QuartusDe actionibus.

6 3

ſicut in latioribꝰ digeſtorum librisoportunius apparebitª. ¶ Sediſte ꝗdemᵇ actiones quarūᵉ mētionē habuimꝰ ⁊ ſiᵈ q̄ ſunt ſil̓es ex legitimisᵉ ⁊ᶠ ciuilibꝰᵍ cauſis deſcendūt.¶ Alieʰ aūt ſunt qͣs pretor ex ſuaiuriſditiōe cōparatas hꝫ tā in remqͣꝫ in perſonā: qͣs ⁊ ip̄asⁱ neceſſariumᵏ ē exēplis oſtendere. ¶ Ecceˡplerūqꝫᵐ ita ꝑmittit pretor in remagere vt vel actor diceretⁿ ſe quaſivſucepiſſe: qd̓ nō vſuceperat: velex diuerſo ſi poſſeſſorᵖ dice̓t ſe aduerſariū ſuū nō vſucepiſſe qd̓ vſu

ceperit. ¶ Nāqꝫ ſi cui ex iuſtaq cāres aliqͣ traditaʳ fuerit: veluti ex cāemptionis: aut donationis: aut dotis: aut legatoꝝ: necdū eiꝰ rei dn̄seffectusˢ: ſi eius rei caſuᵗ poſſeſſionē amiſerit nullāᵛ hꝫ in rē directāꝰactionē ad eā perſequendā. Quippe ita prodite ſunt iure ciuili actiones: vt ꝗs dn̄ium ſuū vendicetˣ ſꝫqꝛ ſane durū erat eo caſuᶻ deficereactionēª: inuenta ē a pretore actioʰin qͣ dicitᶜ is ꝗ poſſeſſionem amiſiteam rem quaſi ſe vſucepiſſe: ⁊ itavendicat ſuā eſſe: que actio publi-

q̄dā. ⁊. ff. uti poſ. ſi duo. §. i. ⁊. jͣ. de īterdic. §. tertia. ⁊. ff. fami. her. l. i. uldic ꝙ dicit de qͣlibet exceptione proponēda. nec .n. hic dicit ꝙ ſit actor ſedcaute dicit ꝙ ꝑtesonera actoris ſuſtinet ẜm Io. ut. ff. de excep. l. i.a ¶ Apꝑebit. ut. ſidi. l. in tribꝰ ẜm primū. uel. ff. d̓ exce. l. i. ẜꝫ ſcd̓ꝫ.ed iſteActio publiciana dr̄ p̄toria ⁊ dat̉ ex eꝗtate pͥtoria illiex aliqulo adn̄o ꝗ titulus eēt aptusad tranſlationem dn̄ij:⁊ datur quaſi ipſe rē vſuceperit. h. d. ⁊ diuidit̉ induas ꝑtes. Primo ponit ⁊ declarat actiones pͥcedētium. §. fore ciuiles.Secundo ponit de actionibus pͥtorijs. ibi. Alieaūt. Itē iſta ſecūda ſubdiuidit̉. Nam primo ponit de actionibus in remp̄torijs. Scd̓o ponit deꝑſonalibus. Secūda ibiin. §. ꝑſonā. Iteꝫ primaſubdiuidit̉. nā prīo ponit qn̄ res petitur quaſivſucapta que nō eſt. Secūdo qn̄ vſucapta eſt: ⁊ dicit̉ ac ſi vſucapta nō eēt. Scd̓a ibi ī. §. rurſus.Itē prima ſubdiuidit̉. nā primo ponit de actionibus pͥtorijs in rē. Secūdo ponit eius exēpla. Secūda ibi. Ecce plerunqꝫ. arti.b ¶ Sed iſte ꝗdē. latēter accedit ad ſcd̓am diuiſionem .ſ. alie ſunt ciuiles⁊ alie pretorie. ⁊ de oībus exēpla ponit. ſed q̄ritur de duabus .ſ. de actione in rem q̄ dat̉ ꝯtra euꝫ ꝗ dolo deſijt poſſidere. vr̄ .n. pretoria: ut. ff. d.noxa. act. l. electio. §. i. ſꝫ ⁊ ciuilis vr̄ inſpecta ꝑſona actoris q̄ de iure ciuili admittit̉ ad agēdū: vt. ff. de rei ven. in rem. ſed dic eā ciuilem inſpectapotius ꝑſona actoris q̄ dignior eſt: ut. ff. de exce. do. pure. §. fi. ⁊ hec cōſideratio ſemꝑ habetur. nam hereditatis petitio dr̄ pretoria qn̄ bonoꝝ poſſeſſori dat̉ vel fideicōmiſſaria lꝫ cōtra poſſidētē pro herede uel pro poſſeſſore detur. ⁊ econtra ſi det̉ heredi de iure ciuili dicat̉ ciuilis: vt. ff. de peti.here. l. i. ſemꝑ enim iudicamus actionem ſit ciuilis uel pretoria inſpectaꝑſona actoris. Scd̓o q̄ritur de actione commodati: ſed dic eam ciuilemvt. ff. cōmo. l. in cōmodato. §. ſicut. ⁊ qd̓ dicitur eo. ti. l. pͥtor ait ⁊c. vel ꝓbando vel ꝯfirmādo dicit nō inueniēdo. ſic ⁊ de pe. here. dicit̉. ff. ſi parshere. pe. l. i. in prin. ſed tn̄ ipſa ciuilis eſt cū ſit ex ſe. ꝯſul. ⁊ cētumuiralisdicat̉: ut. ff. de her. pe. itēue. §. cū aūt. ⁊. C. de here. pe. l. fi. in princi. oēsenim actiones que oriuntur ex his ꝗnqꝫ ꝑtibus iuris .ſ. lege ſenatuſcorplebiſcito: pͥncipū placito: ⁊ rn̄ſis pru. ciuiles ſunt. q̄ v̓o a magiſtratibvel pͥtorū edicto deſcēdūt pͥtorie ſunt. vt. sͣ. de iure na. §. conſtat. vſqꝫ ad§. ex nō ſcripto. ⁊. ff. de iureiu. l. ius aūt. ⁊. jͣ. de ꝑpe. ⁊ tēp. act. in pͥn. alieaūt p̄ter duas ſupradictas incerte ſunt vtrū ſint pͥtorie vel ciuiles.c ¶ Quarū mētionē .ſ. expreſſam ut de ꝗbuſdam dictū eſt.d ¶ Et ſi q̄ ſunt ſil̓es. ut ſubijcit. vt q̄ ſunt ex cōtractu vel quaſi uel ex delic. vel qͣſi: vel ex varijs figuris cauſarum: ut. sͣ. e. §. i. ⁊. ij.f ¶ Et ꝓ ideſt.e ¶ Legitimis .i. ex. l. xij. tab.Ciuilibus. ⁊ dic ciuilibus .i. ex aucͣte iuriſprudentium ⁊ eoruꝫ rn̄ſis.Nā totum eſt ius ciuile: ut. ff. de iuſti. ⁊ iu. ius aūt ciuile. ⁊ de origi. iur.l. ij. §. nouiſſime.b ¶ Alie. tā in rē tm̄ ꝙͣ in ꝑſonā tm̄: nec .n. aliqua pretoria inuenit̉ queſit mixta .ſ. in rē ⁊ in perſonam. lꝫ ciuilis talis inueniat̉: ut. jͣ. e. §. quedaꝯtra. ff. de poſ. here. pe. l. ij. ⁊ primo hic de realibꝰ dicit uſqꝫ ad. §. in perſonam ⁊ poſtea de perſonalibus dicet.i ¶ Ipſas .ſ. p̓torias. q. d. nō ſolū ciuilē quā expoſuimus.k ¶ Neceſſariū .i. vtile. qd̓ .n. medicamēta morbis: hoc exhibēt iura negocijs. ut in auc. hec ꝯſtō inno. cō. in prin. col. viij. nec eniꝫ neceſſitas inprīcipe īponi pōt: ut. ff. de le. ⁊ ſe. cō. princeps. Itē qꝛ ꝑ exēpla aptius intelligitur ut hic. ⁊. C. de trāſac. ut rn̄ſum. ⁊. ff. de col. bo. pͥtor. §. iulianꝰ.l ¶ Ecce. hoc eſt primū exēplū qd̓ exponit̉ ſtatim ibi: nāqꝫ ⁊c.m ¶ Plerūqꝫ. qꝛ hoc ſemꝑ dicere nō poterit .ſ. ꝯtra dn̄m niſi in caſibusvt ſtatim dicemus.n ¶ Diceret. agendo publiciana.o ¶ Uel ex diuerſo. hoc exponit̉. jͣ. §. rurſus.Poſfeſſor .i. dn̄s quōdam ad quem redijt nunc poſſeſſio. uel dic poſſeſſor quondam nunc petitor.q ¶ Ex iuſta cā .i. ex aliquo ꝯtractu qui deſcēdit ex iuſta cā .i. ex affectionevtriuſqꝫ ꝑtis: ut. ff. e. l. inꝰ. quam affectionem iuſtū eſt ẜuari: vt. sͣ. d̓re. diui. §. ꝑ traditionē. ⁊ hoc dummō cā uel titulus fuerit aptus dn̄iumtrāſferre lꝫ nō trāſferat. qꝛ traditio nō plus tranſferat ꝙͣ ſit apud eum ꝙtradidit: ut. ff. de acꝗ. re. do. l. traditio. ⁊ noīatur hmōi contractus. ff. d̓publi. l. i. in prin. ⁊. l. ij. iij. ⁊. iiij. v. ⁊. vj. ⁊ .vij. ſi v̓o ꝯtractus nō ē habilis trāſferre dn̄ium nō cōpetit publiciana. ut. ff. e. quacūqꝫ. §. fi.r ¶ Tradita. a nō domino.s ¶ Effectus. ꝑ uſuca. nā ꝑ traditionē dn̄s effectus nō fuit. ſi autē alteroiſtorum modorum factus dn̄s fuerit publiciana ei nō datur: ſed directa

rei vēdicatio: vt. ff. de publici. l. i. in prin. ⁊. §. i. ac.t ¶ Caſu. īmo ⁊ ſi quocūqꝫ mō. nā ſi ꝑ furtū vl̓ rapinā vl̓ aliā vim amiſerit notn̄ hꝫ in rē actionē directā ſꝫ hāc lꝫ hēat ⁊ alias actiones: ut furti vel vi bo. rap. ⁊ſil̓es: ut. sͣ. de ob. ex delic. §. ſed ⁊ bone fi. ⁊ sͣ. vi bo. rap. §. fi.u ¶ Nullā. de alijs aūt realibꝰ ꝯſtat. ſꝫ de hac rei ven. dubitat̉.x ¶ Directā. ſed nūꝗd publiciana cōpetit ratione vtilis dn̄ij:ꝗdā dicunt ꝙ ſic dicentes vtiledominium habet cui publiciana competit. ⁊ dicunt hanc eſſecauſam publiciane. ſicut directum dominium eſt cauſa directe actionis in rem: ut. ff. derei uen. in rē. Alij dicūt ꝙ necvtile dn̄ium hēat cū ille ꝗ vtiledn̄iū hꝫ ēt cōtra dn̄m agat: vt.ff. ſi ager vecti. vl̓ emphi. pe.l. i. ij. ⁊. iij. qd̓ non eſt in pub liciana: ut. ff. de pu. l. pe. ⁊ fi.¶ Uendicet. dn̄ium. hoc vſfalſum. naꝫ aut habeo dn̄ium⁊ tūc non vendico qd̓ habeo: ſinō hēo nec tunc vendico: ūt. ff.de rei uē. l. ī rē. i. rn̄. Itē dn̄iuꝫeſt ius ⁊ res incorporalis. quōergo vendicatur. ſed dic dominium .i. rem rōne dominij.z ¶ Caſu .i. iſto ſupradicto.a ¶ Actionem. qd̓ erat ẜm ius ciuile.b ¶ Actio .ſ. publiciana. vt ſtatim ſubijcit. al̓s niſi p̄tor actiōis nomē diceret infactū daret̉. ſicut ex ciuili obligatiōe noua dat̉ ex. l. condictio. ſi non caueatur denoīe actiōis. ut. ff. nau. ca. ſta. l. idem. §. i. ⁊. ff. de conui. ex leg. l. i.c ¶ Dicit. ⁊ ſic vr̄ ꝙ p̄tor ꝑmittit mentiri qd̓ pla. ꝯceſſit. ⁊ idē in ſequētibꝰ caſibus tribꝰ. ⁊ fa. C. de bo. ma. l. i. vn̄ ⁊ ſic libellū forma ꝗ peto talē rē quam poſſides ⁊ quā emi vel alia ſil̓i iuſta cā habui: qꝛ dico me uſucepiſſe. nam lꝫ hec verba me vſucepiſſe directā rei uē. magis videant̉ inducere tn̄ ex adiūctis publicianam ſignant. Alij dixerūt ita eē formādū: peto rē talē quā dico meā. ſꝫ quia forte non poſſem ꝓbare meā ꝓpono publicianam. Alij dicunt utranqꝫ alternatiueꝓponi .ſ. rei uē. ⁊ publici. hoc mō peto rē talē iure directi dn̄ij uel quaſi ⁊ hāc approbat ꝯſuetudo. ſꝫ certe due pͥme nō placēt. qꝛ quō diceret rem ſuam ſe uſucepiſſe cum hoc non ſit uerū. ſic .n. ꝑiuraret in ſacr̄o calūnie ut. C. de ſacramen. cal.l. ij. Sꝫ illi rn̄dēt. qꝛ hoc fa. l. ꝑmittēte. un̄ nō ꝑiurat. ar. ff. ꝗ ſatiſ. co. l. fi. ſꝫ necultima placet. qꝛ unam dꝫ eligere ⁊ nō pluribꝰ agere actionibꝰ. ut. ff. de re. iur..l. nemo. §. quotiēs. dic ergo quarto eē formādū ī hūc modū libellū. peto rē talēmihi reſtitui iure qͣſi dn̄ij. ꝑinde ac ſi uſucepiſſem. v̓bū .n. qͣſi poſitū. sͣ. e. §. alie.hic repete. ⁊ ſil̓itudinarie ponat̉ non affirmatiue .i. dicere ſicut uendicarem quoad effectū re uere uſucapta. ita nūc qͣſi uſucapta. ⁊ idē in ſequētibꝰ. Ex predictispꝫ ꝙ ꝗnqꝫ ſunt neceſſaria ut det̉ publiciana .ſ. traditio uel qͣſi. quod dico ꝓpterres corporales que tradi nō pn̄t: ut. ff. de acꝗ. re. do. l. ẜuus. §. īcorporales. ⁊. ff.e. l. i. ⁊. l. publiciana. §. i. Scd̓o ꝙ ex ti. apto ad mutationē dn̄ij ut hic dicit. ueleruēditione uel ſil̓ibꝰ. Itē tertio ꝙ a nō dn̄o accepit. nā al̓s dn̄ium eſſet tranſlatum: ut. ff. e. l. i. §. i. Itē qͣrto ꝙ bona fide acceꝑit un̄ credidit ſe dn̄ꝫ factū eē tūc.Quinto ꝙ credidit ſe dominum hodie non eſſe: cum proponit eam: al̓s eſſet ſibi contrarius. ſed tm̄ duo ex his quinqꝫ ſunt difficilia agenti ſcilicet probatio traditionis ⁊ tituli reliqua cōſiſtunt in intellectu agentis. cum ſit de ſua conſcientiaq̄ per teſtes ꝓbari nō poſſet. Sed ꝗd ſi dubitat utꝝ actor hodie fuerit dn̄s ul̓ nō?Rn̄. ſalua fide ꝓponat qd̓ ſibi meliꝰ ur̄: uel rei uen. uel pub. ſꝫ qn̄ penitus eſt indubio proponat publicianam ⁊ ī ea obtinebit niſi aduerſariꝰ ꝓbet actorē huiusdn̄ij fuiſſe. qd̓ ſi ꝓbet dabit̉ huic rei uē. ꝗ agit enim actiōe pub. ⁊ ſuccubuit nō repellitur a rei uen. directa. idē ecōtra. ut. ff. de euic. minor. §. ꝗ ſeruus. lꝫ quidamꝯtra in utroqꝫ caſu qꝛ ius ſuū undecūqꝫ ⁊ qͣlecūqꝫ in primo iudicio deduxiſſe uidet̉. ut. ff. de excep. rei iu. ſi mr̄. §. eadē. Sꝫ expone undecūqꝫ ⁊ qualecūqꝫ .i. ſiuede iure ciuili ſiue de iure gentiū dūmō directū. ut. ff. de rei uen. l. in rem in prin.At illi dicebāt: ſiue directū ſiue utile: ⁊ ita pꝫ ꝙ cū ſint ꝯtrarie rei uen. directa ⁊publiciana uno libello ꝓponi nō pn̄t: ut. C. ſi ſer. ex. ſe emi mā. l. i. ſꝫ ex conſuetudine ꝯtrariū ſeruat̉. nam vtraqꝫ ſimul ꝓponit̉. lꝫ ſuꝑ una ꝓbationes tm̄ īducat ne ſibi ꝯͣriꝰ ſit qd̓ certe eſt ꝯtra. d. l. C. ⁊ regulam illam. ff. de re. iu. nemo. §.quotiens. ⁊ hoc ex ꝑte actoris. ex ꝑte aūt rei ſpectamꝰ an poſſideat uel dolo deſierit poſſidere. ut in rei uē. diximus. nā contra oēm poſſidentem dat̉ p̄ter ꝙͣ contradn̄m: ut. ff. de pub. l. pe. ⁊. l. fi. ſꝫ ēt contra dominū dat̉ in ſex caſibus. Primꝰ ēſi a nō dn̄o emit ꝗ poſtea uero domīo ſuccedit. ⁊ ad eū poſſeſſio redierit. nam lꝫſit factꝰ dn̄s tenet̉ tn̄ publicia. ut. ff. de excep. rei iudi. ſi a ticio. Scd̓s eſt ſi rem anon domino emi ⁊ poſtea verus dominus uoluerit a me uendicare. ſed ego fuiabſolutus ⁊ poſtea res ad illuꝫ redijt agam pub. ⁊ ſi excipiat de dominio ego replicabo. quia quādoqꝫ eo agente fui abſolutus. ut. ff. de excep. rei iu. ſi quis reꝫ.Tertiꝰ ē ſi ago noxalit̓ ꝯͣbone fi. poſ. ẜui. ⁊ ipſe dedit eū mihi pro noxa. ſiue eniꝫꝯtra me poſſidentem uerus dominus agat ſiue eo poſſidente ego agā publi. obtineo: ut. ff. de noxa. generaliter. e. l. p̄cedenti in fi. Quartꝰ eſt ſi ego fui miſſusin poſſeſſionem uicine domus quam aliꝗs bonafi. poſſidebat poſſeſſore non cauente. ⁊ tunc uerus dominus inueniat̉ poſſidere. ui forte: unde ui interdictum ⁊publi. habeo. ut. ff. de dam. infec. damni. §. non ſolum. Quintus etiam adijcitur. ut ſi rem non poſſideam: ⁊ eam non dolo ſed culpa deſij poſſidere: