Liber

nō pn̄t. Poſthumiª quoqꝫ ꝗ nulloalio iure venire poſſunt de inofficioſo agere poſſunt. ¶ Sꝫ hecᵇ itaaccipienda ſunt ſi nihil eis penitusa teſtatoribus teſtamentoᵇ relictumeſt. qd̓ noſtra conſtitutioᶜ ad verecūdiam nature introduxit. l̓ Si vero quantacunqꝫ pars hereditatisvel res ei fuerit relicta: de inofficioſo querela quieſcente: id qd̓ eisᵇ deeſt vſqꝫ ad quartam legitime partis repleatur: lꝫ non fueritᵉ adiectūboni viri arbitratu debere eam cōpleri. ¶ Si tutorʸ nomine pupillicuius tutelam gerebat ex teſtamento patris ſui legatum acceperit: cuꝫnihil erat relictum ipſi tutori a patre ſuo nihilominusᵍ poſſit nomine ſuo de inofficioſo patrisᵖ teſtamento agere. Sed ſi econtrariopupilli nomine cui nihil relictum fuit de inofficioſo egerit: ⁊ ſuperatꝰeſt ipſe tutor: qd̓ ſibi in teſtamentoeodem legatum relictum eſt nonamittit. ¶ Igiturᵏ quartam quisdebet habere vt de inofficioſo agere non poſſit: ſiue iure hereditario:ſiue iure legatiⁱ vel fideicommiſſi:vel ſi mortis cauſa ei quarta donata fuerit: vel inter viuosᵐ: vt histantummodo caſibus quorum mē

tionem facit noſtra conſtitutio: velalijs modis ꝗ in noſtris conſtitutionibusⁿ continent̉. Qd̓ aūtᵈ de quatta diximus ita intelligendū eſt: vt ſiue vnus fuerit ſiue plures ꝗbꝰ agere de inofficioſo teſtamēto permittitur: vna quarta eis dari poſſit vtpro rata diſtribuatur eis .i. pro virili portioneʰ quarta.¶ De heredū qͣlitate ⁊ differētia.Eredes aūt aūt neceſſarijq di¶ L cūtur: aut ſui ⁊ neceſſarij: autextraneiᶠ. ¶ Neceſſariusᶠ hereseſt ſeruus heres inſtitutꝰ: ideoqꝫ ſicappellat̉. Quia ſiue velit ſiue nolitomnino poſt mortē teſtatoris ꝓtinusᵗ liber ⁊ neceſſariusª heres fit.Undeᵗ ꝗ facultates ſuas ſuſpectasʸhabēt ſolent ſeruū ſuū primo aūt ſecundo aut vlteriori gradu heredēinſtituere: vt ſi creditoribꝰ ſatis nōfiatᶻ potius eius heredisª bona qͣꝫipſius teſtatoris a creditoribus poſſideantur vel diſtrahantur vel inter eos diuidantur. l Pro hoctamen incommodoᵇ illud ei commodum preſtaturᶜ vt ea que poſtᵇmortem patroniᵉ ſui ſibi acquiſierit ipſi reſeruenturᶠ: ⁊ quāuis bonadefuncti non ſufficiant creditoribꝰiterum tamen ex ea cauſa res eius

a ¶ Poſthumi. ſcꝫ exheredati. nā ſi preteriti. ipſo iure rūpūt teſtm̄: vt. sͣ. de exhere. li. §. poſthumi. ſꝫ hodie nō pōt exhr̄dari: vt. C. e. l. ſi ꝗs ī ſuo. §. legis.Sed hec. ſcꝫ. sͣ. dicta a prin. §. vſqꝫ huc.b ¶ Teſtamēto .ſ. iure inſtitutiōis cū teſtm̄ facit vt in autē. vt cum de ap. cog. §.iliud. ſꝫ ſi aliā volūtatē facit ſufficit quoquo relicti ti. vt ī auc. d̓ triē. ⁊ ſe. §. i.c ¶ Cōſiutio. vt. C. eo. omnimood ¶ Eis .ſ. exheredatis vel preteritis.e ¶ Fuerit. edictum. vt. C. eo.ſancimus in prin.¶ Si tutor. Autor legatuꝫpetēdo nomine pupilli non repellitur a querela. idem̄ ſi querelam nomine pupilli gerit qꝛnon amittit legatum ſibi relictum. h. d. areti.f ¶ Si tutor. teſtator extraneum inſtituit ⁊ filiū exheredauit⁊ cuidam pupillo exiſtenti in tutela filij ſui legatū reliquit: qd̓petijt filiꝰ noīe pupilli ſui nontn̄ iō repellit̉ a q̄rela ſuo noīe.Sed cōtra. ff. e. l. fi. i. rn̄. ſꝫ ibcerte aduocatus vel ꝓcuratorſpōte faciebat cum illa officiaſint ſpōtanea. vt. jͣ. mā. mādatū. at hic ēt ex neceſſitate qꝛ tutela ex neceſſitate ſuſcipitur. vtff. de tuto. ⁊ cu. da. ab his. l.necnon. ⁊ neceſſario geritur. vt.ff. de admi. tu. l. i. in prin.¶ Nihilominus. nam vidbat̉ paternū iudiciū approbaſe ⁊ ſic nō poſſe poſtea querelaagere: ſed tamen nihilominu.oteſt vt hic dicit.h¶ Patris .i. ipſius tutorisnmo erat exheredatus.¶ Sed ſi ecōtrario. hic teſtator filium ſuū pupillū exheredauit ⁊ tutorem quem ipſemetpater filio dabat legatum dimiſit. lꝫ ergo agat de inofficioſo noīe pupilli ⁊ ſuccumbat tn̄ad legatum admittit̉: ⁊ ita no.ar. ex hoc ⁊ ſuperiori rn̄ſo ꝙ ꝗs agit aliꝗd interdū non vt ipſe: ſed vt alius. ſimile. ff. de adop. ſi pater. §. qui duos. ⁊. ff. eo. ſi heres. §. fi. ⁊. l. aduerſus. §. i. ⁊. C.de admi. tuto. cū quedā. ⁊. ff. decen. l. penultima. ⁊. C. de dolo. l. i.t ꝙ filius habeat vnā quartā quoquo relicti tituur qlo ad hoc vt excludat̉ a querela ſiue ſit vnus ſiue plures. h. d. areti.k ¶ Igitur. formatur h̓ contrariū ex eo qd̓ habes. ff. eo. §. ſed hec ita. vbi dicit ētſi minus quarta habet non agit querela ad complementum ſo. hic loquitur ante iuſtinianum vt. C. e. cum queritur. ⁊. ff. e. papi. §. qm̄ autem quartaꝫ al̓s. sͣ.ẜm iuſtiniani tempora per. l. C. e. oīmodo. ⁊ illud igitur qd̓ eſt hic ponitur inceptiue non illatiue. ſic. ff. de iuſti. ⁊ iure ius ciuile. §. hoc igitur. vel lege illatiueꝙ habes. sͣ. eo. §. tam aūt in fine.¶ Legati. ſed hodie iure inſtitutionis ſi facit teſtamentū ut in autē. ut cum deapp. cog. §. illud. ſi vero alia ſit voluntas ſufficit quoquo relicti ti. ut in auten.de trien̄. ⁊ ſe. §. i.m ¶ Uiuos .ſ. data ea cōditione: vt hec donatio inter viuos in quartam computetur vt. C. eo. l. ſi quando. ⁊. §. generaliter ⁊ hic ſubijcit.n ¶ Conſtitutionibus. ut dotis cauſa ⁊ donationis propter nuptias. vt. C. deinofficioſo teſtamen. quoniam nouella.Quod aūt diximus .ſ. sͣ. proximo. §.p¶ Portione. vt .ſ. quilibet habeat quartam huius partis quam habituruserat abinteſtato. ut. C. e. l. parentibꝰ. ⁊. l. cum queritur. hoc tn̄ eſt hodie iure autenticorum mutatum .ſ. ad triētem vt detur tertia ſi ſunt quatuor vel pauciores. Si v̓o plures ſunt filij exheredati habent dimidiam ut in auten. de trien. ⁊ſe. §. i. que eſt. C. eo. autē. nouiſſimi. Et no. in fi. huius ti. ꝙ quidam dicūt hūcti. hodie non habere locum niſi inter fratres turpibus perſonis heredibus inſtitutis ⁊ hec fuit ſententia. M. per auten. que eſt. C. de lib. pre. vel exheredatis.autē. nō licet. ⁊ autē. ex cauſa. Sed nos dicimus ꝙ habet locum vt olim quodplene diximus in auten. ut cum de appella. cog. §. aliud in fi. ⁊ dicta auten. excauſa. niſi ꝙ quedam capitula in dicta auten. circa querelam ſunt innouata. vtquia olim non tranſmittebatur ad heredem etiam ſuum niſi eſſet preparata.ut. ff. eo. poſthumus. §. fi. ⁊. l. ſe. hodie ſic ad ſuum heredem ut. C. e. ſancimusin fi. Item olim quarta dabatur hodie triens vel ſemis ut dictum eſt. Iteꝫ oliꝫfilij ſe gratos eſſe probabant: hodie heredes probant ingratos. vt. C. eo. omnimodo. Itē no. hūc titu. loꝗ de gratis filijs. ſi enim eſſent ingrati nihil tenetur pater eis dimittere: ut in auten. de here. ⁊ fal. §. exheredatos. colla. i. ⁊ inautē. de immen. do. in fi. §. fi. colla. vij. ⁊ ſunt cauſe ingratitudinis. xiiij. quibꝰ

filij exheredātur: ⁊ .vij. quibus pater a filijs vt in autē. vt cū de app. co.§. cauſas. ⁊. §. hoc dicimus. ⁊ tres quibus frater a fratre ut in auten. de8gratitudinem colla. iiij. accurDeredum qualitate ⁊ differentia. Quia heredes de quibus. sͣ.dictum eſt diuerſi ſunt ideo de eorum differentia ⁊ qualitate: ideſt differenti qualitate videamꝰaccur.Eredes. Totus¶ Ꝙ iſte notabilis titu.diuiditur principaliterin duas partes. Primo ponit regulam ꝙheredum tria ſunt genera. Secundo illa genera ſequitur ⁊ declarat ſeriatim. Secunda ibi.Neceſſarius heres. Itēiſta ſubdiuiditur in trespartes. Nam primo ꝓſequitur pͥmum genꝰ heredū .ſ. ꝗ ſunt neceſſarij:heredes tm̄. Secūdo ꝓſequitur ſecūdum membrum ſiue genus: videlicet qui ſunt ſui ⁊ neceſſarij. Tertio proſequitur qui ſunt extranei heredes. Secunda ibi. ſuiautem. Tertia ibi. ceteriui. Areti.q ¶ Heredes autē. autneceſſarij .ſ. tm̄. accur.r ¶ Extranei de his autem omnibus hic ti. dicit per orationem vt. jͣ.ꝓximo. §. ⁊. §. ſui ⁊. §. ceteri. accurſius.¶ Neceſſarius. Diuiditur iſte. §. ī quatuorpartes. Primo ponitquis ſit heres neceſſarius tm̄. Secundo rationem aſſignat quare ſicvocatur. Tertio infertconſulendo teſtatori quinon eſt ſoluēdo. Quarto prouidet ipſi ſeruo. Secunda ibi. qꝛ ſiue. Tertia ibi. vn̄ qui. Quarta ibi. pro hoc tamē. Et. h. d. in ſumma. Seruus proprius heres a domino inſtitutus dicitur neceſſarius quia eſt heres velit nolit. bona tamēue poſt mortem domini querit propria reſeruant̉. h. d. Areti.s ¶ Neceſſarius. ad hoc vt ſit neceſſarius eſt neceſſe ut ſit ſeruus teſtatoris tempore teſtamenti vt hic ⁊. ff. e. ſi alienum in principio. Item ⁊ tempore mortis vt. sͣ. de here. inſti. §. ſeruus. Item ꝙ non ſit alteri legatustunc enim legatario quereret hereditatem ⁊ ipſe eius eſſet niſi idem ſeruus ſibi ſubſtitutus eſſet heres ⁊ liber. vt. ff. de pupillari ſubſtitutione. l.fi. §. i. accurſius.t ¶ Protinus .i. ſtatim: ⁊ ſi quidem pure inſtitutus eſt a ſeipſo libertatem conſecutus videtur vt. ff. de acquir. here. ex parte ⁊. ff. de heredi. inſti. l. ſi ſub conditione. §. fi. ⁊ etiam ignorans. vt. ff. ſi cer. peta. eius qui.⁊. ff. de teſta. qui iudicium.u ¶ Et neceſſarius. niſi ſit inſtitutus ſub hac conditione ſi vellet. que v̓ba faciūt eum voluntarium. ſed in extraneo nil operant̉. ut. C. de condi.inſti. verba. ⁊. ff. de here. inſti. cornelius.x ¶ Unde. qꝛ neceſſarius. Accur.y ¶ Suſpectas. ut qꝛ ſciuit ſe non eſſe ſoluendo: ⁊ facit. sͣ. qui. ex cau. maiu. nō poſſunt in principio: ⁊ sͣ. de vulga. ſub. in prin.Fiat .ſ. ab hoc ſecundo herede ⁊ libero inſtituto.a ¶ Heredis .i. ſerui inſtituti: ⁊ hoc ne defunctꝰ iniuria afficiatur. ut. sͣ.j. qui. ex cau. ma. non poſſunt. §. i. in fi.b ¶ Incommodo. qꝛ inuitus hereditati aſtringitur.c ¶ Preſtat̉. ⁊ al̓s īuenitur in multis locis ut qui in vno caſu grauaturebet in alio releuari ut. ff. de iureiur. l. eum qui in prin.d ¶ Poſt mortem. ſcilicet ante aditam hereditatem: vt. C. ad ſil. cumſil. uel certe hic protinus uidetur adita hereditas. Et. d. l. cum ſil. alio caſu loquitur.e ¶ Patroni .i. qui eſſet patronus ſi eſſet liber in uita illius.¶ ¶ Reſeruent̉. ſeparatione impetrata ſi bona patroni nō attingat .i. nōinceperit adminiſtrare ut. ff. de ſepa. l. i. §. fi. al̓s ſi incepit adminiſtrarenon poterit poſtea impetrare ſeparationē niſi ſit minor ut. ff. de mino.ait pretor. §. non ſolum. quo caſu tm̄ .ſ. cum eſt minor ſeparationem impetrabit ēt ſi iam attigerit hereditatē. non autem ut ab hęreditate ſe abſtineat ut. ff. de acꝗ. here. neceſſarijs. §. i.