Liber

ſumma ſciendū eſt de oī iniuria eūqui paſſus eſt poſſe criminal̓r agereª vl̓ ciuil̓r. Et ſi quidē ciuil̓r agat̉eſtimatione facta ẜm ꝙ iaꝫ dictūᵇ ēpenaᵉ reo īponitur. Sinaūt crimīaliter officio iudicis extraordinariaᵉpēa reo irrogat̉. ¶ Hoc videlꝫ obſeruādo ꝙ zenoniana ꝯſtitutioᵉ introduxit vt viri illuſtresᶠ: ꝗqꝫ ſuꝑeos ſūt: ⁊ ꝑ ꝓcuratores poſſint actionēᵍ iniuriaꝝ crīal̓r vl̓ ꝑſeꝗ vl̓ ſuſcipere: ẜm eiꝰ rei tenoreꝫ ꝗ ex ipſamanifeſtius apparetʰ. ¶ Non ſolū aūt is iniuriaꝝ tenet̉ ꝗ fecit iniuriā .i. ꝗ percuſſit: veꝝ ille quoqꝫ ꝯtinebit̉ ꝗ dolo fecit iniuriā vl̓ qui curauit vt cuiʳ malaᵏ pugno ꝑcutereturᵗ. ¶ Hec actio diſſimulationeabolet̉: ⁊ iō ſi ꝗs iniuriaꝫ dereliq̄rithoc ē ſtatī dū paſſus ē ad aīuꝫ ſuuꝫnō reuocaueritⁿ: poſtea ex pēitētiaremiſſaꝫ iniuriā n̄ poterit recolere.¶ De obligationibus que ex quaſi delicto naſcunturª.¶I iudexʸ liteꝫq ſuā feceritʳ nonꝓprie ex maleficio obligatusvidet̉. ¶ Sꝫ qꝛ neqꝫ ex maleficioneqꝫ ex ꝯtractu obligatꝰ eſt. ⁊ vtiqꝫ peccaſſe aliꝗd intelligit̉ lꝫ ꝑ īprudentiā. ¶ Iō videt̉ᵗ quaſi ex maleficio tenerī ⁊ in quantum de ea reequū religiōi iudicātis uid̓bit̉ pēaꝫſuſtinebit. ¶ Itē is ex cuius cenaculo vel proprio ipſius vel condu

cto vl̓ in quo gratis habitabatª deiectū effuſūue aliꝗd eſt ita vt alicuinoceret: quaſi ex maleficio obligatus intelligit̉. Ideo autē nō ꝓprieex maleficio obligatus intelligiturqꝛ plerūqꝫ ꝗs ob alterius culpaꝫ tenetur aūt ſerui aūt liberi. ¶ Cui ſimilis eſt is ꝗ ea ꝑte qua vulgo iterfieri ſolet id depoſitūˣ aut ſuſpenſūhabet qd̓ poteſt ſi cecideritʸ alicuinocere: quo cāu pēaᶻ decēª aureorūcōſtituta eſt. ¶ De eo v̓o qd̓ deiectū effuſūue eſt: dupli quāti dānumdatuꝫ ſit cōſtituta ſit actioᵇ. ¶ Obhominē v̓o libeꝝ occiſū ꝗnquagintaᵉ aureoruꝫ pena cōſtituit̉: ſi is vero uiuat nocitūqꝫ ei eſſe dicet̉ quātum ob eaꝫ reꝫ equū iudici videturactioᵇ datur. ¶ Iudex enī cōputare dꝫ mercedes medicis preſtitasceteraqꝫ impendia que in curatione facta ſūt. Preterea operaꝝ quibus caruit aut cariturus ē ob id ꝙinutilis eſt factusᵉ. ¶ Si filiuſfamilias ſeorſuꝫᶠ a patre habitaueri⁊ quid ex cenaculo eius deiectuꝫ effuſūue fuerit: ſiue ꝗd poſitū ſuſpenſūue habuerit cuius caſus periculoſus eſt: iuliano placuit in patremnullā eſſeᵍ actionē: ſed cū ipſo filioagendū eſſe: qd̓ ⁊ in filiofamiliasiudice obſeruandū eſt qui litē ſuaꝫᵖfecerit. ¶ Itē exercitorˡ nauis autcaupōe: aut ſtabuli de dolo aūt fur

a ¶ Agere. ⁊ ſic tollitur vnū iudiciuꝫ per aliud cū tn̄ vtrunqꝫ ſit ꝓductū ad vindictā: ut. ff. e. pretor. §. i. ⁊. l. qd̓ ſenatus. ſecus ſi alterum eſſet de re familiari: vt.C. qn̄ ci. actio cri. pre. l. i. ⁊ iō ſi de iniuria atroci actū eſt: iniur. nihilominꝰ pōtagi. l. acꝗl. ad dānum ⁊ econuerſo. nec .n. in actione iniuriarū agitur ad dānumvt ad dānuꝫ: ſed vt ad ꝯtumeliam: ut. ſt. e. l. item labeo. §. ſi quis verberato.b ¶ Quod dictū eſt: ut. sͣ. eo.pena in fine.c ¶ Pena .ſ. pecuniaria actori danda. ac.d ¶ Extraordinaria .ſ. capitisvel ſtatꝰ ſi iudici ſedeat. vel pecuniariam inferendaꝫ fiſco. nōactori: ut. ff. e. l. fi.e ¶ Cōſtitutio: ut. C. eo. l. fi.f ¶ Illuſtres. hi ſunt ꝗ tm̄ noīeilluſtres ſunt ⁊ non dignitate.Illi aūt ſūt ſupra eos ꝗ dignitatē ⁊ admīſfratōeꝫ hn̄t: ſupraquos nemo eſt niſi īꝑator. qd̓dic ut notaui ī auc. vt ab illuſtri. ⁊ ꝗ ſuꝑ eā dign. ſūt col. v.g ¶ Actionē .i. accuſationeꝫ. ⁊eſt ſpāte. al̓s ꝯtra: ut. ff. d̓ ꝓcu.l. lꝫ. §. ad actiōes. ⁊. ff. de pub.iudi. l. pe. §. ad crimen.b ¶ Apparet. dic ergo hic caſum eius legis ſi vis.¶ Non ſolum. Faciēs fieri iniuriā ita punit̉ ſicut faciēsh. d. aretinus.i ¶ Ut cui .i. alicui.k ¶ Mala .i. maxilla.ꝯſilio non teneat̉: ut. sͣ. de ob.Percuteret̉. ſꝫ vr̄ ꝙ ex taliq̄ ex de. na. §. ope. ī fi. §. ſed dicvt ibi diximus. Itē ar. sͣ. ma..§. tua tm̄. ibi. qꝛ nēo ex ꝯſilio.¶ Hec actio. Actio iniuriarū nō naſcitur niſi ab initioin aīo ſuo ad iniuriam reuocauerit. h. d. Uel ſic ẜm gloſam.Actio iniura Im nata tollit̉ſimulatione ¶. d. are.m ¶ Diſſimulatione. vt ſi riſivel luſi vel comedi cum eo poſtea. Itē etiā tollit̉ nudo pactoipſo iure: ut. ff. d̓ pac. ſi tibi. §.quedā actiōes. ſed nūꝗd eſt nata ēt ſtatim facta iniuria an̄ itademū ſi dicat. ad animū reuoco. qd̓ vltimū dixit Bul. vt dicunt. ſed certe īmoeſt nata ſtatī ex iniuria. nec .n. ex reuocatōe ad animū vel v̓bis talibus naſcit̉ hecactio. ſꝫ ex ꝯtūelia: ut. ff. de pac. l. ſi vnꝰ. §. pactꝰ. Itē qūo aboleret̉ h̓ niſi eēt nata. certe nullo mō: ut. ff. de iniu. ru. te. l. nā ⁊ ſi poſt defectū. ⁊. ff. d̓ v̓. ob. l. decē.n ¶ Nō reuocauerit .i. aboleuit. nō .n. opꝫ dicere ad aīum reuoco ſꝫ ſufficit ſi remaneat iratus ⁊ ei nō recōciliat̉. Sed ꝗd ſi in vltīa volūtate in penitētia remittit quaſi coactus morte ⁊ poſtea ꝯualet. nūꝗd renaſcit̉; vr̄ ꝙ ſic: ut ar. sͣ. de dona. §. mortis cā. Itē qꝛ coactus remiſit. vn̄ pretor ratū nō hꝫ: ut. ff. qd̓ me. cā. l..i. ſed cōtradico qꝛ fuit femel extincta vn̄ in perpetuū reſuſcitari non pōt: ut. ff. deſol. qui res. §. areā. Itē p̄ſumo ꝙ perpetuo voluerit remittere. ſiue cōualuerit ſiue nō: nam al̓s nō potuit bene penitere. p̄ſumā ergo eū nō fuiſſe īmemorē diuine ſalutis: ut. C. ad. l. iul. repe. l. fi. Item eſt cōtra ad id qd̓ hic dicit nuda voluntate tolli hanc actionē. ff. de neg. geſt. pōpo. ibi. Nam qūo ⁊cͣ. ſed certe ab initiotollit̉ nuda voluntate ideſt ſimplicitate ⁊ vnius tm̄: ſed ſi ſemel ad animū reuocauerit nō remittit̉ per nudam voluntatē ſꝫ ꝑ voluntatē nudā verbis vel pactoo ¶ De obligationibus. Quia de obligationibus ex maleficio diximus. ſequit̉.expreſſam ſic ēt ipſo iure vt dictū eſt ꝑ. l. ff. de pac. ſi tibi. §. quedam.de his que ex quaſi maleficio ſunt.iudex. Totus iſte titu. diuidit̉ in duas partes principales. Primo ponit caſus in ꝗbus obligat̉ ex quaſi maleficio. Scd̓o quā actiōe his caſibuagatur. Scd̓a ibi. In his aūt. ⁊. h. d. Iudex ꝗ ꝑ imperitiā male iudicat facit litēp ¶ Si iudex. ſiue ſit pr̄familias iudex ſiue filiuſfa. ſed quādo eſt filiuſfamiliasſuā ⁊ ex quaſi maleficio tenet̉ in ꝙͣtum equū uidebit̉ iudicāti. h. d. are.pater de peculio tenet̉ in quātū fuit in peculio cū filiuſfa. litē ſuaꝫ fecit: ut ita ſintduo ſpālia: ⁊ qꝛ datur de peculio lꝫ ſit quaſi maleficiū qd̓ nō eſt al̓s: ut. ff. de hisqui deie. vel effu. l. i. §. ſi filius. Item qꝛ inſpicit̉ tpͥs quo fecit litē ſuā. in ꝯdēnando lꝫ al̓s rei iudicate tpͥs ſpectet̉: ut. ff. de pecu. l. queſitū. ⁊ probat̉ hoc. ff. de iudi. l. ſi filiuſfamilias. vel dic ꝙ filius ꝯuenit̉: ut no. in. d. l. ſi filiuſfamilias.q ¶ Litem ſuam .i. ꝯtrouerſiā vel litigiū vt in id teneat̉ ipſe in quo leſit aliquē ⁊hoc qn̄ per ignorantiā vel imꝑitiam: ut. jͣ. ſequitur. nā ſi dolo tūc nō habet locūhic titulus. ſed ex maleficio tenet̉ ⁊ ſit infamis: ut. C. de pe. iudi. qui male iudi. l.fi. Sed nunꝗd hec oīa in arbitro locū habent. dicit Io. ꝙ ſic: vt. C. de pac. ſi ꝗsin conſcribendo. Alij contra cum poſſit pena peti tm̄ ⁊ nec ſententia valeat. ut

.C. de arbi. l. i. ⁊. l. ij. maxime ẜm noua iura que loquuntur cuꝫ eſt iuratum ab arbitro vel a partibus ẜm que nihil eis erit preter ſacramentumvt in auc. de iudi. §. qꝛ vero colla. vi. ſed certe ſentētia prima vera ē: necob. hec auc. qꝛ nihil erit ei .i. arbitro. preter ſacramentū ⁊cͣ .ſ. vt poſſit cōgere partes ſuo ſtare iudicio uel eis .i. partibus. nam vocabit alteram ꝑtem per iuramentumſed ⁊ cōtra arbitrū nihilominus aget vt dictuꝫeſt ⁊ ꝑ actionē in factuꝫ:ut. jͣ. eo. §. fi.r ¶ Fecerit .i. male iudicauerit.s ¶ Ex contractu. velquaſi.t ¶ Ideo videtur. vt ſidubitauit circa legē fuſiam caninā durius punitur. ſi aūt ī. l. illa gallus aꝗlius: mitius puniatur: ⁊ hoc qn̄ nō fuitdata pecunia iudici velꝓmiſſa. al̓s graues pene ſeq̄rent̉: ut. C. de pe.iudi. qui ma. iudi. auc.nouo iure. ⁊ fac̄ ad hocff. de var. ⁊ extraor. co.l. fi. al̓s. i.¶ Item is. Ille ex cuius domo aliquid ꝓijcitur: quod alteri noceatex quaſi maleficio obligat̉ ad duplum eſtimationis damni: ꝓ homine vero libero occiſo eſtpena quinquagīta aureorū: ſed ſi viuit ⁊ fuerit ſibi nocitum teneturin ꝙͣtū iudex exiſtimauerit. Qui v̓o hꝫ ſupra viam aliqd̓ appenſuꝫ qd̓poſſit alteri nocere tenetur pena. x. aureorum.h. d. vſqꝫ ad. §. ſi filiuſfami. arti.u ¶ Habitabat. hoſpesplane nō tenet̉. ſꝫ is quhoſpitiuꝫ dederit: vt. ff.de his qui deie. vl̓ effu..l. i. §. pe.1Id depoſitum. lꝫ ipſe nō depoſuerit.¶ Si ceciderit. non enim expectatur vt noceat.a ¶ Decem aureoꝝ vel ſolidorum: vt. ff. de his qui deie. vel effu. l. ſi voPena. preſtanda..§. pretor. ⁊. §. fi. ⁊ tunc dicas actionem in factum fore annuam: ut. ff. depopu. act. l. fina.b ¶ De eo eſt. actio perpetua que heredi dat̉: ſed in heredē nō dat̉: ut. ff.de his ꝗ deie. vel effu. l. ſi v̓o. §. hec aūt actio.c ¶ Quinquaginta. ⁊ ideo certa pena ſtatuitur: qꝛ nō poteſt eſtimatio liberi corporis fieri: ut. ff. ad. l. rho. de iac. l. ii. §. ii. ⁊ competit hec actio intra annum. ⁊ nec heredi nec in heredem datur cum ſit penalis ⁊ popularis que prius datur ei cuius magis ītereſt: ut. ff. de his qui deie. vel effu.ſi v̓o. §. que autem.d ¶ Actio datur perpetua ſibi. ſed alij puta heredi ꝓ eo ſi mortuꝰ eſt annalis dat̉: ut. ff. de his qui deie. vel effu. l. ſi v̓o plures. §. hec aūt actio.Factus eſt. qꝛ difficilimū eſt eſtimare futuras oꝑas.ii filiuſfamilias. Si ex cenaculo filij habitantis ſeorſum a patre:uel aliquid fuerit appenſum: uel fecerit litem ſuamaliꝗd fuerit ꝓīepater non tenetur. h. d. arti.f ¶ Seorſum .i. ſeparatus a patre.Nullā eſſe ēt de peculio: ut. ff. de his qui deie. vel effu. l. i. §. ſi filius.h ¶ Suam fecerit .i. ſine patre habitauerit. al̓s pater de peculio tenetur:vt. ff. de iudi. ſi filius. ẜm Io. vel dic idem tenetur ipſe filius ſiue habitet uel non habitet cum patre: ſed etiam ẜm azo. pater hic tenetur de peculio vt dictum eſt per. l. ff. de his qui deie. vel effu. l. i. §. ſi filius. filio v̓ocōdemnato ⁊ ibi pater tenetur de peculio cum videatur quaſi contrahicum filio per ſententiam. vt. ff. de noxa. actio. l. ⁊ ſi condemnatus. ⁊. ff.de pecu. l. iij. §. idem ſcribit.in exercitor. Pro furto vel dolo cōmiſſo in naui: vel in ſtabulo vel in caupona tenentur dn̄i eorum ex quaſi maleficio ſi dānuꝫ datū fuit ꝑ aliquē cuius oꝑa vtant̉. Et ex quaſi maleficio agit̉ actione in iactum que non tranſit cōtra heredē. h. d. are.i ¶ Item exercitor. quid ſit? dic vt. jͣ. qd̓ cū eo. §. ii.