Liber

admittit̉. Illa enī v̓baª ſi heresᵇ nōerit ī eo ꝗdē quē alieno iuri ſb̓iectūeſſe teſtator ſcitᵉ ſic accipiuntur. Sineqꝫ ipſe hr̄s eritᶜ neqꝫ aliuꝫº heredē effeceritᶜ: ī eo v̓o quē patremfa.eē arbitrat̉ᶠ illud fignificat: ſi hered itatē ei uel cuiꝰ iuri poſtea ſubiectusᵍeē ceꝑit n̄ acꝗſieritʰ: idqꝫ titus ceſarin ꝑſonā ꝑthemij ſeruiⁱ ſui ꝯſtituit.pillari ſubſtitutione.¶ DIberisᵏ ſuis īpuberibꝰ quosAA in ptāte quis habet nō ſolumita vt ſupradiximꝰⁱ ſubſtituer̄ pōt.ideſt vt ſi hr̄des ei nō extiterīt: aliꝰſit ei heres: ſed eo āplius vt ſi heredes ei extiterint: ⁊ adhuc īpuberesmortui fuerint: ſit ei aliquis heres:veluti ſi ꝗs dicat hoc modoᵐ Ticiꝰfilius meꝰ hēres mihi eſtoⁿ ⁊ ſi filiꝰmeus mihi heresᵖ non erit: ſiue heres erit ⁊ prius moriat̉ qͣꝫ in ſuamtutelā venerit .i. āteqͣꝫ pubesq factꝰſit: tunc ſeius heres eſto. quoᵗ caſu

ſiquidē nō extiterit heres filius tūcſubſtitutus ſit pr̄i heres. ſi v̓o extiterit heresˡ filius ⁊ ante pubertateꝫdeceſſerit: ipſi filioᵗ ſit heres ſubſtitutus. Nam moribusª inſtitutumeſt vt cū filij eius etatisˣ ſint in quaipſi ſibi teſtm̄ facere nō poſſunt: parētes faciant eis. ¶ Qua ratiōe excitatiʸ etiā ꝯſtitutionēʸ poſuimus innoſtro codice qua proſpectū eſt vtſi qui mētecaptos habeāt filios vl̓nepotes vel ꝓnepotes cuiuſcunqꝫſexus vl̓ gradus: liceat eis ⁊ ſi ſintpuberes ad exēplū pupillaris ſubſtitutionis certas ꝑſonasᶻ ſubſtituere: ſinaūt reſipueritª eandē ſubſtitutionem īfirmari: ⁊ hoc ad exēpluꝫpupillaris ſubſtitutionis queᶜ poſtqͣꝫ pupillus adoleueritᵇ īfirmatur.¶ Igit̉ ⁊ in pupillari ſubſtitutioneẜm prefatūᵉ moduꝫ ordinata duoquodāmodo ſūt teſtamēta: alterūpatris: alteruꝫ filij: tanqͣꝫ ſi ipſe fili

partes diuiditur. ⁊ iterū vnus ſemis diuidit̉ in duas partes: que ſunt due quarte totius: ⁊ vnā harū patricularum hꝫ dominus inſtituti: aliam ſubſtitutus: vt.ff. de here. inſti. l. ſi pater familias. in prin. ſed de alio ſemiſſe quid erit? rn̄. ꝗdāꝙ ſubſtitutus habet inſpecta opinione teſtantis .ſ. qui credidit inſtitutū liberumfuiſſe: ⁊ ita per cōſequens crei ſi hereditatem ſibi inſtitutus nō acquiſierit vel alij cuiqꝫiuri poſtea ſubiectus ſoret: vtī fi. huiꝰ. §. ergo ſi aliꝗd iſtorūduorum nō cōtingit dꝫ habereſubſtitutus ẜm opinionem teſtantis totā hereditatem. ſꝫ qꝛnō erat liber vt teſtator credidit de equitate datur dn̄o ipſiꝰquarta hereditatis. ⁊ facit prohoc illud generale. opinioneꝫconſiderandā: vt. ff. pro emp..l. ii. §. ſi quis a pupillo. ⁊. ff.de acꝗ. heredi. l. is qui putat.alij dicūt ꝙ dn̄o dat̉ conſiderate veritate magis ꝙͣ opinione: quia v̓e ſeruus eius dn̄i factus erat ille qui inſtitutus fuitqd̓ veriꝰ eē videt̉: veritate magis attenta. vnde facit ⁊ illudgenerale: veritatem ſpectādaꝫvt. jͣ. de le. ſi quis rem.a ¶ Uerba. nunc mutat caſuꝫnā. sͣ. dixit qn̄ aliud arbitraturteſtator: ⁊ aliud erat. in his ātduobus rn̄ſis que ſequūtur idēeſt id qd̓ arbitratur.b ¶ Peres .ſ. dn̄o que apponuntur in ſubſtitutionibꝰ vulgaribus.c ¶ Scit. ⁊ verū ſcit: alias eniꝫnō diceretur ſcire: niſi ſic eēt: ut.ff. de aqua plu. arcē. l. ii. §. itē labeo ait.c ¶ Erit .ſ. liber factus.d ¶ Aliū .i. ſi neqꝫ ſibi ſi liber fieret vel dn̄o ſuo: vel pn̄ti vel ēt futuro querit.e ¶ Effecerit. nā tunc qn̄ nō ē aliꝗd iſtoꝝ duoꝝ admittitur ſubſtitutus.f ¶ Arbitratur .ſ. teibandi ⁊ verū arbitrat̉.g ¶ Subiectus. puta qꝛ vendidit ſe ad preciū participandū vel qꝛ dedit ſe in arh ¶ Acquiſierit. ſupple in littera. at in noſtro caſu primo .ſ. huius. §. aliud eſt ⁊rogationē qd̓ poteſt.aliud arbitratur. vn̄ ibi in parteꝫ admittitur: vt ibi diximus. ⁊ hec omnia ſic diſtinguendo ſeruauit princeps qn̄ ſeruus ſuus fuit inſtitutus ⁊ alius ſubſtitutus.vt hic dicit. ⁊. ff. de here. inſtitu. l. ⁊ ita. Collige ergo talem diſtinctionē. quia cūheredem aliquem inſtituo: ⁊ ſi heres nō erit ſubſtituo: aut ſcio liberum: aut ſcioſeruū. ⁊ tunc ſeruatur qd̓. i. ii. ⁊. iii. rn̄. huius. §. dicit̉: aut puto liberū falſo cū ſitſeruus. ⁊ tunc ſubdiſtinguo. aut per eum volui: aut nolui aliū fieri heredem: qꝛhoc expreſſi. ⁊ tunc ſeruatur mea uoluntas: vt. C. eo. l. cum proponas. que eſthuic ꝯͣ: aut eſt dubiū uolui uel nō aliū fieri heredē per eū. ⁊ tunc ẜuatur qd̓ ī pͥn.huiꝰ. §. dr̄. Si āt puto ẜuū cū ſit liber. h̓ caſus indubitabil̓. ē .ſ. ꝙ erit liber hr̄si ¶ Serui .i. inſtituti.¶ De pupillari ſubſtitutione Cōtinuat̉. Quia. sͣ. uiſuꝫ eſt de uulgari ſubſtitutione. Uerū quia parentes nō ſolū vulgariter uerū etiam pupillariter liberisſubſtituere pn̄t: iō ſequebatur uidere de pupillari ſubſtitutione. Porcus.Iberis. Totus iſte titulus diuiditur in ſex partes. Primo ponit qualiter quis poſſit facere ſubſtitutionem pupillarem. Secundo de compendioſa ſubſtitutione cui fieri poteſt. Tertio redit ad pupillaris ſubſtitutionis materiam. Quarto ꝙ etiam exheredatis pōt fieri illa ſubſtitutio. Quinto circa pupiſlarem ſubſtitutionem aliquos caſus ponit ⁊ potiſſime uſqꝫ ad quam quātitateꝫpoſſit fieri. Sexto ꝙ maiori uel puberi uel extraneo fieri non poteſt pupillaris.Secunda ibi. qua ratione. Tertia ibi. igitur. Quarta ibi. nō ſolū. Quinta ibi.quecūqꝫ. Sexta ibi. extraneo. Et hoc dicit in ſumma pͥncipium. liberis impuberibus in poteſtate teſtatoris exiſtentibus pōt ſubſtitui non ſolū uulgariter: ſed ētīpillariter per quam ſubſtōnem ſubſtitutus efficit̉ hr̄s ip̄ius pupilli. h. d. are.k ¶ Liberis. no. ex hac littera tria eſſe neceſſaria ut pupillaris ſubſtitutio teneat.Primum ut ſit de liberis cui ſubſtituitur. nā extraneo ſubſtitui nō poteſt: ut. jͣ.eo. §. extraneo. Scd̓m ꝙ ſint impuberes: nā impuberibꝰ nō pōt ſubſtitui: vt.jͣ. eo. §. maſculo. Itē tertio habeat in poteſtate ut in hac littera probat̉ per ordinem. Emancipatis aūt non pōt ſubſtitui. ut. ff. e. l. ii. §. i. Itē ē neceſſariū quartum ꝙ filij ſint inſtituti uel exheredati. alias nullum eēt principale teſtm̄: ut. sͣde exhereda. libe. in pͥn. ⁊. ff. e. l. i. in fi. unde nec pupillare ualeret: ut. jͣ. e. §. liberis. ⁊ hec ſimiliter in nepotibus ſeruantur ſi non ſunt recaſuri in ſui patris ptātevt. ff. e. l. ii. §. poſthumus. alias cū ſint recaſuri non valet teſtamētū. cū in eo cal ¶ Supra diximus .ſ. uulgariter. sͣ. ti. i. ⁊ hoc idē hic ſubijcit.ſa ſint: ut eoꝝ teſtā non ualeant ēt ſi ipſi eſſent maiores.m ¶ Mō. hic caute. no. ꝙ prīo ponit uerba īſtitutionis. ſecūdo ſubſtōis uulgaris. tertio ſubſtōis pupillaris.o ¶ Filius. ecce vulgaris.n ¶ Eſto. hec inſtitutio tm̄.p ¶ Beres. ecce pupillaris.q ¶ Pubes. benefacit ꝙ exponit. alias interdum ꝓ. xiiij. an. interdū ꝓ. xv. an.

ponitur hec oratio: cū in ſuam tutelaꝫ venit: vt. ff. de lega. iii. cū in filio.r ¶ Quo caſu .ſ. ſupradicto.s ¶ Peres. ⁊ ſolus patris habeat bona ẜm azo.t ¶ Filio. ⁊ nihilominꝰ pr̄i: vt. ff. e. pr̄familias. ⁊ bona pupilli vn̄cūqꝫ qͥſita ſunt: vt. ff. eo. ſed ſi plures. §. ad ſubſtitutos. niſi in duobus caſibusvt in teſtō militis ⁊ arrogatoris: vt. C. eo. ſiplures. §. ſi in arrogato⁊. .§. ad ſubſtitutos. ī fi.u ¶ Moribus. al̓s maioribus: vt. C. d̓ impu.⁊ ali. ſub. l. hūanitatis.x ¶ Etatis. vt maſculiante. xiiii. an. femine ātante. xii. an. vt. ff. de teſta. l. qua etate. ⁊ sͣ. quima. nō poſ. §. cuꝫ ergo.CLle. Exemplaria ſiſtitutō ſit puberibus mentecaptis adexempluꝫ pupillaris cūfiliꝰ pubeſcit. h. d. are.y ¶ Excitati .ſ. nos.y ¶ Cōſtitutiōeꝫ: vt. C.de īpu. ⁊ ali. ſub. l. humanitatis.z ¶ Perſonas .ſ. filiosmētecaptoꝝ ſi habeat:al̓s tunc fratres mētecapti: al̓s quoſcunqꝫ vellet. ut. d. l. humanitatiscōtinetur.a ¶ Reſipuerīt .ſ. cumcompotes mētis vel ſani facti fuerint.b ¶ Ad exēpluꝫ. ⁊ ita h̓vocatur exēplaris ſubſtitutio. vn̄ vt plene de his hēas noticiā diſtinguquinqꝫ genera ſubſtōnum: qꝛ alia ē vulgaris: alia pupillaris: alia exemplaris: alia breuiloqua: alia compendioſa. Prima .ſ. vulgaris ſb̓diuiditur: qꝛ alia expreſſa: vt que ſit v̓bis negatiuis: vt ſi heres nō eris: Ticiuserit heres: vt. sͣ. proxi. Alia tacita q̄ ſit verbis affirmatiuis: ut hec vos inuicē inſtituo: ut de here. inſti. cū in teſtō. §. i. Itē hec ꝗſquis erit mihi heres ſit filio meo impuberi heres: ut. ff. eo. ꝗ liberis. §. hec v̓ba. hec vulgaris adita hereditate expirat: vt. C. e. l. poſt aditā. Scd̓a aūt .ſ. pupillarisſil̓r diuidit̉: qꝛ alia exp̄ſſa q̄ ſit v̓bis affirmatiuis .ſ. duobꝰ vel pluribꝰ inſtitutis vt hec. ſi heres eris ⁊ morieris in pupillari etate: ticius ſit heresvt. sͣ. proxi. Alia tacita .ſ. vt ſi vulgariter tm̄ pupillo ſubſtituat̉. quo caſu tacita ſubintelligitur pupillaris: ſic ⁊ ſub pupillari tacita vulgaris ītelligitur: vt. ff. eo. lenā hoc iure in prī. ⁊. C. de īpu. ⁊ alijs ſub. l. ꝙͣuis. naꝫhec adueniente pubertate expirat ut in fi. huius. §. Tertia .ſ. exemplaris:ſic iō dr̄ qꝛ ad exemplum pupillaris eſt inducta vt hic dicitur. In multistn̄ differunt: quia hec etiam ī maioribus ſit ſed illa tm̄ ī impuberibꝰ. Itēvſqꝫ ad certam etatē fit pupillaris .ſ. xiiii. ānū. in maſculo vl̓. xii. annū infemīa: vt. jͣ. eo. §. maſculo. vl̓ ēt minus tp̄s certū nō maiꝰ: vt. ff. e. l. ſi itaꝗs ſubſtituerit. ⁊. l. in pupillari. At hec exemplaris in incertum. Itē hacſcꝫ exemplari certe perſone ſubſtituūtur: vt. C. e. l. humanitatis. in pupillari aūt ꝗlibet pōt ſubſtitui. Quarta aūt .ſ. breuiloqua ſit ita duobus heredibus inſtitutis: vos inuicē ſubſtituo. ⁊ ſi ambo pupilli ſunt. naꝫ quattuor ſubſtōnes his uerbis breuibus cōprehenduntur. ⁊ appellat lex hancreciprocā ſubſtōnē: vt. ff. eo. l. naꝫ hoc iure. §. i. Quinta .ſ. compēdioſa fithis verbis. aliquo inſtituto qn̄qꝫ deceſſerit ticiū ſubſtituo. ⁊ ſiquideꝫ hocfiat a milite ⁊ pupillo vel non pupillo valet iure directo quādocunqꝫ decedat inſtitutus: vt. ff. de mili. teſta. milites ita heredē. §. i. niſi mater ſit inmedio quo caſu iure fideicōmiſſi valet ſi pubes iam factus decedat inſtitutus: vt. C. eo. p̄cibus. Si v̓o paganus ſiue non miles faciunt eaꝫ valeret iure directo ſi morit̉ inſtitutus in ea etate pupillari. Si vero poſteatunc autem ꝑ hec verba fit: ſubſtituo illū. ⁊ tunc trahit̉ ad fideicōmiſſariāvt. ff. ad trebel. ſceuola. aut ꝑ hec verba te īſtituo: ⁊ ſi deceſſeris qn̄cunqꝫtibi illū facio heredē: ⁊ hec non valet: vt. ff. e. l. his verbis.c ¶ Que .ſ. pupillaris.d ¶ Adoleuerit. item finitur. al̓s informat̉ arrogatōe īpuberis: vt. ff. deadop. nec ei in fi. ⁊. l. ſenatus. Itē ſi patris nō fuit hereditas adita: vt. ff.eo. ſed ſi plures. §. ſi ex aſſe. Item ſi naſcitur poſthumus teſtatori: ut. ff.eo. l. pr̄ filiū. Itē per ſcd̓m teſtm̄ qd̓ tn̄ valeat: vt. ff. eo. l. ſi quis eū. §. fi.Item ſi teſtm̄ paternū rūpat̉ per querelā in totū. aliud ſi ꝓ ꝑte: vt. ff. eo.in ſubſtitutiōe. ⁊ de inof. teſt. papi. §. ſꝫ nec īpuberis. ſꝫ cōtra tab. bo. poſ.mota non facit pupillarē ſubſtōneꝫ ceſſare: qꝛ ibi non queritur de viribꝰteſtamenti: vt. ff. e. ex duobus. §. fi. ⁊. de inof. teſta. filijs. §. i.itur in pupillari. Facta pupillari ſubſtōne cēſentur duo teſtamenta uel unū duarum hereditatū. h. d. areti.Igitur. prefatūin prin.f ¶ Duo. no. ꝙ duo dicuntur quo ad quid: qꝛ duiobus fit. uaꝫ inſtituitur