Liber.

nō poſſeª. Hac rōeᵇ ſi ex duobꝰ teſtamētis eadē res eidē debeatur intereſt vtrum rem an eſtimationemex teſtamētoᶜ cōſecutus eſt. Namſi reꝫ habet agere non poteſtˢ: quiahabet eam ex cauſa lucratiua: ſi eſtimationē agereᵉ poteſt. ¶ Eaᶠ quoqꝫ res que in rerum natura non eſt:ſi modoᵍ futura eſt recte legatur: veluti fructus ꝗ ī illo fundo nati erūt:aūt quod ex illa ancilla natumʰ erit.Si eademⁱ res duobus legataſit ſiue coniunctimᵏ ſiue diſiūctimⁱ:ſi ambo perueniunt ad legatuꝫ ſcinditurᵐ inter eos legatum ſi alter deficiat: quia aūt ſpreuerit. legatū: autviuoⁿ teſtatoreº deceſſerit: vel alioquoquo modo defeceritʰ: totuꝫ adcollegatariū ꝑtinet. ¶ Cōiunctiꝫaūt legat̉: veluti ſi quis dicat ticio ⁊ſeio hoīem ſtichum do lego. diſiunctimʳ ita ſi quis dicat. Ticio ſtichuꝫhominē do legoʳ. ſeio homineꝫ ſtichum do lego: ſed ſi exp̄ſſit eundeꝫhominē ſtichū: eque diſiūctimᵗ legatum intelligitur. ¶ Si cui fundusalienus legatus ſit ⁊ legatariꝰ eme

rit proprietatē deducto vſufructu:⁊ vſufru. ad eū ꝑueneritᵘ: ⁊ poſteaex teſtamento agat: recte eum agere ⁊ fundumᵗ petereʸ Iulianus ait.qꝛ vſufructus ī petitiōeᶻ ſeruitutisªlocū obtinet: ſed officio iudicis continetur vt deductoᵇ vſufructu iubeat eſtimationēᶜ preſtariᵇ. ¶ Sed ſirem legatarij quis legauerit inutileeſt legatumᵉ: qꝛ qd̓ proprium eſt ip̄ius amplius eius fieri non poteſtᶠ: ⁊licet alienaueritᵍ eam nō debet̉ necipſa res nec eſtimatio eius. ¶ Siquis rem ſuam quaſiʰ alienaꝫ legauerit valet legatum. Nam plus valet qd̓ in veritate eſt qͣꝫ quod in opinioneⁱ. ¶ Sed ſi legatarij eē putauit valere conſtat: qꝛ exitūᵏ voluntas defuncti habere poteſt. ¶ Sirem ſuam legauerit teſtator poſteaqꝫ eam alienaueritⁱ: Celſus putat ſinon adimendiᵐ animo vendidit nihilominus deberiⁿ: idqꝫº diuus ſeuerus ⁊ antoninus reſcripſerunt.¶ Idē reſcripſerunt eū ꝗ poſt teſtamētuꝫ factum predia que legataerāt pignoriᵖ dedit: ademiſſe lega-

a ¶ Non poſſe. ſed cur ſecus quando emit? Rn̄. qꝛ nec rem habere videtur cumprecium ei abſit ⁊ loco rei ſucceſſerit. ut. ff. de peti. here. ſi ⁊ rem ⁊ qd̓ me. cā. videamus. ⁊. l. ſi ipſa accur.b ¶ Ratione .ſ. ſupradicte regule. accur.c ¶ Teſtamēto .ſ. duoꝝ hominum. ſi enim vnius eſſet primum ꝑ ſcd̓m corrigit̉vt. sͣ. qui mo. teſta. infir. §. poſteriore. Quid ſi in eodē bis legauit; rn̄. diſtingue ſpeciem aꝙͣtitate ut. ff. de le. i. plane. §.ſi eadem vſqꝫ ad illum. §. ſi cōunctim.d ¶ Nō pōt. vt de leg .i. plane. §. ſꝫ ſi duoꝝ. cōtra ut ſeꝗex eodem teſtō. ſo. illa intelligiẜm huius. §. diſtinctioneme ¶ Agere. ff. de le. i. huiꝰ. 6ꝯtra. ſo. ibi teſtatoris ⁊ hꝰteſtantis eſt eadē ꝑſona vt ī autē. de iureiu. a mo. in pͥn. col.v. Uel ibi in ſcd̓o legato cōmodum repn̄tationis primi legati relictū videt̉. ut. jͣ. e. §. ex cōtrario. qꝛ videt̉ legari bis ī duobus teſtamētis: ⁊ ideo non habebit niſi ſemel.¶ Ea quoqꝫ res. Etiamres futura que tn̄ eſſe ſperaturari pōt. h. d. arf ¶ Ea. ſic. ff. de leg. ij. l. qd̓ inrem in principiog ¶ Modo ſi aūt nec fuit resnec eſt in reꝝ natura nec erit utchimera. vel fuit ſed non eſtvt hō mortuus: nō pōt legarivt. jͣ. d̓ inuti. ſtip. in prī. Si āteſt dubiū an ſit vel nō ſit in rerū natura: cauet heres de ꝓſequendo ⁊ reſtituendo ut. ff. deleg. i. l. ẜuo legato. §. fi. Idemin ſeruo legato ꝗ fugerat anteteſtm̄. aliud ī eo ꝗ fugerat poſtteſtamentum qui .ſ. ex periculo legatarij. ut. ff. e. titu. l. cum ſeruus. ⁊. l. ſi ſeruꝰlegatus .i. reſpon.h ¶ Natum. ⁊ tunc competit ſibi exactio. ut. ff. de uer. ob. interdū i. rn̄.deꝫ res. Si vna res ab eodē duobus legatur coniunctim vel diſiunctim: ſi ambo ꝯcurrūt ad legatū medietas dat̉ vni ⁊ medietas alteri: ſed deficiēte legato in ꝑſona vnius totū ad collegatarium datur. h. d. are.i ¶ Si eadē duobus. ꝗd ſi dicat illi: aut illi lego? Rn̄. duo rei ſtipulandi eſſe vident̉. ut. ff. de leg. ij. l. ſi ticio aūt ſeio. accur.k ¶ Coniunctim .ſ. per copulatiuam coniunctionem ut. ff. de here. inſtitu. ſi itaquis. accurſius.ſ ¶ Diſiunctim .i. ſeparatim ut. jͣ. proxi. §.mͥ ¶ Scinditur. viriliter niſi ſimul dn̄o coniuncti eſſent qui locū vnius obtinēt:vt. ff. de here. inſti. ticius. ⁊. l. interdū. accur.n ¶ Uiuo. nā ſi teſtatore mortuo legatarius decedat ad heredem ſuum legatuꝫtranſmittit: vt. C. de cadu. tol. §. cum igitur accur.o ¶ Teſtatore. poſt teſtamentum tamen ut differat a ſequēti.p ¶ Defecerit .ſ. legatariꝰ: vt ꝑ mortē ciuilē. vel dic legatū qd̓ tribus caſibus deficit ⁊ accreſcit legatario p̄ter duos ꝗ ponunt̉ hic. Primus ſi non eſt collegatarius ī rerū natura tꝑe teſtamēti ut. C. de cadu. tol. §. i. Secūdus ſi mihi ⁊ poſthumo ꝗ abortietur poſtea. ut. ff. eo. l. ſi duo. §. fi. Tertius ſi mihi ⁊ heredi legat. ut.ff. eo. l. plane. §. ſi duobꝰ. ⁊ ſic ſunt quinqꝫ caſus. Ecōtra ſunt tres caſus ꝗbusdeficit legatū. ſꝫ collegatario nō accreſcit. pͥmus ſi mihi ⁊ ſeruo legas vt. ff. eo. l.plane. §. ſi coniunctim. ſcd̓s ſi mihi ⁊ tibi res tua legat̉ vt. ff. e. l. huiꝰ. §. ſi ticio.tertius ſi mihi ⁊ nō capaci legat̉. ut. ff. de leg. ij. l. ſi ticio.Coniunctim .ſ. re ⁊ uerbis. ut. ff. de le. iij. l. re cōiuncti.r ¶ Diſiunctim .ſ. verbis tm̄ naͣm re ſunt coniuncti.s ¶ Lego. ſed nonne dando ſeio adimit ticio. vt. ff. de pup. ſubſti. ſi quis eum ⁊de adi. le. l. ſicut. Rn̄. ſic ſi ꝓbatur teſtatorē hoc .ſ. adimere ticio ⁊ dare ſcio voluiſſe: nō al̓s ut. ff. eo. ti. l. ſi pluribus. §. i. t ¶ Diſiunctim .ſ. verbis tm̄:re tn̄ coniuncti ſunt ut. ff. de le. iij. cōiuncti. Sunt ⁊ alij re ⁊ verbis diſiuncti ut ſidicam lego ticio dimidiā ẜui. Sempronio lego dimidiā eiuſdem ẜui. ut. ff. e. ti.l. ⁊ ꝓculo. nec obſtat in eo. ti. Meuio in prin. qꝛ illa ītelligit̉ qn̄ vnā dimidiamvtriqꝫ legauit: ⁊ in iſtis nō hꝫ locū acceſſio .i. ius accreſcēdi ut. d. l. ꝓculo. Suntetiam re diſiuncti: ſed verbis coniuncti: ut ſi dico lego tibi ⁊ ſempronio ꝓ equisportionibꝰ. Sūt ⁊ alij re ⁊ verbis cōiuncti. ut. sͣ. proxi. ⁊ coniuncti utroqꝫ modopreferuntur diſiunctis utroqꝫ vel altero tm̄ modo cōiunctis. Coniuncti v̓o vnomodo tm̄ ſimul admittunt̉ .ſ. re tm̄: cōiuncti v̓o cum uerbis tm̄ coniunctis ⁊ diſiunctis re ⁊ uerbis preferunt̉. ut. ff. de here. inſti. ſi ita quis heredes ⁊. ff. de leg.iij. l. re cōiuncti. §. penul. ⁊. §. fi.¶ Si cui fundus. Si ad legatarium peruenerit proprietas fundi eidemlegati ex cauſa oneroſa: ⁊ uſufructus ex cauſa lucratiua poteſt peti totus fun-

dus tamen officio iudicis eſtimatio ꝓprietatis debet̉. h. d. areti.t ¶ Emerit .ſ. legatarius. accur.v ¶ Peruenerit .ſ. morte vſufructuarij vel capite dimi. vl̓ ſimili cauſalucratiua tn̄: vt. sͣ. de vſufruc. §. finitur. ⁊ ſic factus eſt cauſalis. accur.x ¶ Fundum .i. proprietatem plenam. de iudicis tamen officio aliter ſitvt. jͣ. ſequitur.y ¶ Petere. hic repeteqd̓ diximꝰ. sͣ. e. §. ſi resqꝛ diximus funduꝫ peti⁊ ſic in plena ꝓprietate.Sed opponitur plena ꝓprietas conſtat ex duobus .ſ. nuda proprietate⁊ vſufructu ⁊ iam habetpartem id eſt vſufru. excā lucratiua quomodoergo petitur fundus inplena proprietate? Rn̄.vſufruc. hoc caſu cumfundus petitur in plena proprietate non obtinet partem dominij ſꝫuicem ſeruitutis predialis que non eſt pars reicum non poſſit eſſe ſinere ⁊ ideo non videtur peti ea pars rei que obuenit ex cauſa lucri ſcilicetvſufru. ⁊ hoc de rigore:ſed contra de equitate.ut ſubijcit.z ¶ Petitione .ſ. tali. i.predia fundi per actionem ex teſtamento al̓sin multis locum dominij habet. vt. ff. de damno infec. qui bona. §. ſuperficiarium. ⁊ de bo.iuc. iudi. poſ. in ven. ⁊.ff. fam. her. l. ⁊ puto. §.ij. ⁊. ff. d̓ vſuf. l. iiij. ⁊. v.¶ Seruitutis .ſ. realis.¶ Deducto .i. eſtimatione vſufruc. quem .ſ. vſufructum ex cauſa lucraua hꝫ ⁊ iō debet plus habere. ut. sͣ. eo. §. ſi res.c ¶ Eſtimationem .ſ. proprietatis. accur.d ¶ Preſtare .ſ. ab herede ſuo. accur.Sed ſi rem legatarii. Legatum rei proprie legatarij non ualetēt ſi poſt teſtamentū ſua eſſe deſierit. h. d. arti.e ¶ Legatum. ut. ff. de lib. leg. l. i. cōtra ſolu. ibi liberatio relinquit̉ quenō erat debitoris. accur.f ¶ Poteſt. ſic. jͣ. de actio. §. ſic itaqꝫ ⁊. ff. de leg. iij. l. cuꝫ quis .i. reſpō.⁊. ff. de excep. rei iudi. l. ⁊ an eadem. §. actiones. ⁊. ff. de acqui. poſ. l. iij.5. ex pluribus.g ¶ Alienauerit. ff. de re. ca. l. i. in fi. contra. ſo. ẜm. B. ibi viuo teſtatore alienauit. hic poſtea. uel hic purum fuit ibi conditionale ẜm Ioan. ar.ff. e. cetera. §. ij.¶ Si quis rem ſuam. Ualet legatum rei teſtātis licet teſtator putauerit alienam. h. d. aret.h ¶ Quaſi .i. credens alienam. accur.i ¶ Opinione. nota ſi. ff. de manu. uin. ſi pater. §. quotiens. ⁊. ff. de iu.⁊ fac. igno. l. regula. §. qui ignorauit. argumentum contra. ff. de acꝗ.hęre. is qui putat. ſolutio ibi de re que conſiſtit in aīo. accur.k ¶ Exitum .i. effectum ut. ff. quēad. teſt. aperi. l. negare. ibi. publice entexpedit ſuprema hominum iudicia exitum habere .i. res talis legatarioacquiri poteſt. accur.Si rem ſuaꝫ. Alienatione rei legate a teſtatore facta non adimit̉ lezatum niſi probet̉ animus adimēdi. h. d. are.l ¶ Alienauerit. vendendo ſed donando indiſtincte videtur adimere necdiſtinguitur an valeat donatio uel non etiam ſi reuocetur ut. ff. de adimem. lega. l. cum ſeruus. ⁊. l. rem legatam. ⁊. l. legatum ſub conditione. §. i. ſi ex alia cauſa a donatione diſtingue animum ut hic ⁊ in dubioprobat heres mutatā uolūtatē. ut. ff. de leg. iij. fideicōmiſ. §. ſi rem ⁊. ff.eo. l. lucius. §. penulti. ⁊. ff. de ꝓba. eū qui.m ¶ Adimendi. qui animus ex hoc ꝓbatur: qꝛ ſi neceſſitate rei familiaris non uidet̉ reuocaſſe: al̓s ſic: que diſtinctio in donatione non cadit utff. dę adimen. leg. l. rem legatam. ⁊ no. C. eo qui poſt.n ¶ Deberi. ſcilicet rem legatario. argumen. sͣ. eo. §. non ſolum. ubi abinitio fuit alienata.o ¶ Idqꝫ .ſ. iuris eſſe uel ijdē .ſ. imꝑatores. ac.p ¶ Pignori dedit. quid ſi rem obligatam creditori debitori legauerit nunquid ualet legatum?; Reſpon. ſic ⁊ nihilominus poterit petere debitum niſi uoluntas teſtatoris oſtendatur uolentis compenſare: