ei obligatꝰ eſt: vl̓ ex cōtractu vl̓ ex maleficio: quo caſu ꝓdite actōes ſūt in ꝑſonaꝫ: ꝑʰ quas actor ītēdit aduerſariuꝫ ei dareˡ autᵏ facere oportere⁊ alijs quibuſdā modisˡ: aut cū eoagit qui nullo iur̄ᵐ ei obligatus eſt:mouet tn̄ alicui de aliqua re controuerſiā quo caſu ꝓdite actōes in reꝫſunt: veluti ſi rē corporalē poſſideatº quiſqͣꝫ: Ticius ſuā eē affirmet:poſſeſſor aūt dn̄ꝫ eius ſe eē dicatᵇ.nā ſi ticius ſuā eſſe intēdat: in remᵖactio eſt. ¶ Equeq ſi agatʳ ius ſibieſſe in fundo forte vel edibꝰ vtēdifruendi: vel ꝑ funduꝫ vicini eundiagēdi: vl̓ ex fundo vicini aquā du-

cēdi: in rēᶠ actio ē. ¶ Eiuſdē generisᵗ eſt actio de iure p̄dioꝝ vrbanorū: veluti ſi agat ius ſibi eſſe altiusedes ſuas tollēdi ꝓſpiciēdiue velꝓijciēdi aliꝗd: vl̓ īmittēdi tigna invicini edes. ¶ Econtraᵉ quoqꝫ devſufructu ⁊ de ſeruitutibus p̄dioꝝruſticoꝝ. ¶ Itē p̄dioꝝ vrbanoruꝫinuicē quoqꝫ ꝓditeʸ ſunt actionesvt ſi ꝗs intēdat ius nō eſſe aduerſario utēdi: fruēdi: eūdi: agēdi: aquāue ducēdi. Itē altiusᶻ tollēdi ꝓſpiciendiue. vel ꝓijciendi: immittēdi¶ Iſte quoqꝫª actiōes in rē ſunt ſꝫnegatiue. Qd̓ genusᵇ actōis in controuerſijs reꝝ corporaliū proditūnō eſt. nā in hisᶜ is agit qui non poſſidet: ei v̓o ꝗ poſſidetᵍ non eſt actioprodita ꝑ quā negetᵉ rē actoris eē.¶ Sane vno quoqꝫ caſtᶠ ꝗ poſſidet nihilominꝰ is actoris ꝑtē obtīet

a ¶ Inter aliquos. vr̄ innuere ꝙ alie actiones ſunt q̄ corā alijs iudicibus ꝓponuntur: ſed non eſt verū.b. ¶ Iudices ſcꝫ ordinarios vel delegatos.c ¶ Arbitros .ſ. cōpromiſſarios. nā ⁊ apud eos actiones proponēde ſunt vt hic.ff. de arbi. l. i. Eſt aūt libellus offerēdus: vt. C. de arbi. l. cuꝫ an̄. §. lꝫ. circa fi.ſed ꝯtra pla. C. d̓ epiſ. ⁊ cle. auc. general̓r. ad qd̓ rn̄. qꝛ ibi nō de libelli oblatiōeloquit̉: ſed remiſſione cautionis q̄ cōſenſu ꝑtiuꝫ fieri nō poteſt: vt. ff. de fer. l. i. i. rn̄.d ¶ De quacunqꝫ re. generaliter accipe uerbum rei: vt. ff. ſicer. pe. l. i. in fi. nā pro corporalibus ⁊ incor. competūt actiones vt. jͣ. e. §. ꝓxi. ⁊. §. ij. ⁊. ff.ſi ſerui. ven. l. i. ⁊. ii. in prin.e. ¶ Sūma .i. prīa quo ad tractatū. vel ſumma .i. breuis. breuior .n. eſſe nō pōt ꝙͣ bimemꝰbris ſicut iſta ē. Sꝫ oppo. jͣ. e.§. quedaꝫ. Et rn̄. qꝛ ⁊ ille ſuntreales qn̄ ad res agit̉. Item inperſonā qn̄ ad ꝑſonales pͥſtatōes agit̉. īmo ēt ſi ſimul agatur nō tn̄ egredit̉ hanc diuiſionē cum ſint in rē ⁊ in ꝑſonā. niſi .n. ſic exponerēt̉: iā multe inuenirent̉ breuiores: vt. jͣ. e. §.alie. ⁊. §. actōuꝫ. ⁊ alie q̄dā diuiſiōes q̄ breuiores īuenirent̉.l ¶ Aut .n. ī rē ſunt. iō ī rē dn̄rqꝛ rē ꝯcomittāt̉ vt. ff. d̓ pub. l.iꝑatores. ⁊ in perſonā qꝛ nō recedunt a ꝑſona obligati vl̓ heredis eius cuius eadē eſt perſona. vt. ff. eo. l. actionū genera. §. i. ⁊. ij. ⁊ in auc. d̓ iureiur. a mo. pͥ. ī pͥn. col. v.g ¶ Aut. hic reſpicit aliud aut qd̓ ē. jͣ. e. Aut cum eo ⁊cͣ.h ¶ Per quas .ſ. perſonales actiones.i ¶ Dare. cū datio ē in obligatione: vt. ff. de. v̓b. ob. l. ubi aūt nō. §. fi.k ¶ Ant facere oportere. cū factū ſit in obligatione. vt ſi ꝓmiſiſti ſcribere librumqd̓ petitur actione ex ſtipulatū. vt. ff. d̓ v̓b. ob. in prin.l ¶ Modis .i. ex quaſi contractu ⁊ ex quaſi maleficio. nec .n. de his. sͣ. dixeratqd̓ reprobatur. qꝛ ex quo dixit de his que ſunt ex contractu vel ex maleficio ꝑ ꝯn̄sde his que ſunt ex quaſi cōtractu. ⁊ ex quaſi delicto: vt. sͣ. d̓ ob. que ex qͣſi ꝯtrac.in prin. ⁊ sͣ. ti. i. in prin. vel dic oīa iſta. sͣ. eē cōprehenſa. ſed ſunt ſupradicta intelligenda vbi preciſe agebatur ad ddū vel faciēdū. hic aūt qn̄ nō p̄ciſe ſꝫ ſubalternatiōe. vt hoc. aut. illud. ſꝫ ⁊ hoc reprobat̉: qꝛ sͣ. nō dixit ꝙ p̄ciſſe ꝗd fieret.dic ergo hic de condi. fur. loꝗ. qͣ eſt ꝑſonalis. nō tn̄ ex cōtrac. vel ex quaſi. vel exmaleficio vel quaſi: ſed ex varijs figuris cauſarū oritur: vt. ff. de ac. ⁊ ob. l. i. inprin. Itē de interdictis oībus pōt dici ꝙ oīa ſunt perſonalia: vt. ff. de interdi. l.i. §. fi. nō tn̄ iure ordinario. ſed extraordinario ſunt ītroducta. vn̄ nō cōtinēt̉ ſubhac diuiſione ex contractu vel quaſi: vel ex maleficio vel quaſi ex delicto: tamenꝑꝑ delictum qn̄qꝫ dant̉ vt in interdicto vn̄ vi pōt videri. qn̄qꝫ non: vt ī īterdictoꝙ vi aūt clā. qn̄qꝫ ꝯtra euꝫ ꝗ nō fecit opus ſed factū habꝫ datur: vt. ff. qd̓ vi autclā. l. iij. §. ⁊ clā. ⁊. l. cōpetit. ⁊ vt breuiter dicā ille tertius articulus ꝗ dr̄. ff. e. l. i.in prin. ex varijs figuris ⁊cͣ. eſt qd̓ hic dr̄ ⁊ in alijs ꝗbuſdam.m ¶ Iure. No. hic ꝙ ille qui rē meam tenet non ē mihi iō obligatꝰ. ſed rōne poſſeſſionis eū poſſū ꝯuenire: vt. C. de alie. iu. mu. ca. fac. l. i. Sed oppono tenerismihi ad rē reſtituēdā. ergo es obligatus. rn̄. non eſt verum: qꝛ tenet̉ duobꝰ modis accipitur. nā ſi dicas teneris iō qꝛ ex natura actionis ſis mihi obligatus. ſalſū eſt. ſi vero dicas teneris: qꝛ per officium iudicis dꝫ tibi neceſſitas imponi vt reſtituas: verū eſt: vt. ff. de rei ven. ꝗ reſtituere. ⁊ ſi hoc mō accipiat̉ teneris. ergoes obligatus: nō ſeꝗtur.n ¶ Poſſideat. No. in actiōe in rēex ꝑte actoris alterum duorū debere interuenire .ſ. dn̄ium: vt. ff. de rei vendi. inrē. ⁊ hic: vel quaſi dn̄iuꝫ vt in ēphitheota: ſuperficiario: ⁊ in bōe fidei ēptore ⁊ ſimilibꝰ: vt. jͣ. e. §. alię. ⁊. ff. ſi ager vec. vel emphi. l. i. §. fi. ⁊. l. ii. ⁊. iij. ⁊. ff. de ſuperficiebus. l. i. in fi. i. rn̄. ⁊. §. quod ait. Item ex parte rei ſimiliter duorum alterum .ſ. poſſeſſio vel quaſi: vt qꝛ dolo deſierat poſſidere: vt hic ⁊. ff. de inter. ac.qui ſeruū. §. iniurie. ⁊ de nora. electio. §. i.o ¶ Dicat. hoc non eſt neceſſe probare vel dicere. ſed ex voluntate dr̄ hoc vt. C.de edē. qui accuſare. ⁊ de rei ven. l. fi. ⁊. jͣ. de interdi. §. cōmodū.p ¶ Rem. corporalem. bene reꝫ dicit corporalē: qꝛ incorporalia nō vendicātur:.ff. de rei ven. l. vendicatio.Eque ſi agat. Supra. §. proxi. ponit̉ de actionibus in rē ꝓ rebus corꝑalinunc ꝓ rebus incorporalibꝰ. ⁊ ſunt due actiones ꝯfeſſoria: ⁊ negatoria. Etdiuiditur iſtę. §. in duas ꝑtes. Primo ponit d̓ actione ꝯfeſſoria que intētatur ꝓſeruirutę conſtituta conſeruanda vel ꝓ cuſtodiēda. Secūdo pōit d̓ actione negatoria que competit dn̄o negando aduerſario ſuo ius eē ſeruitutis ⁊ ſic competitꝓ libertatę. Secūda ibi. Ecōtra quoqꝫ. Iteꝫ totus iſte. §. ſex facit. Primo ponit exēplū de cōfeſſoria que datur ꝓ ẜuitute ꝑſonali. Scd̓o dat duo exēpla d̓ cōfeſſoria ꝓ ſeruitute reali ruſtica. tertio ponit exēpla d̓ ẜuitute reali vrbana. quarto ponit plura exēpla de negatoria. quinto ponit dr̄iam inter ſeruitutes reales:que ꝯpetunt ꝓ rebus corporalibꝰ. ⁊ inter eas que cōpetunt ꝓ rebꝰ incorꝑalibꝰ.ſexto infert quādā exceptionē. ſcd̓a ibi. vel per fūdū. tertia ibi. eiuſdē. quarta ibi.

Ecōtra quoqꝫ. quīta ibi. Qd̓ genꝰ. ſexta ibi. ſane. ⁊. h. d. in ſūma. Proſeruitute ꝯſtituenda vel nō ꝯſtituenda ꝓdite ſunt actōes in rē tā ꝓ ẜuiturbus ruſticis ꝙͣ vrbanis realibus vel perſonalibus. Et in his ēt agit quipoſſidet: ſecus in rebus corporalibus regularit̓.q ¶ Eque .ſ. datur actio in rē. r ¶ Agat .ſ. actione ꝯfeſſoria ꝙ ſic vocetur legit̉. ff. ſiẜui. vē..l. ii. in prin.r ¶ Utendi. hec ſeruituseſt ꝑſonalis. ſed ſequētes reles ſunt: vt. ff. deſerui. l. i.s ¶ In rē. cōfeſſoria.t ¶ Deneris .ſ. vt ſit ī rēu ¶ Altius tollēdi: ut ſierat in quaſi poſſeſſioneẜuitutis domꝰ mee necmihi liceret altius tollere: me volente edificare. debeo agere negatoria ⁊ ita hic īterſerit exēpluꝫ negatorie: vt. ff. ſiẜui. vē. l. ⁊ ſi forte. §. i.hec .n. negatoria ſeruitus: v̓bis affirmatiuis⁊ ꝯfeſſoria negatiuis ꝓponit̉: vt. ff. ſi ſer. vē. l.loci. alia v̓o exempla qͦponūtur bene ponūturin cōfeſſoria vſqꝫ illuc.Et ꝯͣ illic ⁊cͣ. vel pone h̓exēplū in ꝯfeſſoria vt ſitalem mihi debes ẜuiedificatū: vt. ff. de ſer. vr. pre. ſi arborē. §. interdū. ⁊. l. eum debere.tutem vt altius teneasr ¶ Ecōtra .i. in cōtrariū. nā. sͣ. de cōfeſſoria per quā ſeruitutes debenturnūc de negatoria ꝑ quā ſeruitutes denegantur: ut. ff. ſi ſer. uen. l. ii.y ¶ Prodite ſunt actiones .ſ. negatorie.z ¶ Altius tollēdi. exēplum ꝯfeſſorie. in his .n. exēplis oībus repetit̉ nō.vel dic nō repeti nō ad hoc exēplum: ſed ad alia ſic. Sed q̄ritur hic quarenoīa talia dantur talibꝰ actionibus? rn̄. pla. qꝛ negatoria negatiuis verbis ꝓponitur. ꝯfeſſoria v̓o affirmatiuis. hec opinio reprobat̉ in ſcruitutealtius tollendi. ibi .n. feſſoria negatiuis. negatoria affirmatiuis v̓bis ꝓponunt̉. dic ergo potius inſpiciēdaꝫ eē naturā ꝙͣ v̓ba: ut confeſſoria ideēdicat̉: qꝛ ad hoc vt ꝯfiteatur ſe debere datur: negatoria auteꝫ qꝛ negatur.Item quare iſte dicātur in rē? rn̄. qꝛ ad ſimilitudinē rei vē. dant̉. ſicut .n.illa rōne dn̄ij vel quaſi datur: ſic ⁊ iſte: ut ecce rōe dn̄ij datur ꝯfeſſoria .ſ.dn̄o fundi cui ſeruitus debetur: ut. ff. ſi ſer. uen. l. ii. §. hoc autem. ⁊ rōnequaſi dn̄ij ut fructuario creditori. ⁊ ſuꝑficiario. Itē publiciana dat̉ ei cuiſeruitus eſt cōſtituta a nō dn̄o fundi. vt. ff. de remiſ. l. i. §. ideꝫ iul̓. ⁊ de fuꝑfi. l. i. §. fi. ⁊ ſi vſufru. pe. l. i. ⁊ de publici. l. ſi ego. ij. ⁊. iij. rn̄. itē ſicut rōne poſſeſſionis vel quaſi datur rei ven. ſic ⁊ hec cōfeſſoria rōne vere poſſeſſionis aduerſus euꝫ ꝗ poſſidet agrū qui ſeruitutē dꝫ. ff. ſi vſufru. pe. l.vti. §. utrū. vel quaſi poſſidet: ut. ff. ſi vſufr. pe. l. fi. hoc idem in negatoria. nā ipſa rōne dn̄ij datur dn̄o fundi qui negat ſeruitutem debere: vtilisaūt quaſi dn̄o: qꝛ ius hꝫ in fundo qui negat ſeruitutē deberi: vt. ff. ſi ſer.vē. l. ij. ecōtra rōne poſſeſſionis intendit̉ ꝯtra eū ꝗ poſſidet rē rōe vſuf. vt.ff. d̓ acꝗ. poſ. natural̓r. vel quaſi poſſidet vt ſi re vtat̉ ꝯtra illā ẜuituteꝫquā ſibi dicit debitā. in quibus nō eſt vera poſſeſſio ēt naturalis. ar. ff. diſer. vr. pre. l. ſi edes. §. libertas. ⁊. §. ſe. ratione horuꝫ ⁊ ſil̓iuꝫ dicuntur inrem. Itē nota quod dicit pla. ꝙ negatoria ita demū datur ſi fuerit ẜuitusꝯſtituta: ⁊ poſtea amiſſa: ſed falſum eſt. competit .n. ⁊ ſi nulla fuit: vt. ff.a ¶ Iſte quoqꝫ. de quibus sͣ. proxi. §. dixit. nam ad prorima eſt facienſi ſerui. ven. loci. §. cōpetit. ⁊. l. fiſtulas.da relatio: ut. ff. de le. i. ſi ſeruus plurium. §. fi. ⁊ de teſta. heredes. §. ſędſi nō. Nā alie non ſunt negatiue: ſed affirmatiue. ſꝫ in eo qd̓ dicit in remſunt: poteſt ad utrunqꝫ referri.b ¶ Qd̓ genus actionis .ſ. negatoriaꝝ ⁊ affirmatiuaꝝ. Et no. ꝙ nomeꝫactiōis large hic ponit̉. al̓s v̓o ꝓ perſonalibus tm̄: ut diximus. sͣ. eo. §. i.d ¶ Poſſidet .ſ. inſoliduꝫ. ſi .n. duo aſſerāt ſe poſſidere ⁊ uterqꝫ vincit poc ¶ His .ſ. in cauſis rerū corporalium.e ¶ Neget rē actoris. hec uerba reſtringunt p̄cedētia .ſ. Ei v̓o ⁊cͣ. nā hocterit alter uendicare: ut. ff. uti poſſi. l. ſi duo. in fi. i. rn̄.ꝑpetuo uerū eſt ꝙ alias non dat̉ actio poſſidēti ꝑ quam negat rē actoriseſſe. Sed poteſt poni caſus ut poſſeſſor habeat actionem per quā dicet ſedn̄m eſſe: vt. ff. de rei vē. l. officiū. ⁊. ff. vſufru. quēad. ca. ſi vſufru. noīe.cōſtat .n. cōmodatariū nō poſſidere ⁊ cōmodanteꝫ poſſidere: vt. ff. ꝯmo.rei. Idē īcōductore. ⁊ locatore: vt. ff. de vſufru. l. non ſolū. §. i. alij dicūtlegē illā officium. loꝗ qn̄ alius nō poſſidens agit vt ſic rōne detētationistalis agatur. Sunt ⁊ alij vt bul. ⁊ Io. ꝗ dicūt ꝙ eo ipſo ꝙ agit poſſeſſorrei ven. renunciet cāe poſſeſ. cū hodie ſit impoſſibile ⁊ poſſidere ⁊ vendif ¶ Ano quoqꝫ caſu. vt in duplicibꝰ iudicijs vt. ff. d̓ iu. l. ī tribꝰ. ⁊. jͣ. e. f.care poſſe. prima verior eſt.