Liber

hoc damꝰ vt accipiētiū fiāt ⁊ª qn̄qꝫ nobis nō eēdeꝫ res ſꝫ alie eiuſdēnature ⁊ qͣlitatisᵇ reddant̉. vn̄ᵉ etiāmutuū appellatū ſit: qꝛ ita a me tibidat̉ vt ex meo tuūᵇ fiat: ⁊ ex eo contractu naſcit̉ actio q̄ vocat̉ ꝯditioᵉ.¶ Is quoqꝫ qui nō debitum accepit ab eo ꝗ ꝑ errorēᶠ ſoluit re obligatur: daturqꝫ agenti cōtra eū ꝑꝑ repetitionē ꝯdicticia actioᵍ. nam ꝑindeⁿ ei ⁊ ab eo pōt cōdici ſi appareteum dare oportere ac ſi mutuū accepiſſetᵏ. vn̄ˡ pupillus ſi ei ſine tutoris auctoritate indebitū ꝑ erroremdatū eſt nō tenebit̉ īdebiti ꝯdictiōemagis qͣꝫ mutuiᵐ datiōeⁿ. ¶ Sedhec ſpēs obligatiōis non videt̉ exꝯtractuº cōſiſtere: cū is qui ſoluēdiaīo dat magis voluit negociuꝫ diſtrahere qͣꝫ ꝯtrahere. ¶ Itēᵖ is cuires aliqͣ vtēda dat̉ .i. ꝯmodat̉ re obligat̉ ⁊ tenet̉ ꝯmodati actōe. Sꝫ isab eo ꝗ mutuū accepit lōge diſtat.nāqꝫq nō ita res dat̉ vt eiꝰ fiatʸ ⁊ obid d̓ ea reˢ ipſa reſtituēda tenet̉ᵗ: ⁊isᵛ ꝗdē ꝗ mutuūʳ accepit ſi quolibꝫfortuito caſu amiẜit qd̓ accepit veluti incēdio ruina naufragioʸ amiſerit aut latronū hoſtiūue incurſunihilominꝰ obligatꝰ r̄manet. ¶At

is qui vtēdum accepit ſane quidēexactāᶻ diligētiā cuſtodiēde rei preſtare iubet̉. Nec ſufficit eiª tātā diligētiā adhibuiſſe qͣꝫtā ī ſuis rebꝰ adhibere ſolitꝰ ē. ſi mō aliꝰ diligētiorpoterit eā rē cuſtodire. ſꝫ ꝑꝑ maio-reꝫ vim maioreſue caſusᵇ nō tenet̉ſi modo nō ipſiꝰ culpa is caſus īteruenit alioquin ſi id qd̓ tibi ꝯmodatū eſt domīi peregre tecū ferre malueris: ⁊ vel incurſu hoſtiū p̄donūue vel naufragio amiſeris dubiuꝫnō eſt quin d̓ reſtituēda re ea tenearis. Cōmodata aūt res tūc ꝓpͥeintelligit̉ ſi nulla mercede acceptavel cōſtituta res tibi vtēda data ē:alioquin mercedeᵉ interueniēte locatꝰ tibi uſus rei vr̄. gratuituꝫ .n. dꝫeſſe cōmodatū. ¶ Preterea ⁊ isapd̓ quē res aliqͣ depōit̉ᵇ re obligatur ex actiōe depoſiti. qꝛ ⁊ ipſe d̓ eare quā accepit reſtituēda tenetur.Sed is ex eo ſolo tenet̉ ſi quid doloᶜ cōmiſerit. culpeᶠ autē noīe ideſtdeſidie atqꝫ negligentie n̄ tenetur.Itaqꝫ ſecurus eſt qui paruꝫ diligēter cuſtoditā rē furto amiſit. qꝛ quinegligenti rem amico cuſtodiēdaꝫedidit nō ei ſꝫ ſue facilitati imputariᵍ debetᵖ. ¶ Creditorˡ quoqꝫ qui

a ¶ Et qn̄qꝫ incidenter .n. qn̄qꝫ eadem qꝛ non indiget ea: ut argumē. ff. ſi cer.pe. l. ꝗ pecuniam. ſꝫ cū accepit eiꝰ debet eē propoſiti vt aliud reddat: vt. ff. ſi cer.pe. l. ij. in princi.b ¶ Qualitatis .i. bōitatis qd̓ tacite ſemper p̄ſumit̉ agi: vt. ff. ſi cer. pe. l. cū ꝗd.c ¶ Unde. ſit accipientis.d ¶ Tuum fiat. cōponit̉ .n. ex integro ⁊ corrupto. vt h̓. ⁊. ff. ſi cer. pe. l. ij.§. appellata. Et no. ꝙ licet d̓ſeruire nomini: qꝛ noīa debenteē conſona rebus: vt. sͣ. de donatio. §. eſt ⁊ aliud. ⁊ no. reconciliari mutuum tribus modis.vt no. ff. ſi certuꝫ petatur. l. ij.§. iij.e ¶ Cōditio .ſ. certi ſpālis quede mutuo dat̉ q̄ appellatur aquibuſdā ſi cer. pe. vt. ff. de tribu. l. i. ſed dic ꝙ conditio certi ex mutuo ſpālis dicat̉. Eſt⁊ alia generalis que dat̉ ex oīcontractu ex quo certuꝫ petiturvt. ff. eo. l. certi ꝯdictio in prin.ſed nūq ad intereſſe datur certi ꝯditio? Quidaꝫ dicūt ꝙ nōvt. ff. ſi quis ī ius vo. n̄ ie. l. fi.nos dicimꝰ ꝙ ſic. ⁊ ꝙ. d. legedicitur incerti. dic. i. certi condictio q̄ datur ad intereſſe qd̓eſt incertuꝫ. ⁊ eſt rō: qꝛ lꝫ prīa facie ſit īcertum: certificat̉ tn̄ periudicem: ut. jͣ. de acti. §. curareſecus ſi ad factum qꝛ in ſnīa nōcertificatur ꝙͣtitas: vt. ff. d̓ v̓b.ob. vbi aūt. §. ꝗ id qd̓. ⁊. ff. dedi. ſi ꝗs ab alio. §. fi.Is quoqꝫ Si ſoluit̉ nondebitum ꝑ errorem re ꝯtrahit̉obligatio ſicut ex mutuo: pupillus tn̄ ſine tutoris auctoritate non obligatur. h. d. are.i ¶ Is quoqꝫ ꝑ errorem. aliudſi ex certa ſcientia: vt. ff. de cōdi. inde. l. indebitum. ⁊. ff. d̓ reiudi. ꝑ errorem. ⁊. C. de iur. etfac igno. cū quis.z ¶ Actio .i. ꝯditio indebiti que dat̉ ꝑꝑ indebita ſoluta ſi facta ſint accipientis vt.ff. eo. l. indebiti. §. i. al̓s nulla conditio datur niſi dn̄ium ſit tranſlatum vt. ff.vſufruc. quēadmō. ca. l. fi. ⁊. jͣ. de ac. §. ſic itaqꝫ ⁊. §. appellamus. Iteꝫ ad augmenta naturalia: vt. ff. eo. l. indebiti. nō ad ciuilia: vt. C. e. l. i. ⁊ inquantum locupletior eſt accipiens ſi bona fide ꝑ̄cepit: vt. ff. eo. ſi non ſortē. §. libertus. al̓s ſiſciens acceperit in totū: vt. ff. eo. l. in ſūma. 5. ſi ſeruū. ⁊ quādoqꝫ furti: vt. ff. decondi. fur. l. qm̄. vel dic vt ibi.h ¶ Perinde ei .ſ. cui ſolutū eſt.i ¶ Si apparet. ſi ideſt qꝛ. Sed videtur hic dici ꝙ prīo appareat indebitum. ⁊ ſicprobetur anteꝙͣ actio proponatur ⁊ ante lit conteſta. qd̓ falſum niſi in caſu: ut.C. de teſti. in autentica ſed ⁊ ſi quis. ſed reſpondeo. hoc verbum poteſt qd̓ hic eſtintelligitur cum effectu .ſ. vt cōdemnet̉ reus. accur.k ¶ Accepiſſet. vnde tenetur niſi in caſibus vt ſi ſoluitur ex cauſa que inficiatiōecreſcit: vt. C. eo. ea que. Item ex cā pietatis: vt. ff. eo. cum his. §. ſi mulier. Itemtranſac. vt. ff. eo. in ſūma. Item rei iudicate: vt. C. eo. l. i. Item ſcientie. vt. ff. eo.l. i. ⁊ hic dicitur. Item iure: vt. jͣ. de ac. §. ſi poſtulante. ⁊ al̓s vt no. jͣ. de ob. exuaſi contra. §. fi.l ¶ Unde pupillus. ſꝫ ſi pupillo ſolueris indebitum per errorem credens te teneri: non poteris contra pupillum agere condictione indebiti ex mutuo. ſꝫ iſta obligatio non videt̉ ex cōdictiōe deſcendere: qꝛ ſoluit pupillo ꝑ errorem.m ¶ Mutui. qꝛ nō tenet̉ niſi ſit factus locupletior.n ¶ Datione. ſed qualiter tenetur ex mutuo diſtingue: aut eſt infanis minorvij. an. ⁊ tunc nullo modo tenetur: vt. ff. eo. l. ꝙ pupillus. ⁊. ff. de ac. ⁊ ob. l. pupillus. aut maior infante. ⁊ tunc ſi tutori promittat nullo iure debetur: vt. ff. deauct. tu. pupillus. ſi alij promittat ⁊ ſine tutore naturaliter tm̄ tenet̉: vt. ff. de noua. l. i. ſi cum tutore ēt ciuiliter ⁊ naturaliter obligatur ſed reſtituitur: vt. ff. deauct. tu. l. impuberes. ⁊. C. ſi tu. vel cu. inter. per totum. ⁊ in adulto habente curatorem idem quod in pupillo. vt. C. de in inte. reſti. mi. l. ſi curatorem. aliter ſicuratorem non habet ciuiliter ⁊ naturaliter tenetur. ſed reſtituitur. ⁊ hec omniaſunt vera niſi factꝰ ſit locupletior. vel qꝛ ſit ſalua pecunia vel in aliam rem verſavt. ff. de ſolu. in pupillo. tunc. tenetur ⁊ ciuil̓iter ⁊ naturaliter ⁊ cum effectu: vt.ff. eo. l. naturaliter. §. fi. ⁊. l. ſe. ⁊. ff. commo. l. iij. his ergo eiſdem modis de indebito tenetur. vt hic dicitur. Et no. ſimilitudinem inter mutuum ⁊ debituꝫ qd̓valet ad multa: vt. ff. eo. indebito. §. i. ⁊. ij. vbi reconciliatur indebitū eiſdē modis quibus mutuum.o ¶ Ex contractu nec eſt: immo ex quaſi contractu: vt. jͣ. de obliga. que ex quaſi contractu. §. Item his. aliquod tamen tacite geretur propter qd̓ eſt poſitus hic caſus inter obligationes re. ex contractu: vt. ff. eodem ſi in area. primo

ſponſo. ⁊. ff. commo. ſi is qui. §. vltimo.¶ Item is cuiQui recipit ꝯmodatū obligat̉ re ⁊ differta mutuo ꝗain commodato non tranſfertur dominium: nec tenetur d̓ caſu fortuito niſi culpa eius precedat caſum. ⁊ hoc ſi gratis concedit al̓s ſi cum mercedeeēt locatio vſus. aretinus.p ¶ Item is cui. q. d. n̄ſolum in duobus ſurioribus caſibus .ſ. qn̄aliquis accipit mutuumvel quando accipit indebitum obligatur reſed ēt in hoc caſu.q ¶ Nāqꝫ. prima differentia inter mutuum ⁊cōmodatū.r ¶ Fiat. quod eſt inmutuo.s ¶ Re. quod non eſt īmutuo. accur.t ¶ Tenetur. etiam nōdeteriorem. al̓s non videtur reddita vnde tenetur ad intereſſe. vª. ff.cōmo. l. iij. §. ſi res.u ¶ Et his quidem. ſecunda differentia.x ¶ Mutuum accepithic no. mutuuꝫ naturale tm̄ .ſ. quādo ſit numeratio ſine ſtipulationede ſoluendo. ciuile tm̄quando ſtipulatio interuenit de ſoluendo ſinenumeratione. ciuile etnaturale quando numeratio ⁊ ſtipulatio interuenit: ut. ff. ſi certum peta. l. ij. item deficit mutuum rōne rei. vt in fure. vt. h. e. l. ij. §. mutui⁊.§. appellata. ⁊ ratione perſone: vt. ff. eo. ſicer. pe. l. ſi furioſi. ⁊ ratione diſſenſus: vt. ff. ſicer. pe. l. ꝙͣuis. vſucapione ad inſtar annone: aliene pecunie date in dotēvt. ff. de iure do. proculus.y ¶ Naufragio. hic no. fortuitos caſus melius ꝙͣ in alia. l. ſic enumerantur aliqui caſus. C. de pigno. ac. que fortuitis.z ¶ Exactam. al̓s exactiſſimam. ⁊ ſic ponitur poſitiuus pro ſuperlatiuo ⁊diſtingue quia interdum ſolus dolus venit in commodato. vt ſi commodo vxori mee equum vt culta veniat ad me: vt. ff. commo. ſi vt certo. §. nunc videndum. ⁊. §. interdum. quandoqꝫ dolus ⁊ culpa eiusleuis. vt ſi commodo tibi ciphum vt communes amici inuitentur ad cenam vt. ff. eo. in rebus. §. hoc ita. interdum leuiſſima ⁊ hoc generalitervt hic. interdum caſus vt ſi culpa precedat caſum vt hic ſequitur: vt. ff. eoin rebus. §. alioquin.a Et .ſ. cōmodatario.b ¶ Eaſus .ſ. alius.Hercede ſic. jͣ. loca. §. i. ſic. jͣ. manda. §. fi.Preterea ⁊ ls Depoſitarius obligatur re ⁊ tenetur de dolo hocicit aretinus.d Deponitur .i. cuſtodienda datur: vt. ff. eo. depoſiti. l. i.e ¶ Dolo. no. in depoſito ſolum dolum venire vt hic. ⁊. ff. depoſiti. l. i..§. illud. Itē lata culpa que pro dolo accipitur: vt. ff. eo. qd̓ nerua. Quādoqꝫ leuiſſima vt ſi hoc fuerit pactum: vt. ff. eo. l. i. §. ſepe. Item ſi fuitin culpa quia portauit rem d̓poſitaꝫ per locum periculoſuꝫ: vt. ff. eo. ſ. inrebus. §. i. ⁊. l. ſi vt certo. §. interdum. Item mora facta in reſtōne: vt. ff.epoſiti. ſi in aſia. §. fi. ⁊ hic ſil̓r tenetur de caſu.f ¶ Culpe .ſ. leuis.Imputari. ſic. jͣ. pro ſocio. §. fi. ⁊. ff. de mino. l. cum mādato. §. fin.h ¶ Debet. hic no. aliud eē dolum vt qn̄ eſt machinatio ſtudioſa. vt. ff.de dolo. l. i. §. ii. aliud latam culpam. ut non intelligere qd̓ oēs intelliunt: vt. ff. de uerbo. ſigni. l. lata. aliud leuem. vt deſidie ⁊ negligente uthic. aliud leuiſſimam ut ſi quocūqꝫ modo potuit preuidere ⁊ non preuidit. vnde furtuꝫ fieri non pōt ſine leuiſſima culpa: ut. ff. pro ſocio. l. cumduobꝰ. uel incendium naſcilꝫ non noceat inculpabilibꝰ. ut. ff. de officioprefecti vigilū. l. iij. §. i. ⁊. ff. d̓ peri. ⁊ cōmodo rei vēdite. l. ſi uēdita. ⁊. §.sͣ. ꝓxi. §. alid̓ caſū fortuitū ꝗ .ſ. pͥuideri n̄ pōt. §. ⁊. C. d̓ pi. ac. l. q̄ fortuitis.Creditor Treditor expignore recepto obligatur re ⁊ tenetur ſolume leui culpa. h. d. areti.¶ Creditor. creditorem accipe ex omni cā. ut in auc. de fideiuſ. §. fina. ⁊.ff. de uerbo. ſigni. l. ſi cui.