Liber

uentioalesª alie cōesʰ tā pͥtorieᶜ qͣꝫiudiciales. ¶ Iudicialesᵇ ſunt dūtaxat que a mero iudicis offcio ꝓficiſcuntur: veluti de doloᵉ cautio:vel de perſequendoᶠ ſęruo qui ī fuga eſt: de reſtituendoueᵍ precio.¶ Pretorieʰ ſunt que a mero pretoris officio proficiſcuntur: uelutidāniᵏ infecti: uel legatorum. Pretorias aūt ſtipulatiōes ſic exaudirioꝫ ut in his ēt contineant̉ edilitieᵐ.nā ⁊ he a iuriſditōe p̄toriſ ueniūtⁿ.¶ Cōuētionalesº aūt ſunt q̄ ex cōuētiōe utriuſqꝫ ꝑtis cōcipiunt̉ hoceſt neqꝫ iuſſu iudicis: neqꝫ iuſſu pͥtoris: ſed ex conuentione ꝯtrahen

tiuꝫ: quaꝝᵖ totidē genera ſūt quotpene dixerī rerum ꝯtrahendaꝝq.¶ Cōmūesʸ ſtipulatōes ſunt ueluti rem ſaluam fore pupillo. nam ⁊pretor iubet rem ſaluam fore pupillo caueri. ⁊ īterdum iudexᵗ ſi aliter res expediri non poteſtʰ uel deratoˣ ſtipulatio exigetur.¶ De mutilibus ſtipulationibusʸMnis reſ q̄ dominio noſtroſubijcit̉ꝰ ī ſtipulationē deducip̄t: ſiue mobilisª ſit ſiue ſoli. ¶ Atſi ꝗs rē q̄ ī reꝝᵖ natura nō ē: aut eēnō pōt dari ſtipulatꝰ fuerit: uelutiſtichum ꝗ mortuꝰ ſit: quem uiuerecredebatᵉ: aut īpocentaurūᵍ qui eſ

talis cautio interponaturnon aditur iudex aliqua de cauſa ſed princveluti dāni infecti ⁊ cautio legatoifferentia inter eaque dicta ſunt.de his ceriūeſt ⁊planum.a ¶ Cōuentionales. que ex cōuentiorb ¶ Cōmunes. ſunt veluti rē pupilliturliciales; rn̄. qꝛ principaliter pōt adiri iudex: vt īterponatuutiocum pupillus habet turemnon ſatiſdedit rem pupilli ſaluam fore: ſic dicetur pretoria.poteſt v̓o adiri iudex ſi principaliter cautio de illa īterponaturſine aliqua cā: veluti cum pupillus nō hꝫ tutorem p̄t peterecoram iudice ⁊ iudex ꝗ dat̉ tutorē ex officio ſuo facit interponi cautionē rē pupilli. ſaluamfore ⁊ ita dicit̉ iudicialis. Itemꝗdā dn̄t illā cautionē rem ratāhēri eſſe cōem: qꝛ qn̄qꝫ interponit̉ a ꝓcuratore actoris: qn̄qꝫ aꝓcuratore rei: vt. ff. de procu.l. pompo. §. ſꝫ ⁊ is ꝗ. Uel aliarōne dr̄ cōis veluti cuꝫ ꝓcuratorio noīe conuenit iudex ex officio ſuo dꝫ facere vt cautio reꝫratam hēri interponat̉ ⁊ tunceſt iudicialis. Pretoria eſt qn̄quis ꝓmiſit mihi ꝙ ꝓmitteret rē ratā hēri. mō volo ꝙ promittat̉ ⁊ ſic principaliter ad iſtā ſtipulationē vado ad pͥtorē vt ipſa īterponat̉. Hec ē cōis ⁊ alia cauſa quā ſuꝑior. nā hec cōuentionalis ſi fiat extra iudiciū ex cōuentione. vt. ff. rē ratā hēri. l. interdū. Itē iudicialis. qꝛ interponitur a ꝓcuratore: cum dubium fueritan hēat mādatū: vt. C. de ꝓcura. l. i. ⁊. C. de ſatiſda. l. i. al̓s non poſſet reus experiri: qꝛ nō admitteret̉. jͣ. d̓ ſatiſda. §. pe. Alij dicūt eā cōmunē qꝛ ⁊ a procuratore rei quādoqꝫ interponit̉ nō ſolū actoris. vt. ff. de ꝓcura. nō ſoluꝫ. §. ſi ſtatus⁊.§. rurſus. ⁊. §. fi. ⁊. l. pōpo. §. ij. ⁊. l. ſi defunctusiciali: quare. f. de prec ¶ Pretorie. ſed cū hic ponit̉ pͥtorie vt ſpēs oppoſita itoria ſtipulatione. l. i. in principio ponit̉ vt genus .ſ. p̄torie; rn̄. ibi aliter accipit̉iudicialis .ſ. a iudicio. hic a iudice. vt. ff. māda. l. lucius.d ¶ Iudiciales .ſ. ſtipulationes.c ¶ De dolo. ut ſi ago pignoraticia. caues ne ſeruitutes dolo perdideris. vel iuster in aliquo leſeris. vt. ff. de pigno. ac. creditor. Itē ſi rei vēdi. agaꝫ ꝓ re quamſuſcepiſti iā lite cōteſtata. caues de dolo ne alienaueris vel manumiſeris ſeruuꝫvt. ff. d̓ rei vē. ſi poſt. ſic. ⁊. ff. mā. ſi ꝓcuratorē. §. pe. ⁊. l. ſe.f ¶ De ꝑſequēdo. vt ſi metu mihi abuliſti ſeruum quem poſtea perdideris caueas de eo perſequendo: vl̓ eius p̄cio reſtituendo: ut. ff. qd̓ me. cā. ſi cum ex. §. ꝙ ſihō. Item ꝗ agit redhibitoria ⁊ non hꝫ ſeruū quē reddere dꝫ qꝛ aufugit dꝫ cauereemptori de ꝑſequendo ſeruū. ⁊ ſi habere poterit reſtituat venditori. vt. ff. de edili. edi. l. redhibere. §. fi. ſicqꝫ. ff. de condi. cauſa da. l. ſi pecuniā. §. pe.¶ Ue. pro vel.h ¶ Pretorie. ſtipulationes.i ¶ A mero .i. puro: ſic ꝙ nō iudicialis offō .ſ. tali que eſt ſuperiori caſu.k ¶ Dāni. vt. ff. de dāno īfe. l. pͥtor ait. §. eū ꝗ. dr̄ ⁊ alio reſpectu pretoria illa q̄ab initio exigit̉ ſiue ſit pretoria īuētione ſiue ciuili: ſiue quocunqꝫ mō inuenta exeo .ſ. ꝙ pretor eam approbat. vt. ff. de ver. ſigni. l. lege. ⁊ hoc ſenſu cōprehenditpretorias ⁊ iudiciales ⁊ cōes ⁊ oēs p̄ter cōuentionales ⁊ ita accipitur. ff. de pretoria ſtipu. l. i. ſic eſt de adoptio. vt. ff. de adopti. l. ij.l ¶ Uel legatorū. vt. ff. vt le. ⁊ fideicō. no. ca. l. i. i. rn̄.m ¶ Edilicie. ſtipulationes edilicie vt ſi aīal tibi vendo. ⁊ de vitijs eius cauere d̓beo. vt. ff. de edil. edi. l. itaqꝫ. ⁊. l. ſi venditur.n ¶ Ueniūt. cū ediles erant ex pͥtoribus. vt. sͣ. de iure naturali. §. proponebaturſed q̄ erit intelligibilis dr̄ia inter pretorias ⁊ iudiciales cū hoc ti. accipitur pretoria ⁊ iudicialis; rn̄. qꝛ pͥtoria a pretore mortuo inducta eſt. ſed iudicialis a iuriſcōſultis alijs. Itē in pretoria īuenies iudicē ob hoc ipſū principal̓r adiri: lꝫ in iudiciali per cōſequentiam: vt pꝫ ex ſupradictis exēplis. Itē iudiciales vage ſunt ꝑ totum corpus iuris. ſed pretorie lꝫ ⁊ ipſe ſint vage: cōprehenſe tamen ſunt fimul īvno titulo. vt. ff. de preto. ſtip. l. i. Itē potes notare quartā differentiā vt notat̉ff. de verbo. ob. l. v. §. ij. ac.o ¶ Cōuētionales. pene. ideo dicit pene. qꝛ in quibuſdā valet alius contractus vvenditio in libero hoīe ⁊ ſimilibus. vt. ff. de contrahēda. em̄ptio. l. ⁊ liberi. ⁊. jͣ.de ꝯtrahen. em̄. §. fi. in quibuſdam nō valet ſtipulatio. vi. jͣ. ti. i. i. rn̄. ī fi. ⁊. §. i.p ¶ Quarū .ſ. conuentionalium.q ¶ Cōtrahendaꝝ .ſ. cē genera .i. quot poſſimus dicere eſſe genera contractuumtot ſūt genera ſtipulationū .i. ubicunqꝫ pōt cōtrahi ibi poteſt ſtipulatio interuenire. nā ſtipulatio eſt cōtractus: vt. ff. de ver. ſi. l. labeo.y ¶ Cōes. abnegatiue lege .i. nō pretorie tm̄ uel iudiciales tm̄: uel conuentionales tm̄: ſed parti ex vno partī ex altero naturā accipiūt. nam ſi non cauerit tutorpupillo hoc ip̄m peti poteſt. ⁊ quo ad hoc hꝫ naturam pretorie. ⁊ ſi petitur tutorper conſequens preſtatur ſatiſdatio ⁊ in hoc habet naturam iudicialis: ut. sͣ. doſatiſda. tu. §. i. ſed de hoc dic plenius. ut. ff. de uerbo. obl. l. v. §. pretorie. vbi eſhic titulus de verbo ad uerbum. Item ſi petatur h̓ ſatiſdatio ab altero tutorumuel curatorum ex conſequentia petitur ⁊ non preciſe. unde ⁊ in hoc habet na

turam iudicialis. vt. ff. de admi. tu. l. iij. i. rn̄. ⁊ sͣ. de ſatiſda. tu. vel cura.§. i. ⁊. ij. vel dic conſequens alio modo. vt. jͣ. eo. §. ſed ẜm hoc oīs pretoriapoteſt eſſe communis.s ¶ Et pretor. ſcꝫ mortuus: cuius uerba non habemus: ſed ſententiam: utff. de ſatiſda. tu. in prin. §. j. 37m1t ¶ Iudex .ſ. viuus.u ¶ Non poteſt. qꝛ ſponte non vult ſatiſdare ex pͥcepto mortui pͥtoris. vnde inuitus compellit̉ a iudice viuo.x ¶ De rato. hec eſt communis ⁊ alia cauſa ꝙͣ ſuperior. nam hec conuentionalis quandoqꝫ vtfiat extra iudicium ex conuentione. vt. ff. rem ratam haberi. interdumItem iudicialis quando interponitur a procuratore actoris cum dubium eſt an ſit procuratorvt. C. de procuratoribusl. j. ⁊ de ſatiſdatione. l. i.al̓s non poteſt res expediri cum nō admittatur.vt. jͣ. d̓ ſatiſda. §. penultimo. Alij dicūt eam cōmunem .ſ. de rato. qꝛ ⁊ a procuratore rei preſtatur: quandoqꝫ non ſolumactoris. vt. ff. de procura. l. nō ſolum. §. ſi ſtatus. ⁊. §. eſt ⁊ alius caſus. §.ulti. ⁊. l. pompo. §. ij. ⁊. l. ſi defunctus. §. ultimo.onibus. Supra in titulo de uerborum obligae intiōibꝰ dixit in genere de ſtipulationibus interpoſitis ab uno. Uerum quiatam ex parte creditoris ꝙͣ ex parte debitoris aliquando plures perſone interueniunt ⁊ ſunt duo rei: ideo ſubiecit titulum de duobus reis. Ueruꝫuia non tantum ſtipulatio interponitur a liberto ſed etiam a ſeruo: ideoſubijcit titulum de ſtipulatione ſeruorum. Uerum quia ſtipulatio non eſtſimplex ſed multiplex: ideo poſtea annectit titulum de diuiſione ſtipulationum: ut. sͣ. titulo proximo. Uerum quia aliquando ſtipulatio eſt inutilis⁊ hoc poteſt contingere multis modis: ideo ponit hic iſtum tituluꝫ de īnutilibus ſtipulationibus. Aretinus.Mnis res Quon iam iſte titulus eſt valde longus ⁊ habet plurimos parafos ⁊ vnuſquiſqꝫ habet materiam de per ſe: ideo non diuidam qꝛ eſſet valde longa diuiſio. ⁊ hoc dicit principium. Stipulatio rei q̄nō eſt nec eſſe poteſt in rerum natura non valet: ſecus ſi poſſit in noſtro doninio haberi. hoc dicit. Are.z ¶ Subijcitur .i. ſubijci poteſt: ſunt eniꝫ quedam res que nō poſſūt eſſe innoſtro dominio. vel qꝛ nec ſunt nec fuerunt .ſ. in rerum natura. vt. jͣ. proximo. §. vel ſi ſunt: eſt tamen impoſſibile de natura. vt in ſole ⁊ luna ⁊ ſimilibus. vt. jͣ. eodē. §. ſed ſi impoſſibilis. vel de facto: vt aureum montemvt. ff. de ſtatulibe. cum heres. §. primo vel de hominum diſpoſitione: vt res ſacre ⁊ religioſe ⁊ ſancte ⁊ publice ⁊ in uſu publico exiſtenies⁊ alie ſimiles: vt liber homo ex ſui natura. vt. jͣ. proximo. §. ⁊ sͣ. de re.diui. primo reſponſo. ⁊. §. nullius ⁊ de verborum obligatione. inter ſtipulantem. §. ſacram.a ¶ Mobilis. cuius appellatione ⁊ per ſe mouētia vt equi ꝯtinētur. vt. sͣ.de verbo. ſignifi. l. mouentium.b ¶ Rerū natura .i. apud aliquos homines. ſic. sͣ. de verborum obligationibus. §. conditiones.c ¶ Credebat. maxime ſubaudi. nā idē ſi ſcierit mortuum niſi mora debitoris preceſſiſſet mortē. vt. ff. de cōſti. pe. l. promiſſor. ⁊. ff. de verbo. ob. īterſti. §. ſi ſtichum. que eſt contra.d ¶ Ipocentaurū. aīal forte natū ex equa ⁊ tauro qd̓ nunꝙͣ fuit viſum. vn̄oratius. Humano. capiti ⁊cͣ.e ¶ Inutilis .i. vitioſa. qꝛ contra ius eſt.lem. Stipulatio rei que in noſtro dominio nō eſt ſed poſtea deſijtlꝫ poſſit effici in nr̄o cōmertio nō valet: ſiue pure ſiue ꝯditionaliter fuit cōf ¶ Idem iuris. vt ſit inutilis.cepta. h. d. Are.g ¶ Sacram. licꝫ non valeat ſtipulatio vt hic. valet tamen venditio intergnorantes vt actio detur. vt. jͣ. de contrahenda emptione. §. finali. ⁊. ff.e contrahenda emptione. l. ⁊ liberi. ⁊. l. ſed celſus. Sed que eſt ratio; reſpōdeo quia in venditione non eſt neceſſe tranſferri dominium. in ſtipulatione ſic. vt. ff. de contrahēda. emptio. ⁊ vendi. l. ſi ita ⁊. §. finali. ⁊ eſt ſimilis ratio quare quis poteſt rem alienam vendere. vt. ff. de contrahendaempti. l. rem. ſed non obligar̄. vt. C. que res pigno. obli. poſ. l. ꝗ liberos:quia in pignore debet ius conſtitui creditori ꝙ ſibi det hypothecariamactionem. in venditione ſola traditio cum obligatione euictionis ſufficit.vt. ff. de pigno. l. que nondum. §. dicitur. ⁊ de actone emptionis. l. exempto.h ¶ Religioſam. hec verba expone vt. sͣ. de re. diui. §. nullius. ⁊ §. religioſam. ac.