De obligationibꝰ q̄ ex qͣſi delic. naſ. Quartus De actionibus.

6 2

to: qd̓ in naui aut caupona aut ſtaªbulo factū erit quaſi ex maleficioªteneri videtur: ſi modo ipſius nullū eſt maleficiū: ſed alicuius eorumquoꝝ oꝑa nauē aut cauponam auſtabulū exerceret. Cuꝫ enim neqꝫex maleficio neqꝫ ex ꝯtractuᵇ ſit aduerſus eū cōſtituta hec actio: ⁊ aliquatenusᵉ culpe reus eſt qꝛ operamaloꝝ hoīuꝫ vteretur: ideo quaſi

ex maleficio teneri vr̄. ¶ In hisaūtᵇ caſibus in factū actio ꝯpetit q̄herediᵉ quidē datur: aduerſusᶠ heredē autem nō cōpetit.¶ De actionibusᵍ. Rubrica.¶ Apereſtꝰ vt de actionibus loꝘ qͣmur. ¶ Actio autemᶠ nihilaliudᵏ eſt qͣꝫ iusˡ perſequendiᵐ inⁿiudicio qd̓ ſibi d̓beturº. ¶. Omnium autem actionum quibus inter

a ¶ Ex maleficio .ſ. actione in factum in duplū: vt. ff. nau. ca. ſta. l. fi. ⁊.ff. fur. aduer. nau. cau. l. fi. Itē eſt ⁊ alia infactū actio q̄ ē ex eo ꝯtractu d̓recepto. vt. ff. nau. ca. ſta. l. i. in prin. b ¶ Ex cōtractu. vel quaſi.t ¶ Aliquatenus culpe reus. facit. ff. ad. l. aꝗl. ſi ſeruus ſeruū. §. ꝓculus⁊. ff. fur.iu. ſta. l. i. §. pe.d ¶ Aupradictis oe ¶ Que her̄di. patientiiniuriā. ſꝫ in caſu de ſuſpēſo nō dat̉ hr̄di vt diximꝰ. sͣ. e. §. hoīeꝫ. ⁊ no.hic dr̄aꝫ inter actionemex maleficio ⁊ quaſi. nāvbi ē ex maleficio: ſi pl̓esſunt quilibet inſolidū cōuenitur. ſꝫ ſecus in hacactione ex qͣſi maleficio:vt. C. d̓ cōdi. furti. l. i. ⁊ff. nau. ca. ſta. l. i. ⁊. l.fi. §. ſi pl̓res. Itē ī actiōeex maleficio vnꝰ ſoluendo non liberat aliū: ſed in hac ſic: vt. ff. nau. cau.ſta. l. lꝫ. §. poſſumꝰ. Itē furi nō ꝯcedunt̉ actiōes ex maleficio: vt. ff. nau.cau. ſta. l. ſed ⁊ ipſi. ſꝫ in actiōe ex qͣſi maleficio ꝯcedūt̉: vt. d. §. poſſumꝰ.dat̉ ēt hec actio nō cōceſſa: vt. ff. de his ꝗ deie. vel effu. l. ſi v̓o plures. §.cū aūt. Itē he generalius dātur heredibus actoꝝ vt hic ꝙͣ ille q̄ ſūt ex maleficio: vt. jͣ. de ꝑpe. ⁊ tēp. actio. §. ſꝫ heredibus.f ¶ Aduerſus hr̄dē: ut. ff. de iudi. l. iul. ait. ⁊. ff. nau. cau. ſta. l. fi. §. pe.g ¶ De actionibus. Iō ponit in plurali. qꝛ plures actiones ſunt: vt. jͣ.e. ꝑ totū. ſed cum ſint plures qͣre in ſingulari numero diffinit̉: vt. jͣ. e. §.i. rn̄. lꝫ ſit numerus ſinularis tn̄ ponitur vt genus: vt in alijs diffinitiōibus ꝯtingit. ⁊ ſub ſe cōtinet oēs actiōes. Itē quare non dixit de agendorn̄. qꝛ illud eſt facti. hoc iuris. ⁊ cōtinuari poteſt vt dixit glo. sͣ. in Rubri.de obligationibus. quā ſequitur. Bal. hic.ereſt ut de actionibus. Totus iſte tit. diuidit̉ in tres partesGIalesno ponit̉ ꝯtinuatio iſtius ti. ad precedentes materias. Secūdo diffinitur actio. Tertio ponit̉ diuiſio oīum actionū. Scd̓aibi prope principiū. Actio aūt nihil. Tertia ibi. Oīum aūt actionū. Iſtav̓o tertia principalis ſubdiuiditur in ſex prout ī hoc ti. ponunt̉ ſex diuiſiones actionū: quas enūerat ꝑ ordinē glo. magiſtralis in. §. p̄terea. in glo.i. ⁊ ibi glo. addit alias ſex diuiſiones actionum: que ponunt̉ in alijs locisextra hūc ti. ibi videbimus. Iſtud principiū vſqꝫ ad. §. oīum. nō ſūmat̉:qꝛ īperator diffiniēdo ꝓcedit: nec pn̄t diffinitiōes breuiꝰ ſūmari. Iaſon.h ¶ Supereſt. ſed quid ſupereſt; rn̄. forma: vt. sͣ. de iure na. §. fi. vl̓ dic ꝙ.sͣ. tractatū eſt de obligationibus quaꝝ filie ſūt actiōes: vt. ff. de procu.l.lꝫ. §. ea obligatio. ⁊ sͣ. deuerb. ob. in prin. ideo de filia poſt matrem ponit quaſi ordine ſucceſſorio.i ¶ Actio autē nihil. Nota ꝙ actio qn̄qꝫ pro actu ponitur: ut in auc. d̓ nōalie. §. ſi minus. in fi. ⁊. C. de ſacro ſanc. eccle. auc. hoc ius porrectum. ⁊de dona. inter vir. ⁊ vxo. l. iij. §. ſciendum. circa mediū. qn̄qꝫ pro accuſatione criminali: vt. C. qn̄ ci. actio cri. pre. l. i. qn̄qꝫ pro iure agēdi vel perſequēdi: vt hic ⁊. ff. e. nihil. Itē no. ꝙ illud qd̓ de actione hic dicit̉ voluitpla. dicere de cā .ſ. ꝙ cā ſit actio: ut ſicut apud dialecticos dr̄ argumentū qd̓ ex ꝓpoſitione aſſumptōe ⁊ cōcluſiōe ꝯſiſtit: nō tm̄ ꝯcluſio. ſic apudlegiſtas actio cā agendi dr̄. ut ſi dicā ꝯuēio te ad. x. qꝛ uēdidi tibi equumpro. x. ſit idē ac ſi dicerē. ago contra te actione ex vē. ſed azo. vicit ꝙ verūeſt aliud eſſe cām ⁊ aliud actionē. nam obligatio eſt cā ⁊ mater actionis?ut. ff. de procu. l. lꝫ. §. ea obligatio. ſicut ergo aliud eſt obligatio ⁊ aliudeſt actio. ſic aliud eſt cā ⁊ aliud eſt actio. Item qꝛ uendidi eſt factū ſed actio eſt ius. ut. ff. de cu. fur. l. cōſilio. §. fi. ⁊ hic. Item poteſt eē ꝙ uēdidi ⁊nō competit mihi actio qꝛ mihi ſolutū eſt vel qꝛ remiſi. vn̄ hec v̓ba. qꝛ uēdidi nō ſunt actio. Itē noīa certa actionum ſunt a iure inducta ut ex ēpto⁊ ſimiles. nec hoc eſt inductum vt cā ſit actio. ſi quis ergo hoc velit dicerenon pōt: cum lex non dicat. vt. ff. de ſupel. le. l. labeo. in fi. l. Iteꝫ ſi cā eētactio fruſtra diceret lex mutari actiōis nomē: cū agitur d̓ dolo patroni ul̓parentis vel ſil̓ium ꝑſonarum de quoꝝ dolo nō agit̉ per actionē d̓ doloſed per actionē in factum. nā ad ꝗd mutaret̉ nomē cū tn̄ cā maneret eadeꝫcū eſſet ius in ſola cauſa. Concludo ergo ⁊ dico ꝙ aliud eſt cā ⁊ aliud eſtactio. Item lꝫ dixerim ꝙ nomina ſunt actionū ex empto ⁊ ſil̓es. caue tibiqꝛ non ſunt actiones ſed actionū nomina ſicut hec dictio hō nō ett homoſed ſignificat hominem.k ¶ Aliud eſt. patet ergo ꝙ olim aliud erat. erat .n. conceptio verborumformata a magiſtratibus: vt. ff. de ori. iu. l. ij. §. deinde ex his. ⁊. §. omnium. vn̄ formula vulgaris dicebatur: vt. ff. de fur. l. ſi ẜuus nauē. ſꝫ hodie hec ſolēnitas eſt ſublata: ut. C. de formū. ⁊ impe. l. i. ⁊. ii. ⁊ etiā circainterdicta eſt ſublata hmōi ſolennitas: vt. jͣ. de interdic. §. fi. ſed que eratolim dr̄a inter actionē ⁊ interdicta. nā ⁊ interdicta erant verborū ꝯceptiones: ut. jͣ. de interdi. in prin? rn̄. vt dicemus ibi. at hodie nulla eſt differētia inter interdicta ⁊ actiones: cum interdictum nihūl aliud ſit ꝙͣ actio pretoria. vt. jͣ. de interdi. §. fi.l ¶ Quāuis .ſ. ciuile vbi actio eſt ciuilis. uel p̄toriū vbi actio pretoria eſtnam ciuiles actiones ⁊ pretorias dico hic diffiniri. Itē no. ꝙ actio eſt iusquo ꝑſeꝗmur. ſꝫ obligatio ē ius ꝑꝑ qd̓ perſequimur. Et ſi q̄rat̉ ꝗd ſit iſtd̓

ius vel naturale vel ciuile vel pretoriuꝫ vel gētiuꝫ? rn̄. qꝛ ciuile vel p̄toriū vt mōdiximus. nec facias magnā vim ibi: qꝛ cum multas hēat ſignificationes hec dictio ius: vt. ff. de iuſt. ⁊ iu. l. pe. ⁊. fi. hoc eſt ēt vnū d̓ ſignificatis eiꝰ vt dicat̉ iusagēdi vel perſequēdi. Sed quero ad cuiꝰ dr̄iaꝫ ponit̉ in diffinitiōe ius cū ſingula mēbra poſita in diffinitione habeāt ſuū miniſteriū; rn̄. ẜm. M. ꝙ ad dr̄iaꝫreꝝ corporaliū hic pōit. vt detintelligere ꝙ actio ſit res corꝑalis. qd̓ verū ē: vt. sͣ. d̓ re. cor. ⁊incor. §. i. vel melius dicas addr̄iam officij iudicis ꝙ non eſtactio: vt. ff. de mino. ꝙ ſi minor. §. fin. lꝫ. M. dicat ꝙ offm̄iudicis ē actio. ⁊ eſt ꝓ eo qd̓ dic̄.l. in actione iniur. fieri eſtimationeꝫ iudicis offō: vt. sͣ. de iniur. §. pēa aūt. ⁊. §. in ſūma. ſꝫcerte actio iniur. eſt actio cui inheret offm̄ iudicis: non tn̄ illd̓offm̄ eſt actio ſꝫ in facto potiushoc cōſiſtit. ius .n. petendi peractionē mihi cōpetit qd̓ per officiuꝫ iudicis mitigat̉. Sed ꝗd petā? rn̄. qd̓ eſtimauero. nam debeo eſtimare lꝫ iudes poſſit refrenare. eſt tn̄ quoddā alid̓ officiumqd̓ vicē ſuſtinet ⁊ obtinet actionis ut dicemus. jͣ. e. §. preterea. in fi.m ¶ Perſequēdi. hoc dr̄ ad dr̄iaꝫ exceptionū q̄ dant̉ reis ꝑ quas ſe d̓fendūt. ſic̄enī actiones ſunt arma actoꝝ: ita exceptiones ſunt arma reoꝝ: ut. ff. de exce. l. ii.in pͥn. §. illud. n ¶ In iudicio. h. d. ad dr̄iam eoꝝ q̄ fiunt ēt licite ⁊ exͣ iudiciū nō tn̄ ſunt actio. ut ſi nocturnū uel diurnū furē uel militē deſerentē militiamꝗs capiat: vt. ff. ad. l. aꝗl. l. iiii. ⁊. C. qn̄ lꝫ vni. ſine iu. ſe. vin. l. i. ⁊. ii. Item ⁊ ꝑꝑdebitorē fugitiuū quē cape poſſumus: ut. ff. de his q̄ in frau. cre. l. ait. pͥtor. §. ſidebitorē. lꝫ quidā exponāt. l. illam. ibi ꝙ captus fuit auctoritate iudicis.o ¶ Debetur. hoc duobus modis exponit̉ .ſ. ad dr̄ian realis actiōis ẜm azo. ⁊ita ſtricte accipitur hec diffinitio ꝓꝑſonali actione tm̄ ſicut accipit̉. ff. e. l. actio inꝑſonā. al̓s largiꝰ ut ēt realē ꝯtineat non tn̄ offm̄ iudicis: ut. ff. e. l. actionū genera. qn̄qꝫ largiſſime ut ēt iudicis offm̄ ꝯtineat illud .ſ. qd̓ eſt loco actionis: ut ꝑ qd̓reſtitutio minoꝝ petit̉: ut. ff. e. l. actionis uerbo. uel ponunt̉ hec uerba ad dr̄iaꝫcriminaliū actionū per quas nō ꝓſequor mihi debitū ſed ad vindictā: ⁊ ẜm hocrealē actionē dicas diffiniri hic. lꝫ .n. non ſit obligatus ꝗ real̓r tenet̉: ut. jͣ. e. §. i.ibi. Aut cum eo qui nullā ⁊cͣ. veꝝ eſt ꝑſonal̓r. groſſe tn̄ pōt dici ꝙ ſit real̓r obligatus. Et facit ꝓ hoc ut ēt realis hic diffiniat̉: qꝛ uerbum debere ⁊ ad actionemin rem ⁊ ad actionē in ꝑſonaꝫ refert̉: ut. ff. de uer. ſig. l. pecunia. §. fi. Itē facit qd̓eſt in diffinitione uerbū ꝑſequēdi qd̓ eſt cōe tā ad realē ꝙͣ ad ꝑſonalem actioneꝫ:ut. ff. e. l. actio in ꝑſonam. Itē facit. jͣ. e. l. i. in prin. ubi actio realis ſpēs eſt actionis ſicut ꝑſonalis. ⁊ ita large accipias hoc uerbuꝫ debet̉. ſed in ſtricta ſignificatione uerbi huius debere: tm̄ alienū ⁊ nō meū mihi debetur. vnde ꝑſonalis obligatio tm̄ diffiniri vr̄: ut. jͣ. e. §. ſic itaqꝫ. ⁊ sͣ. de le. §. ſed ſi rem. ſꝫ certe qn̄qꝫ agoetiā ad id qd̓ nō mihi debetur: ut. C. de pac. l. ſi pacto quo penam. nam ibi nonago ad id qd̓ nō eſt debitū: ſed ad id qd̓ ex nudo pacto ꝯuenit. ſed certe ⁊ illud natural̓r erat debitum qd̓ nudo pacto debebatur: ut. ff. de fideiuſ. l. fideiuſſor. uelnon agitur ibi ad id quod nudo pacto debetur: ſed ad id quod vere debetur. ſedpretextu eius ꝯſequitur id qd̓ nudo pacto debetur: ut. ff. de uer. ſig. ſi cui. Itemoppono de popularibus actionibus. nam in eis nō dr̄ debitū ⁊ tn̄ petit̉: ut. ff. depopu. ac. l. pe. ſed non obſtat qꝛ ſaltē poſt lit. ꝯte. debet̉. uel dic ꝙ ⁊ ſibi debitumproſequitur. nam cum toti populo ſit debitū ergo ⁊ ſibi. Itē oppono de actioneiniuriarum qꝛ non dr̄ eſſe in bouis vt. ff. de iniur. l. iniuriarū. Itē non ad debitū ſed ad uindictam ꝯpetit ut. ff. de col. bo. l. ij. §. emancipatus. ⁊ tn̄ eſt actio. rn̄.non eſt in bonis ut tranſeat ad hr̄des: ut. ff. ad. l. fal. l. penalis. Item lꝫ detur advindictam tamē pōt deberi mihi ꝑꝑ id quod eſt in eſtimatiōe vindicte: uel in alteram vindictam. Item opp. de pe. he. Itē de actione de peculio. nā in his agitur etiam anteꝙͣ ſit penes poſſefſorem uel anteꝙͣ ſit in pecu. ut. ff. de pe. here. l..iiij. ⁊. l. ſi quo. ⁊. ff. de pecu. l. queſituꝫ. in prin. ⁊. ff. de li. le. l. ſi ꝗͥs reū. §. idē. ſꝫdic eſſe ſubaudiendum hic. uel deberi ſperat̉. uel dic ꝙ qn̄ fuit actio propoſita .ſ.efficax tm̄ pro eo qd̓ tunc erat penes poſſefforeꝫ vel in peculio. ⁊ poſtea cūzebatur eatenus ⁊ actionis efficatia creſcebat: cum uniuerſalis uel in aliquo vniuerſo fuit petitio: ut. ff. de iudi. l. ſolemus. Itē opponit̉ de actionibꝰ quas intēduntaliqui ꝓ alijs vt procurator ⁊ tutor ⁊ prelatus ⁊ ſimiles. nam agunt ⁊ tn̄ nō ſibi debitū petūt. ſed dic ꝙ qͣſi dn̄i ſunt: vt. ff. ꝓ emp. l. ꝗ fundū. §. ſi tutor; uel dicſibi. j. ei cui actio cōperut debetur q̄ intenditur: vel ſubauditur qd̓ ſibi debetur velei cuius noīe agitur. huius alternatiue: ſecunda pars eſt vera.¶ Omnium autem actionum. Prima diuiſio actionū ē q̄ reſpicit cāmmaterialem: qꝛ quedā actiones ſunt reales quedā ꝑſonales: quedā cāꝫ mixtā habētes. Et iſta pars durat vſqꝫ ad. §. ſed iſte. Scd̓a diuiſio eſt que reſpicit cāꝫ efficientem: quia quedā ciuiles: quedā pretorie. ⁊ durat vſqꝫ ad. §. ſe. Tertia ē reſpiciens cām finalē. qꝛ quedā ſunt rei ꝑſecutorie: quedā penales: quedam mixte rei⁊ pene. ⁊ durat vſqꝫ ad. §. oēs. Quarta eſt inſpiciens cām formalem. qꝛ quedaꝫdantur ad ſimplū: quedā ad dupluꝫ quedā ad triplū. vſqꝫ ad. §. actionū. Quinta eſt reſpiciens cām ſub̓alem. qꝛ quedā ſunt bone fidei: quedam ſtricti iuris: ibivſqꝫ ad. §. ſunt preterea. Sexta eſt reſpiciens ꝑſecutionis effectū: qꝛ quedaſuntperſecutorie ſolidi quedā non ibi: vſqꝫ ad finem. ut ſequitur Bal. hic. ⁊ .h. d. hecprima pars. Actionū alique ſunt reales aliq̄ ſunt ꝑſonales. ꝑſonalis eſt q̄ pͥſponit debitorem obligatū. ſed realis noͣ: ⁊ iō ꝯtra euꝫ ꝯpetit qꝛ poſſidet. h. d. Etdiuiditur in duas partes. Primo diuidit: Scd̓o membra declarat. Scd̓a ibi.Nāqꝫ. nam totus iſte titulus ꝓcedit Per diuiſiones actionum. h. d. aretinue.