Liber

¶ Illudª non ex verbis legis ſꝫ exinterpretatione placuit non ſolū ꝑempti corporis eſtimationē habendā eſſe ẜm ea que p̄diximꝰ: ſed eoamplius ꝗcꝗd p̄terea ꝑempto eocorꝑe dāni nobis illatū fuerit: veluti ſi ſeruū tuū heredē ab aliquo inſtitutū ātea quis occiderit qͣꝫ is iuſſu tuo hereditatē adierit. naꝫ hr̄ditatisᵇ quoqꝫ amiſſe rōnē eſſe hn̄dāꝯſtat. ¶ Itēᶜ ſi ex pari mulaꝝ vnā:vl̓ ex quadrigis equoꝝ vnū ꝗs occiderit: vl̓ ex comedis vnꝰ ſeruꝰ occiſus fuerit: nō ſolū occiſi ſit eſtimatio: ſꝫ eo amplius id quoqꝫ ꝯputat̉qͣꝫti dep̄ciati ſūt ꝗ ſuꝑſūtᵈ. ¶ Liberum aūt ē ei cuiꝰ ſeruꝰ occiſus fuerit ex iudicio pͥuato legiſ aquilie dānūᵉ ꝑſequi ⁊ capitalisᶠ criminis euꝫreū facere. ¶ Caput ẜꝫ legis aꝗliein vſu nō eſt. ¶ Capite tertio de cetero oī dānoᵍ cauet̉. ¶ Itaqꝫ ſi ꝗsſeruū meū: vl̓ eā quadrupedē quepecudū numero eſt vulnerauerit:ſiue eā quadrupedem q̄ pecudū numero n̄ eſt: veluti canē aut feraꝫ beiſtiā vulnerauerit: hoc capite tertioactio ꝯſtituit̉. ¶ In ceteris qͦqꝫ oībus aīalibꝰ. Iteꝫ in oībꝰ rebꝰ q̄ aīacarēt dānū ꝑ iniuriaꝫ datū hac ꝑtevēdicat̉. Si quid .n. vſtū aūt ruptūaut fractū fuerit actō ex hoc capitecōſtituit̉: qͣꝫ qͣꝫ poterit ſola ruptiappellatio in oēs iſtas cās ſufficer̄Ruptū enim intelligitur qd̓ qͦquomō corruptū ē. vn̄ non ſoluꝫ fractaaut vſta ſꝫ ēt ſciſſa ⁊ colliſa ⁊ effuſa⁊ quoqͦ mō ꝑempta atqꝫ deteriorafacta hͦ verbo ꝯtinētur. ¶ Deniqꝫrn̄ſū eſt ſi quis in alienū vinum auttoleū id miſcuerit quo naturalis bonitas vini aut olei corrūꝑet̉: ex hacꝑte legis aꝗlie euꝫ teneri. ¶ Illudpalā eſt ſicut ex primo capite ita demū ꝗſqͣꝫ tenetur: ſi dolo aūt cl̓paᵏeiꝰ hō aūt quadrupes occiſus occiſaue fuerit: ita ex hocˡ capite de dolo aūt culpa ⁊ d̓cetero dānoᵐ quemqͣꝫ teneri. Ex hoc tn̄ capite n̄ qͣꝫti ineo anno ſꝫ quāti in diebꝰ. xxx.ⁿ ꝓximis res fuerit obligat̉ is qui dānuꝫ

dederit: at nec plurimi quideꝫ uerbū adijcit̉ᵈ: ſꝫ ſabīo recte placuit ꝑinde habēdaꝫ eſtimationē ac ſi etiāhac ꝑte plurimi verbū adiectū fuiſſet. nā plebē romanaꝫᵖ q̄ aquilio tribuno īterrogante hāc legē tulit: cōtentam fuiſſe ꝙ prima ꝑteq eo v̓bovſa eſt. ¶ Ceteꝝ placuitᶠ ita demūdirectam ex hac lege actionē eſſe ſiquis p̄cipue corꝑe ſuo dānū dederit: iōqꝫ in euꝫ qui alio mō damnūdederit vtiles actōes dari ſolēt: veluti ſi quis hoīem alienū aut pecusita īcluſerit vt fame necaret̉: aut iumentū ita vehemēter egerit vt rūperet̉. aut pecꝰ ī tātū exagitaue̓it vtprecipitaret̉. aut ſi quis alieno ẜuoꝑſuaſerit vt arborē aſcēderet vl̓ inputeū deſcēderet: ⁊ is aſcēdēdo vl̓deſcēdēdo aut mortuꝰ aūt aliquaꝑte leſus erit vtilis actioᶠ in eū dat̉.¶ Sꝫˡ ſi ꝗs alienū ſeruū aut de pōte: aut de ripa in flumīe deiecerit: ⁊is ſuffocatꝰ fuerit eo ꝙ ꝓiecit corꝑeſuo dānū dediſſe nō difficulterᶠ intelligi pōt: iōqꝫ ipſa lege aꝗlia tenetur ſed ſi nō corꝑe dānū fuerit datū neqꝫ corpꝰ leſū fuerit: ſꝫ alio mōalicui dānū ꝯtingit: cū nō ſufficit neqꝫ directa neqꝫ vtilis aꝗliaʸ: placuit eū qui obnoxius fuerit in factumᶠactione teneri: veluti ſi quisʸ miſericordia ductus alienum ſeruum cōpeditumᶻ ſoluerit vtª fugeret.¶ ¶ De iniurijsʰ.Eneraliterᵉ iniuria dr̄ omneꝙ nō iure fit. ſpāliter al̓s contumelia q̄ a ꝯtēnendo dicta ē quaꝫgreci hyuris appellant: al̓s culpaquā greci abenclima dicūt. ſicut inlege aꝗlia dānū iniuria datum accipit̉: ¶ Alias iniꝗtas ⁊ īiuſticiaᵇ qͣꝫgreci anomia vocāt. ¶ Cū .n. p̄torvl̓ iudex nō iure ꝯtra quē ꝓnūciatiniuriā accepiſſeᶜ dr̄. ¶ Iniuriaᶠ ātꝯmittit̉ non ſolū cū ꝗs pugno pulſatus aūt fuſtibus ceſus: vel ēt verberatus erit: Sꝫ ēt ſi cui ꝯuiciūᵍ ſcm̄fuerit: ſiue cuiꝰ bona qͣſiᵍ debitorisqui nihil d̓beret poſſeſſa fuerint abeo qui intelligebat̉ nihil eum ſibi

imatio extra rem. h. d. aretinusa ¶ Illud. ea que diximus ꝑ totum hunc titulum.b ¶ Nā hr̄ditatis. ī lege .n. aꝗlia dānū ꝯſeꝗmur ⁊ amiſiſſe dicimur qd̓ aūt corſeꝗ potuimꝰ aut errogare qr: vt. ff.de ⁊. l. ſi ẜuū oc. ⁊. l. ẜuum meūc ¶ Itē. vel ex comedis. ꝗ ca⁊ vnus ſine altero cantare neſciebat.d ¶ Qui ſuꝑſūt. fa. ar. ꝯͣ. ff. deac. ēp. ſterilis. §. cū ꝑ venditorē. ⁊ de peri. ⁊ cō. rei ven. l. fin.¶ Liberuꝫ Actio legis aꝗIlie nō ſolū ciuil̓r ſꝫ ēt criminaliter pōt intētari. h. d. are.e ¶ Dānū .ſ. quāti fuerit in anno retro: vt. sͣ. e. in prin.ſ ¶ Capital̓ criminis .ſ. legiscor. de ſic. ut. ff. e. l. inde neraciꝰ. §. ſꝫ ſi dolo. nā ⁊ ꝓ ẜuo occiſo ea lege agit̉ ut pro liberto:vt. ff. ad. l. cor. de ficca. in. l. i.§. i. donec tn̄ agitur vna nō poterit agi reliqͣ: vt. ff. de publiiudi. l. quarta. ⁊. ff. vi bo. ra. l.i. §. i. ſꝫ pacto vno aget reliquovt. C. qn̄ ci. act. pre. cri. l. i. ⁊. ff.vi bono. rap. l. ij. §. i.¶ Capite tertio Ex tertiocapite legis aꝗlie competit actio ꝓ alio dāno ꝙͣ mortis illato ⁊ ꝓ oī re in qua dolo vel culpa damnum datum ſit. h. d.Et ſit eſtimatio ꝙͣti plurimi fuit a. xxx. diebꝰ. sͣ. h. d. are.g ¶ Dāno. qd̓ .ſ. nō cōtinet̉ inprimo capite: vt. sͣ. e. in prin.h ¶ Rupti. qd̓ v̓bum eſt legistertij capitis.i ¶ Sufficere. ſed nō ē nouumvt ſpecialiter quibuſdam enumeratis generaliter ſubijciaturverbum in quo ſingula complectantur: vt. ff. eo. ſi ſeruusſeruum. §. inquit lex. accur.k ¶ Illud. culpa. ēt leuiſſima:vt. ff. e. l. in. l. aquilia. al̓s nonvt. sͣ. eo: iniuria.l ¶ Ex hoc .ſ. tertio qd̓ eſt locoſecundi.m ¶ Damno .i. dāno dato inceteris rebus.n ¶ Xxx ſed qͣre minus ſpaciūin tertio capite ꝙͣ in primo apponit̉? rn̄. qꝛ in pͥmo grauius d̓liquit ⁊ iō grauius punitur. vt.ff. de of. pre. l. diuus. ⁊ melius facit lex p̄cedens.o ¶ At nec. adijcit̉ .i. nō eſt poſitū in hoc tertio capite.p ¶ Romanā. gͦ eſt plebiſcituꝫqd̓ eſt verū. vt. ff. e. l. i. ⁊ sͣ. deiure natu. §. plebiſciturq ¶ Prima parte. q̄ .n. in pͥfatiōe dicuntur ī cōtractibus repetita credunt̉: ut. ff. de uerbo.obli. liticia. §. idem rn̄det. ⁊. l.qd̓ ſic. ⁊. ff. de re. du. l. fi. 2. C.fami her. l. quotiēs. ⁊ de cōdi.inſti. l. cū ẜuus. ⁊. ff. de act. ep.l. ſi venditor hominis. ⁊. ff. denoti. m.de le. iij. l. in repetendis. ⁊ de condi. ⁊. de. l. quia ⁊ l. libertis. ⁊. ff. de lega. ij. l. lacōtrahen. emp. qui fundum. ⁊uitinus. ⁊ ff. de fun. inſtru. leg. l. iij. ⁊. l. ſeie. §. gaio ⁊. ff. de pac. do. cuꝫ pater. Sꝫargu. cōtraria ſunt. ff. de an. leg. l. ſeio. al̓s. ff. de adi. le. l. ſęia. ⁊. ff. de fideiū. l.anū datuꝫ de torpore in corpus purgat̉ per actionem legisfi. §. i. ⁊. ff. de here. inſti. l. fabinus. ẜm Io.aꝗlie. Sed ſi dat̉ de non corpore in corpus hꝫ locum vtilis actio in factum. h. d.Sed ſi ēx nō corpore in nō corpus dānū datū ſit hꝫ locū actio in factū. are.r ¶ Placuit. qꝛ ꝗ occaſionē dāni pat dānū dediſſe vr̄: ut. ff. eo. l. ꝗ occidit. §. inhac quoqꝫ. Adde. c. placuit. iij. i. q. i. forte cōſilio p̄cepto ul̓ oꝑe. c. ſi ꝗs viduā. l.di. ⁊ inde tenetur. c. paſce. lxxxvi. di.o ¶ Actio datur. .ſ. l. aquil. ⁊ nihilominus in factum: vt. ff. e. l. item ſi ob ſtetrix.Ied ſi quis non difficulter. imo facile: vt. ff. e. qua ac. in xj.quis homi

u ¶ Aquilia .i. directa actione legis aquilie.x ¶ In factū actiōe .i. ſubſidiaria q̄ in dānis datur que lege aꝗ. non comprehendunt̉ vel nō tenent̉: vt. ff. e. ſi ẜuum. §. fi. ⁊ videt̉ hec eſſe pͥtoria utff. de pre. ver. l. actionum.y ¶ Si ꝗs miſericordia. ſed ſi non ductus miſericordia dat̉ furti vt. ff. dedolo. l. ⁊ elegāter. §. idēlabeo.z ¶ Cōpeditū. eſt .n. dolo ꝓximum: ut. ff. depoſi. ſi hominem .i. reſpō.a ¶ Ut fugeret. hic no.ꝙ quandoqꝫ damnumdatur a corpore in corpus ⁊ tunc locum habetactio. l. aquil. directa.quandoqꝫ a non corpore in corpus vt patet ꝑmulta exempla. sͣ. ꝓxi.§. quandoqꝫ econtrariode corpore in non corpus. vt ſi annulum excuſſi ut in aquam caderet: vt. ff. e. ſi ſeruus ſeruum. §. ſi quis de manu. ⁊ in his duobus caſibus habet locum vtilis actio legis acquil. etnihilominus in factumẜm Io. vt. ff. eo. quemadmodum. §. magiſtratus. alias municipales.cum utroqꝫ caſu vtranqꝫ feperiā dari ẜm Io.vt. ff. vi bo. rap. l. ij. §. ſipublica. qn̄qꝫ a non corpore ī nō corpus. ⁊ tuncſubſidiaria in factū competit: vt. ff. e. ſi ẜuū. §. fina. de qͣ actiōe in factuꝫquā hꝫ naturā. dic ut h̓diximꝰ ⁊. jͣ. d̓ īterdi. §. fi.¶ De inarrijs.Poſt alia priuata delicta ⁊ de iniurijs ponit.qd̓ priuatū eſt delictumi. non publicum nec .n.cuilibet competit: ſed iniuriato tm̄.Eneraliter ToꝘ tus iſte titulus diuiditur in ſex partes principales. Primo ponitiquot modis accipitur iniuria ⁊ qualiter committatur. Secundo ex cuiꝰꝑſona nobis iniuria illata intelligit̉. Tertio q̄eſt pena actionis iniuriarum. Quarto qn̄ iniuria atrox eſtimatur.Quinto ꝙ pro iniuriapōt ēt criminaliter agi:⁊ an̄ tunc poſſit interue.nire procurator. Sextoqn̄ tollat̉ iſta actio. Secūda ibi. patit̉ aūt. Tertia ibi. pena aūt. Quarlijneeris ht ꝯiipta ibi. atrox. Quinta ibiin ſumma. Serta ibi. h̓actio. ⁊. b. d. Iniuria pōt accipi generaliter ⁊ ſpāliter: ⁊ commuritur nōſolum facto: ſed v̓bo: ⁊ ſcriptura. uel alijs multis modis. h. d. are.c ¶ Generaliter. facit. ff. ę. l. i. acd ¶ Iniuſticia. iniquitatem cōmirit iudet qn̄ cōtra equitatem pronunciat. iniuſticiam qn̄ contra ſtrictum ius. iniquitatem ⁊ iniuſticiam quan¶ Accepiſſe. dicitur .ſ. ille contra quem eſt iudicatum.do contra vtrunqꝫ pronunciauit. acc.¶ Iniuria. hic proſequitur ꝓut hoc ti. accipitur.¶ Conuicium. qͣſi conuocium cum in vnum plures uoces proferunturvt. ff. co. l. apud labeonem. §. conuicium.h ¶ Quaſi debitoris. cum non eſſet vt hic. ⁊. ff. e. l. iniurie.¶ Qui intelligebat. ex affectu enim ſit iniuria. ut. ff. eo. l. iij. Sed quidq̄ erat uere debitor adhuc videtur ut idem: cum nihil adeo durum eſt ꝙͣ