Qui. mo. re cōtrahitur obligatio.De ſucceſſionibus ſub. De obligationibus. Tertius

4 8

Unc trāſeamus ad obligatōZnes. Obligatioª eſt iuris vīculuꝫᵇ quo neceſſitateᶜ aſtringimur alicuius ſoluende reiᵇ ẜm noſtreᶜ ciuitatis iura. ¶ Oīumᶠ autem obligationū ſumma diuiſioᵍ in duo genera deducit̉. Nāqꝫ aut ciuiles ſūtaut p̄torie: ciuiles ſunt q̄ aūt legibꝰˡꝯſtitute aut certo iure ciuili comprobateⁱ ſunt. p̄torieᵏ ſunt quas p̄tor exſua iuriſditiōe cōſtituit q̄ etiam honorarieⁱ vocantur. ¶ Sequēsᵐ diuiſio in quattuor ſpecies diuidituraut enim exⁿ cōtractu ſūt: aut quaſiº ex cōtractu: aut ex maleficioᵖ vel

quaſiq ex maleficio. ¶ Prius eſtvt d̓ his q̄ ex ꝯͣctuʳ ſunt diſpiciamꝰ:haꝝ equeˢ qͣttuor ſūt ſpēs. aut eniꝫre cōtrahūturᵗ: aut v̓bisᵛ: aut lr̄isᵉ:aūt ꝯſenſuʸ: d̓ quibꝰ ſingulis diſpiciamus.¶ Qui. mo. re ꝯͣhit̉ obligatio.ᶻE contrahiturª obligatio veVluti ex mutuiᵇ datiōe. Mutuiautem obligatio in his rebus conſiſtit: que pondereᵉ numero: menſuraue ꝯſtāt: veluti vino: oleo: frumēto pecunia numerata: ere: argēto auro: quas res aut numerādoºaut metiendoᵉ: autᶠ appendēdo in

tuor parUrLores. Prinnit vnādiuiſionem obQuartoOīumillam ſubdiuiſionem iQuarta ibinitur diffiniautē. Tertia ibi. Sequētio ⁊ diuiſio non pōt cōgrue ſūmari. arti.a ¶ Obligatio. videtuꝙ nulla obligatio hicdiffiniatur. nam ciuilisſola non habet effectuꝫexigendi vt patet in obligatione litterarū antebiēniuꝫ. vt. jͣ. de lit. ob.Item patet in omni obligatione ciuili ⁊ naturali ſimul. nam ſi pactūfieret de non petendotollitur naturalis ⁊ remanet ciuilis: vt. ff. deſolu. Stichum aut pāphilū. l. nalis. ⁊ tn̄ nonhabet effectum iſtum:vt. jͣ. d̓ excep. §. pretereaItem nec naturalis ꝗanec per eam ſit exactiolꝫ impediatur repetitio:vt. ff. de dona. l. hoc iure. §. fi. Sed dic ꝙ ſimul vtraqꝫ hic diffinitur. Itēſi bona eſt diffinitio ergo conuertitur cuꝫ ſuo diffinito. vbicunqꝫ ergo eſtiuris vinculum eſt obligatio. ⁊ econtra vbi non eſt talis iuris vculum non eſt obligatio. ergo nec fideiuſſor adhiberi pōt: vt. ff. de vebo obli. l. i. §. i. in fi. qd̓ eſt falſum: quia naturali obligationi accedit: vt. jͣde fideiuſ. in prin. Sed dicas ꝙ hic eſt deceptio. nam ſi dicas non eſt obligatio .ſ. ciuilis ⁊ naturalis: vera ē. Sed ſi dicas obligatio .ſ. nulla ēt naturalis falſa eſt. ⁊ ſic vis eſt in dictione obligatio. vbicunqꝫ enim dico ꝙnaturali obligatione quis tenetur intelligo de iuregen. quia conuenit ſolis hominibus ⁊ omnibus.b ¶ Iuris vinculum .i. ius vinciēs. ⁊ ſic eſt res incorporalis: vt. sͣ. de re.cor. ⁊ incor. in fi. vt .n. boues funibus vniuerſaliter ligantur: ſic hoīes verbis ligantur ⁊ intellectualiter: ut. ff. de verbo. ſigni. l. ei.t ¶ Neceſſitate. tunc eniꝫ vere debitor eſt cum neceſſe habet ſoluere: vt. ff.de uer. ſigni .l. debitor. ⁊ ita ẜm hoc nulla eſt obligatio cui opponatur exceptio prout diffinitur: vt. ff. de re iudi. l. non videtur cepiſſe. qd̓ verumeſt ſi opponatur exceptio. ideo quia deſijt eſſe vinculū naturale uel ciuile.nam quedam exceptiones proponuntur ēt quando vtrūqꝫ vinculū adeſtvt in mace. ⁊ vell̓. ſunt enim effectualis obligationis due radices. vna naturalis .ſ. que conſenſu naſcitur que inter oēs fieri pōt etiam inter ſeruos.⁊ hec naturalis dicitur: vt. ff. de pac. l. i. §. adeo. hec radix contrario conſenſu tollitur: vt. ff. de ſo. l. ſtichum. §. naturalis. qꝛ nil tā naturale ⁊cͣ. vt.ff. de reg. iu. l. nil. ſed hec naturalis vim nō habet exigendi. impedit tamen ſoluti repetitionē: vt. ff. de fideiuſ. l. fideiuſſor. §. fideiuſſor. huic quādoqꝫ accedit ciuilis ēt radix que illi naturali faciē dat vel formam vel veſtem vt poſſit parere actionem. ⁊ hec ciuilis tollitur cōtrario ciuili actu nōnaturali vt per acceptilationem: ut. jͣ. ꝗ. mo. tol. ob. §. i. als. §. item ꝑ acceptilationem. Itē ꝑ ſnīam remanet naturalis. ſed hoc non eſt ip̄o iure. ſꝫper exceptionem: ut. ff. de cōdi. inde. l. iul. ſnīa .n. eſt de iure ciuili cumoīa iudicia ſint de iure ciuili vt diximus. sͣ. de iure na. §. ius aūt in glo.vt ſint ⁊cͣ. ꝑ. l. ff. d̓ ori. iur. l. ij. §. hec diſputatio. ⁊ hec ciuilis non adheret ſeruis cū nil ſint inſpecto iure ciuili: ut. ff. de regu. iur. l. ſerui. ⁊. l. qd̓ attinet. Item filio contra patreꝫ uel econtra non naſcit̉: ut. ff. de ꝯdi. inde. l.frater. a fratre. cum inter eos non poſſit eē iudiciū. vt. ff. de iudi. lis. iureciuili impediente rōne patrie ptātis: vt. sͣ. de pa. po. §. ius. aūt.¶ Rei. ul̓ etiam facti. qꝛ verbum rei generale eſt: ut. ff. ſi cer. pe. l. i. infi. ⁊. ff. de verbo. ſigni. l. rei.e ¶ Scd̓m. iſtud ẜm pōt referri ad totam diffinitioneꝫ. q. e. obligatio ſicdiffinitur ẜm iura romana .i. ẜm leges ⁊ ſic ciuilis ⁊ naturalis hic ſimuldiffinitur. vel dic ꝙ refertur tm̄ ad principium .ſ. iuris vinculum. Et ꝙdicit quo aſtringimur .ſ. qn̄qꝫ vt qn̄ eſt ciuilis ⁊ naturalis. qn̄qꝫ non: ut qn̄eſt naturalis ſola vel ciuilis ſola. uel dic ꝙ ponitur remotiue hec dictio ẜꝫ.q. d. illa obligatio eſt iuris vinculum que eſt ẜm ius non contra ius ut.ff. de uerborum obligatio. l. generaliter. ⁊. l. ueluti. ⁊ ẜm hoc refertur adprimum. uel dic ꝙ refertur tm̄ ad illam dictionem ſoluende nam ẜm iusſunt faciende ſolutiones ut res eque bona ſoluatur: ut. ff. ſi cer. pe. l. cūquid. ⁊. ff. cōmo. l. iij. §. ſi res. Item congruo loco ⁊ tempore: ut. ff. de ſolu. ſi ſoluturus. Item euictione promitti al̓s non videtur ſoluere: ut. ff. d̓uerbo. ob. l. iul̓. §. qui fundum. ⁊. ff. de condi. ca. da. l. fi. ⁊ de euic. l. ij.Item ꝑ competentes actiones ⁊ iudices fiat ſolutio aliter non ualeat ſnīanec ſolutio fieri. dꝫ: ut. C. ſi a non cōpe. iu. l. fi.¶ ¶ Oīum ſūma .i. prima: uel ſūma .i. breuis. ſic. sͣ. de iure perſo. in prī.eſt enim qn̄qꝫ maior: ut. jͣ. eo. §. fi.z ¶ Diuiſio. diuiſio eſt īnumerabilis materie breuis compoſitio. ⁊ diuiſio ad multa facit. ut diximus in proemio. §. pe.

h ¶ Legibus. vt. l. aꝗl. vt. jͣ. ad. l. aliꝗl. in prin. Item de pauperie. ꝑ. l. xij. tab.vt. ff. ſiqua. pau. fe. di. l. i. i. rn̄. Item furti nec manifeſti: vt. jͣ. d̓ noxa. §. ſunt āt.ſecus aūt eſt de furto non manifeſto: qꝛ illa obligatio eſt pretoria: vt. jͣ. de perpe.⁊ tempo. ac. §. furti quoqꝫ.i ¶ Cōprobate. vt ſūt obligatiōes de iuregē. inuente. vt. sͣ. de iure uatu. §. iusautē. que a iure ciuili ſunt comprobate: ut. ff. de iuſti. ⁊ iur. l.ius autē ciuile. accur.k ¶ Pretorie .i. conſtitute vtobligatio ex furto manifeſtovt. jͣ. de perpe. ⁊ tempo. actio..§. i. Item ex rapina ⁊ vbicunqꝫ pretor aliquam obligationēinducit: vt patet per multos titu. vt. ff. d̓ iuſticia ⁊ iure. l. iuscautem ciuile. §. p̄toriū.l ¶ Honorarie. quia pretoreshonores gerebāt: qd̓ dic vt. sͣ.de iure natu. §. pretorium.m ¶ Sequens. diuiſio .ſ. obligatiōnum.n ¶ Ex contractu. vi. jͣ. vſqꝫad titu. de obli. que ex quaſi cōtractu.o ¶ Quaſi contractu. vt. jͣ. deobliga. ex quaſi contrac. ſequētes .ſ. per quas perſo. nob. acquir. ⁊ quot modis tol. obli. hi duo tituli uſqꝫ ad quartum librum ſunt cōmunes.p ¶ Ex maleficio. ut. jͣ. de ob. ex male. uſqꝫ ad titu. de obliga. ex qͣſi malefi.q ¶ Aut ex quaſi malefi. ut. jͣ. de ob. ex quaſi malefi. ⁊ ſubaudi aut ex uarijs fir ¶ Ex contractu. proprie ponit̉ quo ad illos contractus ubi hincinde naſcit̉ obzuris cauſarū: ut. ff. de ac. ⁊ ob. l. i. in prin.ligatio: īproprie quo ad alios: ut. ff. de uer. ſigni. labeo ſic. ff. ſi cer. pe. ſ. certi cōdictio. in princi. ⁊ de offi. ꝓcō. ⁊ leg. l. ij.s ¶ Eque. ut. sͣ.t ¶ Contrahunur. ut. jͣ. ti. ꝓxi.u ¶ Uerbis. ut. jͣ. ti. ij. uſqꝫ ad ti. de li. ob.x ¶ Litteris. ut. jͣ. d̓ litte. obli.y ¶ Conſenſu. ut. jͣ. de obli. ex conſenſu cū ſequentibus ti. Sed que eſt differentia inter actionem ⁊ obligationem ⁊ contractū; rn̄. ꝯtractus eſt uerborum conceptio uel conſenſus: ut patet. ff. de uerbo. ob. ſtipulationum. §. ſtipulatio. ⁊ eſt facti: ut. ff. de cura. furi. l. conſilio. in fi. Obligatio eſt qua inde naſcitur actio: utar. ff. ſi cer. pe. l. ij. circa fi. Actio eſt qd̓ poſtea inde ſurgit. ⁊ ſic nullum eſt alterum: ut. ff. de procur. lꝫ. §. ea. ⁊ .jͣ. ti. ij. in princi. ⁊ hec duo ſunt iuris ut in diffinitionibus patet.z ¶ Quibus modis re contrahitur obligatio. Continuatio iſtius tituli ad p̄cedentē patet. sͣ. ti. ꝓxi. in fi. arti.Econtrahitur Totus iſte titulus diuiditur in quinqꝫ partes. Primoponit de mutuo. Secundo de indebito ſoluto. Tertio de cōmodato. Quarto de d̓poſito. Quinto de pignore dato. Secunda ibi. in. §. is quoqꝫ. Tertia ibi. Item is. Quarta ibi preterea: Quinta ibi. in. §. creditor quoqꝫ ⁊. h. d.in ſumma. Obligatio ex mutuo contrahitur re ⁊ in his rebus que pōdere numero uel menſura conſiſtunt: ⁊ dicitur mutuum quia de meo tuum fit. hoc dicitaretinus.a ¶ Re contrahitur. in primis nota ueſtiri pactum id qd̓ ē nudum. vij. modis.Re ut hic uerbis: ut. jͣ. titulo. i. Litteris ut. jͣ. de litte. obli. conſenſu. ut. jͣ. de obli. ex conſenſu. coherentia contractus: ut ſi iuxta contractum apponatur aliquodpactum ante uel poſt. ut. C. de pactis petens. ⁊. ff. de pac. iuriſgen. §. quinimmo. Item interuentu rei. ut in contractibus innominatis ex quibus naſcituractio demum re ſecuta: ut. C. de rerum permutatione. ex placito. Sed quid diſfert ea que ueſtitur re ab ea que interuentu rei ueſtitur; rn̄. prima habet ueſtimētum ⁊ robur ſtatim cum naſcitur. nam tacite agitur ut reddatur mutuum uelcommodatum: ut. ff. ſi cer. pe. cum quid. Sed in alia dudum forte poſteaquando res traditur: ut. C. de pac petens. ⁊. C. de rerum permutatione. explacito. Et adde duos modos: ut no. d. §. quinimmo .ſ. qn̄ ueſtitur legis auxilio qd̓ eſt quotiens nudum pactum parit ut in donatione: ut. ff. de pac. l. legitima. Item rei principio ut in pollicitatione facta rei pub. ut. ff. d̓ polli. l. i. Itemauctoritate legis: ut. C. d̓ dona. ſi quis argentum. Iteꝫ iureiuran. ut. ff. d̓ ope.lib. ut iureiurandi.b ¶ Mutui. no. ꝙ quattuor oportet eſſe in mutuo. natura: ut ad hoc ſit inuētaut menſuretur uel metiatur. ſicut eſt in pecunia: ut. ff. de contrahen. empti. l. i.Item conſuetudo ut ad numerum uel ad pondus ſue nature aptetur. Iteꝫ actꝰ.ſ. ut detur ẜm naturam. uerum non in ſaculo ſed in pecunia.c ¶ Pondere. ut. ff. ſi cer. pe. l. ij. §. item mutuum. cōtra. ſo. ibi large accipiturnomen pecunie: ut. ff. de lega .i. talis.d ¶ Aut numerando. ut pecuniame ¶ Aut metiendo. ut vinum: oleum: frumentum. ſed quid ſi librum ad pondus dedero; rn̄. non eſt mutuum. quia cōſiderat̉ cōſuetudo ⁊ aptitudo ⁊ naturarei talis. ſic. ff. eo. l. i. §. i. Item quid ſi pecuniam in ſaculo ut ſpeciem; rn̄. non ēmutuum quia actus in mutuo ſimilis exigitur: ut. ff. de leg. i. plane. §. i.ę ¶ Aut appendendo. ut ere ⁊ argento ⁊ auro.