SecundusDe teſtamentis ordinandis

27

niuꝫ ſi dominꝰ fuerit qui tradidit.vel vſucapionem aūt lōgi tēporispreſcriptioneꝫª ſi dominus non ſit.¶ Hactenusᵇ tantiſꝑ admonuiſſe ſufficit quēadmodū ſingule resvobis acquiranturᵉ. Nā ⁊ legatoꝝᵇ ius ⁊ quo ip̄o iure ſingule resuobis acquirātur. Item fideicommiſſorū ubi ſingule res uobis relinquuntur oportunius inferiori locoreferemusᵉ. ¶ Uideamus itaqꝫnūc quibus modis per uniuerſitatem res vobis acquirūtur. Si ruiꝰergo her̄des facti ſitis: ſiue cuiꝰ bonorumᵍ poſſeſſionē petieritis: velſi queꝫ arrogaueritisʰ: vel cuiꝰ bona libertatum conſeruandarumcauſa vobis adicta fuerintⁱ: eiꝰ resomnes ad vos tranſeunt: ac prius de hereditatibus diſpiciamusquarum duplex conditio eſt: nā vl̓exᵏ teſtamento: vel ab inteſtato advos ꝑtinēt. Et prius eſt ut de hisdiſpiciamus que ex teſtamento uobis obueniūt. qua in re neceſſariuꝫeſt initium de ordinandis teſtamētis exponere.¶ De teſtamentis ordinandisEſtamentum ex eo appellat̉ⁱ:ꝙ teſtatio mentis ſit. Sedᵐ utnihil antiꝗtatis penitus ignoreturſciendum eſt olim ſolū quidē duogenera teſtamentorū in uſu fuiſſe:quorū altero in pace ⁊ ocio utebātur qd̓ calatisⁿ cōitijs appellabant:altero cum in prelium exituriº eētqd̓ procinctuꝫᵖ dicebatur. ¶ Acceſſitq demum tertium genus teſtamētorum qd̓ dicebatur per esᶠ ⁊ librāſcilicet quia per emancipationemideſt imaginariam quandam uenditionemᶠ agebatur quinqꝫ teſtibus ⁊ libripendeᵗ ciuibus romanisªpuberibusᶜ preſentibus: ⁊ eo qui familieʸ emptorᶻ dicebatur. Sꝫ illa ꝗ

dem priora duo genera teſtamentorum ex veteribus temporibꝰ: indeſuetudineꝫ abierunt. Qd̓ vero per es ⁊ librāª fiebat: licꝫ diutius permanſit: attamen partimʰ ⁊hoc ī vſu eſſe deſijt. Sed predictaquidem nomina teſtamentoruꝫ adiusᶜ ciuile r̄ferebātur. ¶Poſteaᵇv̓o ex edicto pͥtoris forma alia faciendorum teſtamentoruꝫ ītroducta eſt. Iure enim honorarioᵉ nulla emancipatio deſiderabatur: ſedſeptem teſtiuꝫ ſignaᵉ ſufficiebāt: cuꝫiure ciuili ſigna teſtium non erantneceſſaria. Sed cū paulatim taꝫex vſu hominum qͣꝫ ex conſtitutionuꝫ emēdationibus: cepit in vnaꝫconſonantiam ius ciuile ⁊ pretorium iungi: conſtitutum eſt: vt vnoeodemqꝫ tēpore qd̓ ius ciuile quodammodoᶠ exigebat ſeptem teſtibus adhibitis ⁊ ſubſcriptioneᵍ teſtium: qd̓ ex conſtitutionibusᵖ inuentum eſt: ⁊ ex edicto pretoris ſignacula teſtamentis imponerentur. ¶ Ut ⁊ hoc ius tripartitū eē videatur: vt teſtes quidem ⁊ eorumpreſentia vno contextuⁱ teſtamēticelebrandi gratia a iure ciuili deſcēdāt. Subſcriptiones auteꝫ teſtatorisª ⁊ teſtiūⁱ ex ſacraruꝫ conſtitutionum obſeruatione adhibeantur:ſi gnacula autem ⁊ teſtiuꝫ numerusex edicto pretoris. ¶ Sꝫ his omnibus a noſtra cōſtitutiōe propter teſtamentorum ſinceritateꝫ vt nullafraus adhibeatur: hoc addituꝫ eſt:vt per manum teſtatoris vel teſtiūnomen heredis exprimatur: vt ⁊omnia ẜm illius conſtitutionis tenoremᵐ procedant. ¶ Poſſuntautem omnes teſtes: ⁊ vno annuloⁿ ſignare teſtamentuꝫº. Quidenim ſi ſeptem annuli una ſculptūra fuerint ẜm ꝙ Papiniano vi-

res inanimata ſit mihi nō querit̉. Nā ⁊ per traditionē res mihi queritur⁊ poſſeſſio. ſed illa eadem ⁊ per me acquirit̉: ut. sͣ. de rerū diui. §. per traditionem. vt. sͣ. e.Alij dicunt vt azo. per ſolam poſſeſſionem acꝗri dominiuꝫ: v.l. i. Sed ibi nō dicit ſimpliciter excepta poſſeſſione: ſed dicitniod̓ eſt cā poſfeſſiōisſecunda poſt vut. ff. de vſucapi. l.s ¶ Preſcriptionem.nobis ſcientibus. vt. C.de acꝗ. poſ. l. i.p ¶ Hactenus. admonuiſſe. sͣ. de reꝝ diui. §.ſingulorum.c ¶ Acꝗrantur. ꝑ nos⁊alios: ut in ti. iſto.a ¶ Legatoruꝫ. rn̄. tacite obiectiōi que fieri poſſet de ſingularibus acꝗſitionibꝰ legatoꝝ.t ¶ Reſeremus. vt. jͣ. d̓leg. per totuꝫ. ⁊. jͣ. de ſingulis rebus per fideicō.relic. per totum. acc.f ¶ Si tui hr̄des .ſ. de iure ciuili: ut. jͣ. de heredi.inſti. vſqꝫ ad ti. de bonorum poſſeſ.g ¶ Bonorū .ſ. de iurepreto. ⁊. jͣ. de bo. poſ. ꝑtotum titulum.h ¶ Arrogaueritis. jͣ.de acquiſi. per arroga.ꝑ totum. acc.i ¶ Fuerint. jͣ. eo. de eocui lib. cā bona adij. ꝑk ¶ Ex teſtamento. dequibus vſqꝫ ad tertiumlibrum dicet̉.¶ HereſtortisIſta rubrica ⁊ ſequentes continuantur per īperatorem. ut. sͣ. titu. i..§. fi. dic ut ibi.Eſtameram.Totus iſte titulusdiuiditur principaliterin tres partes. Nam primo ponit ipſam deriuationem ſiue ethymologiam teſtamenti. Secūdo de teſtamentis in ſcriptis tam de iure ueteriꝙͣ de iure nouo. Tertiode teſtamento nuncupatiuo. Secunda ibi. ſedut nihil. Tertia ibi. ſedhec quidem. Item ſecūda pars principalis ſubdiuiditur. Nam primorecitat ius antiquum:et multiplicē ordinationē teſtam̄toꝝ: et eoꝝ nomina cū eorū correctione.Secundo d̓ ſigillatione facienda per teſtes. Tertio qui teſtes poſſunt adhiberi ⁊ qui repellantur in teſtamento. Quarto ꝙ non refert in qua materia teſtamentum ſcribatur. Quinto ponitunum caſum ꝙ de uno teſtamento poſſunt fieri plures ſcripture. Secunda ibi. poſſunt autem. Tertia ibi. teſtes autem. Quarta ibi. nihil autem. Quinta ibi. ſed ut unumItem hec principaliter ſubdiuiditur in nouem partes. Primo ponitethymologiam uocabuli. Secundo recitat duo genera teſtamentorumque olim ſeruabantur. Tertio recitat tertium genus teſtamentorumquod etiam iure ciuili fuit introductum. Quarto ponit duo genera teſtamentorum in deſuetudinem abijſſe. Quinto ponit qualiter tertiumgenus partim deſijt per deſuetudinem. Sexto qualiter poſtea fiebanttertamenta de iure pretorio. Septimo qualiter in confectione teſtamentorum ius ciuile ⁊ pretorium coniunctum eſt: et etiam conſtitutionesimperiales. Octauo magis declarat quid eſt de iure ciuili et quid de iure pretorio: et quid de iure conſtitutionum in formatione teſtamenti.Nono qualiter per conſtitutiones imperiales additum eſt ꝙ teſtatorſcribat nomen heredis. Secunda ibi. ſed ut. Tertia ibi. acceſſit. Quarta ibi. ſed illa. Quinta ibi. quod uero. Sexta ibi. poſtea uero. Seplima ibi. ſed cum paulatim. Octaua ibi. ut ⁊ hoc. Nona ibi. ſꝫ bis oībꝰ.

Et. h. d. in ſumma. Teſtm̄ dicitur teſtatio mentis: ⁊ antiquitus erant plura genera teſtamentorū. vnū qd̓ in pace: aliud qd̓ in bello: aliud qd̓ per es ⁊ libram:aliud de iure pretorio: q̄ receſſerunt ab vſu. h. d. are.l ¶ Teſtamentum. appellatur. ponit ethymologiā: vt dicit̉ lapis quaſi ledenspedem. ⁊ argumentum quaſi argute inuentum. ⁊ ẜm hoc codicillus poteſt diciteſtamentum. Diffinitur autēſic. Teſtamentum eſt voluntatis noſtre iuſta ſententia de eoquod quis poſt mortem ſuamfleri voluit: vt. ff. eod. l. i. ⁊ eſtaddendum cum inſtitutione heredis vt. jͣ. de lega. §. ante heredes. quia ſine heredis inſtitutione nullum dicitur teſtamentum: vt. ff. de iure co. l. finali. ⁊infra de fideicom. in principio.m ¶ Sed. vt. C. de cadu. tol. §.cum triplici. argumentum cōtra. jͣ. eo. titu. §. in pro non ſcriptis.n ¶ Quod calatis .i. bonis initijs: vel bonis conuentibus. calos enim bonum īterꝑretatur.comitie ſunt conuentus vel acalo qd̓ eſt voco: quia vocatioperſonarum fiebat: vnde calende dicte ſunt.o ¶ Exituri. de domibus.p ¶ Procinctum. eo forte ꝗſuccincte fiebat. ⁊ in his duobꝰteſtamentis heres erat: vt. jͣ. e..§. ſed neqꝫ.q ¶ Acceſſit. ſil̓r de iure ciuili.accur.r ¶ Peres. propriū nomen teſtamenti.s ¶ Uenditionem. ſic. sͣ. quibꝰmodis ius pa. po. ſol. §. preterea.t ¶ Et libripēde. id eſt eſtimatore: qui libripendebat vel eſtimabat familiam vno nummo: deinde emptor manumittebat totam familiam cum omnibꝰ bonis. accur.u ¶ Romanis .i. liberis hominibus: vt. sͣ. de li. §. fi.x ¶ Puberibus. sͣ. qui. mo. tute. fi. in prin.y ¶ Familie .i. hereditatis: vt.ff. de ver. ſigni. pronunciatio.§. familie.z ¶ Emptor. qui erat loco heredis: vt. jͣ. eo. §. ſed neqꝫ.a ¶ Libram .ſ. adequatam .i.eſtimatam rem. ⁊ dicitur librahereditas. quia ſicut libra diuiditur in xij. vncias. vnde dicitur adequata libra .i. hereditaseſtimata.b ¶ Partim. quia numerus teſtium remanſit. accur.c ¶ Ad ius .ſ. qꝛ ius ciui. inuenit. accur.d ¶ Poſtea .ſ. de media iuris prudentia.e ¶ Honorario .i. pretorio: vt. sͣ. de iure naturali. §. pretoriū.e ¶ Signa i. ſigilla. acc. f ¶ Quodāmō. qꝛ cōputato libripēde ⁊ emptore.vij. erant.g ¶ Et ſubſcriptione. ut ſubſcribāt ſe teſtō affuiſſe: ⁊ cuiꝰſit: vt. ff. e. l. pe.h ¶ Cōſtitutiōibꝰ. vt. C. de teſti. hac ꝯſultiſſima. acc.i ¶ Cōtextu .i. nullo actu interpoſito: niſi neceſſario nature: vt. ff. eo. heredes. infi. ⁊. C. e. cū antiquitas.k ¶ Teſtatoris. ſi poteſt: vt. C. e. iubemus.l ¶ Teſtiū. ſi nō pōt teſtator ſcribere. ſed hodie īdiſtincte ꝑ alium ſcribere poteſtnomē heredis: vt in autē. vt ſpō. lar. §. qꝛ v̓o. col. viij.m ¶ Tenorem. eſt aūt tenor ſi poſt ſcribere faciat: al̓s dicit corā teſtibus ⁊ ſcribetur per alium vel per aliquos de eis al̓s nō valeat. īmo falſi pena tabellio tenetur: ut. C. e. iubemus.¶ Poſſunt autem. Omnes teſtes poſſunt vno ānulo proprio vel alieno nīgnare. h. d. aretinus.n ¶ Annulo .ſ. habente caracteres. qui ſignatorius dicitur: ⁊ ſic eſt in eo ſigtꝭlum: non aūt alio ſigno: vt. ff. eo. ad teſtin. §. ſignū. ⁊ de verbo. figni. l. ſignatorius. §. ſignare.o ¶ Teſtamentum. vel ēt linteum .ſ. quo īuolutū eſt teſtamenium: ut. ff. eo. ad

d iij