QuartusDe iniurijs

6 1

debere. Uel ſi ꝗs ad infamiam alicuius libellū aūt carmē aut hiſtoriam ſcripſerit: cōpoſuerit: ediderit:doloue malo fecerit vt ꝗd eorumfieretª: ſiue ꝗs matrēfamiliasʰ autp̄teſtatūᵉ pͥteſtatāue aſſectatꝰᵇ fuerit: ſiue cuiꝰᶜ pudicitia attētata eē dicet̉: ⁊ deniqꝫ alijs plurimisʳ modisadmitti iniuriam manifeſtum eſt.¶ Patit̉ aūt ꝗs iniuriā nō ſolumꝑ ſemetipſū: ſꝫ ēt ꝑ libos ſuos qͦsin ptāteᵍ hꝫ. ¶ Itē ꝑ vxorēſuāᵖ idenī magis pͥualuit. Itaqꝫⁱ ſi filie alicuiꝰ q̄ ticio nupta eſt iniuriaꝫ fecerisnō ſolū filie noīe tecū iniuriaꝝ agipōt: ſꝫ ēt quoqꝫ pr̄is ⁊ mariti noīe.¶ Cōtra aūt ſi viro iniuria fcā ſit:vxor iniuriaꝝ age̓ nō pōt. Defēdenī vxores a viris n̄ viros ab vxoribꝰ equū ē. Sꝫ ⁊ ſocer nurus noīecuiꝰª vir in eiꝰ ptāte ē iniuriaꝝ agere pōt. ¶ Seruis aūt ipſis quideꝫnulla iniuriaˡ fieri ītelligit̉: ſed dn̄oꝑ eos fieri uidet̉. nō tn̄ ijſdē modisꝗbꝰ ēt ꝑᵐ libos ⁊ vxores: ſꝫ ita cumꝗd atrociꝰª cōmiſſū fuerit: ⁊ qd̓ aꝑteº ad contumeliā dn̄i reſpicitᵖ: veluti ſi ꝗs alienū ſeruū atrociter verberauerit: ⁊ in hūc caſūq actio ꝓponit̉. At ſi ꝗs ſeruo ꝯuiciū fecerit vl̓pugno eū ꝑcuſſerit nulla in eū actiodn̄o cōpetit. Sꝫ ſi cōi ſeruo iniuriafcā ſit equū ē nō ꝓ ea ꝑte qua dn̄ꝫꝗſqꝫ eſt eſtimatiōeꝫ iniurie fieri: ſꝫex dn̄orū ꝑſona: qꝛ ipſis ſit iniuria.¶ Ꝙ ſi vſufructus ī ſeruo ticij eſt:ꝓprietas meuij eſt: magisᵗ meuioiniuria fieri ītelligit̉. ſꝫ ſi libo hoī ꝗtibi bona fide ſeruit iniuria facta ſitnulla tibi actio dabit̉ ſꝫ ſuo noīe isexꝑiri poterit niſi in ꝯtumeliā tuāpulſatꝰ ſit: tūc enī cōpetit ⁊ tibiᵗ iniuriaꝝ actio. Idē ergo eſt ⁊ in ſeruoalieno bona fide tibi deſeruiēte: vttotiēs admittat̉ īiuriaꝝ actio: quo

tiēs ī tuā ꝯtumeliāʸ iniuria ei factaeſt. ¶ Pena aūt iniuriaruꝫ ex legexij. tab. ītroducta eſt ꝑꝑ mēbꝝᶻ quidēª ruptū talioᵇ erat. ꝓpter os v̓ofractū nūmarie pene erant ꝯſtituteqͣſi in magnaᵉ veteꝝ pauꝑtate: ſedpoſtea pͥtores ꝑmittebāt ipſis ꝗ iniuriā paſſi ſūt eā eſtimare: vt iudexuel tanti ꝯdēnet qͣꝫti iniuriā paſſuseſtimaueritᵇ: vel minoris ꝓut ei uiſū fuerit. Sꝫ pēa ꝗdē iniurie q̄ ex lege. xij. tab. ītroducta eſt in deſuetudinē abijt: quā aūt pͥtores ītroduxerūt: q̄ ēt honorariaᶜ appellat̉ ī iudicijs frequētat̉. Nā ẜꝫ gradū dignitatis viteqꝫ hōeſtatē creſcit aūt minuit̉ eſtimatioᶠ iniurie: ꝗ gradꝰ ꝯdēnatiōis ⁊ in ſeruili ꝑſona nō īmerito ſeruat̉. aliud in ẜuo actoreᵍ alid̓in medij actus hoīeᵏ: aliud in viliſſimo vel cōpeditoⁱ ius eſtimatiōisꝯſtituat̉. ¶ Sꝫ ⁊ lex corneliaᵏ q̄ deiniurijs loꝗtur ⁊ iniuriaꝝ actioneꝫītroduxitⁱ: q̄ cōpetit ob eā reꝫ ꝙ ſepulſatūᵐ ꝗs v̓beratūueⁿ: vl̓ domuꝫſuā vi ītroitā eē dicat. Domūº aūtaccipimus ſiue in ꝓpͥria domo ꝗshītaret ſiue in ꝯducta vel gratis ſiue hoſpitio receptꝰ ſit. ¶ Atroxᵖ īiuria eſtimat̉ vl̓ ex factoª: veluti fiꝗs ab alio vulneratꝰ ſit vl̓ fuſtibusceſus: vl̓ ex loco: vl̓uti ſi cui in theatro vel in foro vl̓ in ꝯſpectu pͥtorisiniuria fcā ſit: vl̓ ex ꝑſona: ueluti ſimagiſtratꝰ iniuriā paſſus fuerit: vl̓ſi ſenatori ab humiliʳ ꝑſona iniuriafcā ſit: aut parēti pr̄onoqꝫ fiat a liberisˡ vl̓ a libtis. al̓r .n. ſenatoris ⁊parētis pr̄oniqꝫ: al̓r extranei ⁊ humil̓ ꝑſōe īiuria eſtimat̉. ¶ Nōnūqͣꝫˡ ⁊ locus vulneris atrocē iniuriaꝫfacit: veluti ſil in oculo ꝗs ꝑcuſſusfuerit. ¶ Parui aūt refert vtrumpr̄ifāi. an filiofa. ʸ tal̓ iniuria fcā ſit.nā ⁊ h̓ atrox iniuria eſtīabit̉. ¶ In

tamiliarem pom pāqꝫ oſtendi. quid enim tam durum tāqꝫ in humanumꝙͣ publicationem pompāqꝫ rerū:ertatem detegi ⁊ vilitatē ſi ē: vC. qn̄ ⁊ quibus⁊.l. ii. §. i. ſed dico contra ſi iure eum prouocaui velu. ff.vt. aeo. eum qui in prin.a ¶ Fieret. niſi nocenserat. nam pecata nocentiū nota eſſe expedit: vtff. eo. eū qui in prin.b ¶ Matrēfamili. matrēſamilias dicimꝰ queē note auctoritatis ⁊ honeſte vite in domo ſua:ut. ff. de li. exhi. l. iij.ſi. ⁊ ff. de his qui ſuiſui vt alie. iu. l. nā ciuiū.c ¶ Preteſtatū. pͥteſtagenus eſt ueſtis qͣ nobiliores ciues romani ſolebāt vti. vnde ſi aliusꝙͣ cui permiſſuꝫ erat deſerebat in alicuius perſone certe ignominiaminiuriarum tenebat̉ illiquē inſectabatur.d ¶ Affectatꝰ. affectariē frequēter ſeꝗ ſic plerūqꝫ. ſed attētare eſt blādoẜmōe pudicitiaꝫ alicuiꝰimpetere: vt. ff. e. Itemapd̓ labeonē. §. aliud.e ¶ Cuius .i. alicuius.¶ ¶ Plurimis modis.ꝗ notant̉. ff. eo. ꝑ totuꝫ⁊. C. eo. ꝑ totum.¶ Patitur. Si fit īiuria filio vel vxori alicuius: ēt pater maritusvel ſocer dr̄ eaꝫ pati vthabeat actionē iniuriarum. h. d. arcti. 3g ¶ In ptāte habꝫ. ſi illeꝗ iniuriam fecit ſcit eoseſſe in ptāte: licꝫ ignoretin cuiꝰ ptāte alioꝗn nō:ſicut marito ſi muliereꝫviduam credat: vt. ff. eleū qui nocēteꝫ. §. fi.h ¶ Per vxorē. vl̓ ſpōſam. vt. ff. e. item apudſponſum quoqꝫ.l ¶ Itaqꝫ. ſed ēt patrislicꝫ in ptāte patris eiusnō eēt: ut. ff. e. l. i. §. itē.k ¶ Cuius .ſ. femine¶ Sernis autē Etiuria facta ẜuo n̄ agitſeruꝰ ſꝫ eius dn̄s ſi iniuria ſua fiat vel fuerat atrox iniuria. h. primo.Et ꝓ iniuria illata ſeruo cōi agit vterqꝫ dn̄s habita diſtinctione dignitatis. vtriuſqꝫ. h. ſcd̓o.Et ꝓ iniuria facta libero hoīt ⁊ ẜuo aliēno ꝗ ẜuiuit nobis bona fide ſi facta fuerit in deſpectum meū cōpetit mihi actio iniuriaꝝ. h. d. are.l ¶ Nulla iniuria. ꝙͣtum ad hoc vt agat .ſ. inſpecto iure ciuili. ſed ſic in­ 7ſpecto iure naturali: vt. ff. e. eū qui. §. i. ⁊. ff. de his qui ſunt ſui vel ali. iu..l. iij. ⁊ sͣ. de his qui ſunt ſui vel ali. iur. §. fi. q̄ ſunt cōtraria. ilm ¶ Per liberos .i. filios.n ¶ Atrocius. ꝙͣ equum ſit.o ¶ Et qd̓ aperte. repete ⁊ cū idē cōmiſſuꝫ fuerit. ⁊ qd̓ ⁊cͣ. ſi aūt nō in dn̄iꝯtumeliā ſed ſerui tm̄: tn̄ adhuc nō dꝫ mulcta relinqui a pretore: vt. ff. e..l. item apud labeonem. §. ſi quis ſic fecit.p ¶ Dn̄i reſpicit. his duobus caſibꝰ dn̄o datur actio hoc eſt ſiue ad eiusꝯtumeliam fiat iniuria. ſiue ſeruus atrociter verberetur: ⁊ tūc dn̄s agetꝑꝑ īiuriā ſeruo factam: nō tn̄ ſerui noīe qͣſi ſeruo cōpetat actio. ſed in prīocaſu ſuo noīe ꝓ iniuria .ſ. ſibi cōmiſſa.q ¶ Hunc caſum. nō ſoluꝫ in ſuperiori caſu qn̄ ad cōtumeliaꝫ dn̄i factar ¶ Dominus. immo ꝓ parte dn̄i: vt. ff. e. l. ſed nō eſſe ꝯtra. ſol. nō coneſt iniuria. accur.tradicit ſi recte intelligatur: nam quilibet aget ratione dimidie. ut ſi duoſunt vnus nobilis alius ignobilis. ſi ſeruus eſſet totus nobilis ageret iniuriarum in. xx. nunc ergo aget in. x. ignobilis aūt ageret in. x. ſi eſſet totꝰ.

ſeruus ſuus. nunc ergo agit in ꝗnqꝫ. ⁊ ita quilibet pro parte ſua: ⁊ ratio dignitatis habetur. vel ibi erāt pares per oīa dn̄i.ſ ¶ Sed ex dn̄orum. q. d. nō ex ſerui perſona.t ¶ Magis. ꝙͣ ticio.u ¶ Meuio. niſi acmeliam vſufruc. facta ſit vt. ff. e. l. iteꝫ. §. ſi uſufru. ⁊ .§.item ſi liberum.x ¶ Et tibi. nō ſolum ei.y ¶ In contumeliaꝫ. nec minꝰipſe iniuriarum aget: iō in fructuario diſtīgui oportet: ut. ff.e. l. itē. §. ſi liberum.¶ Pena autem. Penainiuriaꝝ eſt pecūiaria ꝙͣti fuerit eſtimata ⁊ per iudicē taxataq̄ eſtimatio ⁊ taxatio creſcit veldiminuit̉ ẜm dignitateꝫ ⁊ ꝑſonarū ꝯditionē. h. d. arti.Membrum. puta manuꝫvel pedem.a ¶ Quidem ruptuꝫ .i. detruncatum.b ¶ Talio .i. ſimilitudo ſupplicij: vt membrū pro mēbro.c ¶ Magna. hec eſt rō nō adproximū: ſed ad alid̓ qd̓ erat pena talionis.d ¶ Extimauerit. ꝑ ſacramētūtaxatione iudicis.e ¶ Sꝫ pena. honoraria. fa. sͣ.de iu. na. gen. §. ꝓponebat.ſ ¶ Eſtimatio. propoſita actione iniuriam pretoria que annō continuo tollit̉: ut. C. e. l. ſinon cōuitij. niſi in caſu vbi anno vtili datur vt. ff. qd̓ me. cāl. ſi cum excep. §. poſt annum.g ¶ Actore .i. caſtaldo.h ¶ Homine. ꝗ mediaſtinusnauta dicit̉ vt. ff. nau. ca. ſta.l. i. §. ij.i ¶ Uel cōpedito .i. in eo ſeruoꝗ nullaꝫ aliaꝫ affert vtilitatemſed tm̄ ligatus ſtat.¶ Sed ⁊ lex. Legei cornelia de īniurijs tenet̉ ꝗs etiaꝫ intribus caſibus hic ſpecificatis⁊ domus noſtra dr̄ ēt conducta. h. d. are.k ¶ Cornelia. iō ſic dicta quiacornelius ſilla prefectꝰ pͥus eāfecit: vt. ff. de accu. l. hos accuſare. in fine.l ¶ Introduxit. ſcꝫ dicta lex cor.in qua actione cōdemnatio fiteſtimatione iudicis non iureiur. in litem. ut. ff. e. in conſtitutionibus. Sed nunꝗd his caſibus ꝗ tres ſunt ex. l. cor. eſt perpetua hec actio; dicunt quidaꝫvt. M. ꝙ ſic: cum oīs actio exl. deſcendens ſit ꝑperua: vt. jͣ.de perpe. ⁊ tēp. ac. in prin. ſedIo. contra. dicit .n. ſemꝑ eamāno continuo tolli: ut. C. e. l. ſi nō ꝯuicij. Et no. ꝙ his tribus caſibus eſt ciuilisal̓s eſt vbiqꝫ pretoria: cū a pretore ſit inducta: vt. ff. e. l. pretor.m ¶ Pulſatum. ſine dolore.n ¶ Uerberatum .ſ. cum dolore: ut. ff. eo. l. lex cor. §. i.o ¶ Domum. facit. ff. de his qui deie. vel effu. l. i. §. habitare.¶ Atrox. Atrox iniuria eſtimatur ex qualitate facti loci ⁊ ꝑſonaꝝ. h. d. arti.p ¶ Atrox ideo atrox iniuria ab alia ſeparatur q̄ ſit minor vt per hoc magis puniatur: ut. ff. e. §. pena aūt. ⁊ facit. ff. e. l. pretor edicit. §. atrocē. ⁊. §. pe. ⁊ .ſ. vulneris. ⁊. l. ſequen.q ¶ Ex facto. magis ꝙͣ ex precio rei: vt. ff. de incen. rui. nau. l. pedius. §. i.r ¶ Humili. que ſit humilis dic vt. C. de inceſ. nup. l. humilem.ſ ¶ A liberis. quibꝰ aduerſus parētes ⁊ patronos agere ꝑmittitur ſi ſit atrox iniuria facta eis a parentibus ⁊ patronis: vt. ff. e. l. pretor edi. §. preterea. puta inoculo vel in ore. ut. ff. eo. l. pretor. §. fi. ⁊. l. ſequen.t ¶ Nonnūꝙͣ .ſ. aliqn̄: ⁊ ſic due negationes faciunt vnā affirmationē.u ¶ Filioſa. niſi quia facta iniuria filio due actiones naſcūtur: ⁊ vtriuſqꝫ exercitiuꝫ competit patri: vt. ff. eo. l. ſꝫ ⁊ ſi vnius. §. filiofami. ⁊. l. pater. ſꝫ facta iniuria patri non ideo filius aget.¶ In ſumma. Ex qualitate iniurie pōt agi criminaliter ad eſtimationeꝫ: ciuiliter ad cōdēnationē extra ordinē: in quo iudicio criminali nō pōt interuenireprocurator niſi ꝓ illuſtri perſona. h. d. are.ih t