Liber

ſumª eſt: ſed ⁊ alieno quoqꝫ annulo licet ſignare teſtm̄. ¶ Teſtes autem adhiberi poſſunt hi cum quibus teſtamenti factioᵇ eſt. Sed neqꝫ mulierᶜ neqꝫ impubesᵍ neqꝫ ſeuus neqꝫ furioſusᵉ neqꝫ mutusʸ neqꝫ ſurdus: neqꝫ is cui bonis īterdictūᵍ eſt: neqꝫ hi quos leges iubentīprobos īteſtabileſqꝫᵖ eſſe poſſuntin numeꝝ teſtiuꝫ adhiberi. ¶ Sedcū aliquis ex teſtibus teſtamēti quidē faciendi tꝑe liber eſtimabatur:poſtea autem ſeruus apparuit: taꝫdiuus Hadrianꝰ catōnio vero qͣꝫpoſtea diuus Seuerus ⁊ Antoninus reſcripſerunt ſubuenire ſe exſua liberalitateⁱ teſtō: vt ſic habeat̉firmū acſi vt oportebat factū eſſet:cum eo tꝑe quo teſtamētū ſignareturᵏ oīum conſenſuˡ hic teſtis liberorū loco fuerat: nec quiſquā eſſetqui ei queſtionem ſtatus mouiſſet.¶ Pater necnonis qui in ptāteeius eſt. Itē duo fratres qui in eiuſdē patris ptāte ſunt: utiqꝫ teſtes invnuꝫ teſtamētum fieri poſſunt: qꝛnihil nocet ex vna domo plures teſtes aliēoᵐ negocio adhiberi. in teſtibus aūt nō debet eſſe is qui in poteſtate teſtatoris eſt. ¶ Sꝫ ſi filiuſfa. de caſtrenſi peculio poſt miſſionēⁿ faciat teſtamētū nec pater eiusrecte adhibet̉ teſtis: nec is qui ī poteſtate eiuſdē patris eſt. reprobatūenī eſt inº ea re domeſticū teſtimoniū. ¶ Sed neqꝫ heres ſcriptusneqꝫ is qui in ptāte eius eſt: neqꝫpaterᵖ eius qui in ptāte habꝫ eum:neqꝫ fratres qui in eiuſdeꝫ pr̄is poteſtate ſūt teſtes adhiberiq poſſūt:quia hoc totū negociū qd̓ agit̉ teſtamēti ordinandi gratia crediturhodie īter teſtatorē ⁊ heredē agiᵗ.lꝫ enī totuꝫ ius tale conturbatumⁱ

fuerat: ⁊ veteres quidē familie emptorē: ⁊ eos ꝗ ꝑ poteſtatē ei adūatifuerant: a teſtamētarijs teſtimoniis repellebāt. herediᵗ ⁊ his qui perpoteſtatē ei fuerant concedebant teſtimonia in teſtamentis preſtare: lꝫhi qui id permittebant hoc iure minime abutiª debere eos ſuadebant.Attamen nos eandē obſeruationēcorrigentes: ⁊ qd̓ ab illis ſuaſuꝫ eſtin legis neceſſitateꝫ tranſferentes:ad imitationē priſtine familie emptoris merito: nec heredi qui imaginē vetuſtiſſime familieemptorisobtinet: neqꝫ alijs perſonis que eivt dictum eſt coniuncte ſunt licentiaꝫ concedimus ſibi quodāmodoteſtimōia p̄ſtare. Ideoqꝫ nec eiuſmodi veteres ꝯſtitutiōes nr̄o cōdici inſeri ꝑmiſimꝰ. ¶ Legatarijsᵗautē ⁊ fideicōmiſſarijs quia nō iureʸ ſucceſſores ſūt ⁊ alijs perſoniseis coniunctis teſtimoniū eis nondenegamus: immo in quadaꝫ nr̄aconſtitutioneᶻ ⁊ hoc ſpecialiter eiscōceſſimꝰ: ⁊ multo magis his quiin eoꝝ poteſtate ſūt: vl̓ qui eos habent in poteſtateª huiuſmodi licentiā damusᵇ. ¶ Nihil autē intereſtteſtamentuꝫ in tabulis aut in chartisᵉ membraniſue: vel in alia materia fiat. ſed ⁊ vnūᵇ teſtamentū pluribus codicibus conficere quis pōt:ẜm obtinentem tamen obſeruationē omnibus factis: qd̓ interdumᶜetiā neceſſariū eſt: veluti ſi quis nauigaturus ⁊ ſecū ferre ⁊ domi relinquere iudicioꝝ ſuoꝝ ꝯteſtationemvelit: vl̓ ꝓpter alias īnumerabilescauſas qͥ humanis neceſſitatibꝰ imminētᶠ. ¶ Sꝫ hec quideꝫ de teſta.q̄ in ſcriptis ꝯficiunt̉ ſufficiunt. Siquis aūt ſine ſcriptis voluerit ordinare teſtm̄ iure ciuili ſeptē teſtibꝰᵍ

reſtium. §. fi.a ¶ Uiſum. hac rōne ⁊ cum tribus uel paucioribus uelpluribus poteſt ſignare teſtm̄. argum̄. jͣ. manda. §. is ꝗ exequit̉. Alij dicunt tm̄cū. vij. uel uno debere ſignari.mento poteſt eſſe teſtis quilibet qui poteſt heres inſti¶ Teſtes auteꝫ.tui exceptis hicireti.b ¶ Factio. paut bona ſit exceptio hec ſed neqꝫ ⁊cͣ. alias ēt accipitur actiue.ut. jͣ. de here. qua. ⁊ diffe. §. teſtamenti.c ¶ Mulier. in alijs autē caſibus oībus recipitur preterꝙͣ inteſtamentis: ut. ff. eo. qui teſtamēto. §. mulier. rō ē: ut. C. de fideicom. l. fina. ut ē timor falſitatis. Quid de hermafrodito:rn̄. ſi preualet in maſculino ſexu recipitur: ut. ff. de ſtatu ho.q̄ritur. ⁊ de teſtamen. l. repetūdarum. §. i.d ¶ Impubes. quid de eo qd̓vidit̉ ī pupillari etate? rn̄. aliasideſt preterꝙͣ in teſtamento poſſet teſtificari ſicut ⁊ ſeruus: vt.ff. de verbo. ſigni. l. notionē..§. inſtrumētorum. ⁊. C. de hereti. ⁊ maniche. qm̄ in fine. ſedhic non. qꝛ faciunt ad ſubſtantiam teſtamenti: vt hic dr̄.¶ Furioſus. niſi habeat dilucida interualla: vt. ff. eo. qui teſtō. §. nec furioſus.f ¶ Mutus. qui nihil loqui uelaudire poteſt: ut. jͣ. qui teſtamēta facere poſſunt. §. ſurdus.z ¶ Interdictum. vel a lege utꝗa commiſit in le. iu. maie. ut.ff. ad. l. iuli. maie. l. fina. uel aiudice. vt. ff. eo. is qui in fine pͥmō rn̄.h ¶ Inteſtabiles. vt de crimine famoſo dānatus vel muliebria paſſus: vt. ff. eo. is cui. §.fi. ⁊. l. cū lege. §. de teſti. ob carmen.¶ Qedum aliquiSeruus cōi opiniōe reputatusliber poteſt in teſtamento eſſe teſtis. aretinus.i ¶ Sed cū liberalitate .ſ. putatiua. ⁊ ſic valet plus qd̓ ē ī opinione ꝙͣ qd̓ ē in veritate. ſic. ff.d̓ lega. i. l. iij. §. ſed ſi qua. ⁊. ff.de offi. preto. barbarius. argumen. contra. jͣ. de lega. §. ſi ꝗsrem ſuam.k ¶ Signaret̉. quidā hoc intelligunt generaliter veꝝ: ut ſiueoſtendant teſtm̄ ī ſcriptis cōditū ſiue nūcupatiuum debeat etcredi: lꝫ deſierint teſtes eē ſiue nō ⁊ ſic habet conſuetudo. vt. C. de edi. diui adri.tol. l. fi. ⁊. C. de dona. l. in donationibꝰ. ⁊ arbi. tu. l. fi. nos cōtra .ſ. in nūcupatiuo de iure. ⁊ qd̓ hic dicit̉ in teſtō cōdito in ſcriptis loꝗtur. in nūcupatiuo .n. ſi proferant̉ nō debēt credi ſine teſtibus: cū in eis cōſiſtat tm̄ ſubſtātia teſtamēti. ip̄ꝫ tn̄valet lꝫ probatio deficiat: vt. ff. de teſta. tu. l. duo. Quid ſi ſeruus factus ē uel infamis velit recognoſcere ſigillū ſuū; rn̄. n̄ admittit̉: vt. ff. d̓ carbo. edi. carbonianum. §. cauſe.l ¶ Cōſenſu. no. errorē ꝓdeſſe. vt. ff. de ſup.le. l. iij. in. fin. ⁊. C. de lat. li. tol. §. ſꝫ qꝛ. ⁊. ff. de offi. pre. barbarius.Dater necnon. Poteſt in vno ⁊ eodē teſtō eſſe teſtis pater cū filijs ⁊ fratribus in teſtō extranei. h. d. are.m ¶ Alieno. aliud ſi in ſuo. vt. jͣ. proxi. §. ⁊. ff. de teſtibus teſtis. acc.n ¶ Sed ſi filiuſfa. miſſionē .i. remiſſionē. aliud ſi ante. ut. ff. eo. qui teſtamenti.§. per cōtrarium.o ¶ In ea re. idē ⁊ in alijs: ut. C. d̓ teſti. l. ij. ſed quis ē domeſtieus? rn̄. colonus⁊ aſcripticius. vel ſimiles: vt. C. de his qui ad ec. cōfu. l. fi. §. ſane ſi ſeruus. ⁊. C.de queſt. l. pridē. Itē vxor marito. ⁊ ęcōtra: vt. sͣ. de vſu ⁊ ha. §. itē is. Item ſeruientes ſiue dapiferi: vt. ff. de pe. l. reſpiciēdū. §. furta.¶ Sed neqꝫ heres. In teſtō non pōt eſſe teſtis heres ſcriptus in eo: nec pr̄nec filius in ptāte: nec frater ī eiuſdē pr̄is ptāte. h. d. are.ater. no. ꝙ his tribus modis dicitur ꝗs cōtingere me ꝑ ptātem.q ¶ Adhiberi. qꝛ eorū negociū ē. cum ēt lucrum ⁊ damnū ad eos ꝑtineat: vt. ff.

qn̄ appel. ſit. l. i. §. in propria. ⁊ ve eorū qꝛ ⁊cͣ.r ¶ Agi. caute ponit agi. ⁊ nō dicit geri cū ſit generaliſſimum: ut. ff. deuerbo. ſigni. l. labeo in prin. ⁊. l. uerba.s ¶ Conturbatū. nā olim heres duobus primis generibus teſtamentorum poterat eſſe teſtis. In tertio v̓o ille qui erat loco heredis non poterateſſe teſtis. ⁊ ſic erat turbatio iurium. ⁊ ad eiusſimilitudineꝫ uerus heres hodie teſtis non eriut ſequitur.t ¶ Heredi. qui erat exprimis duobus generibus teſtamētorū.u ¶ Abuti. ſic. C. de ca.tol. §. ī primo. ⁊. ff. ſi fa.ſurtum feciſſe dicatur.l. fina. ⁊ sͣ. ꝗ manu. nōpoſſunt. §. i.¶ Lege3. Legatarius ⁊ fideicōmiſſarius ſingularis pōt eſſeteſtis in teſtamento inquo ē legatuꝫ. hoc dicitaretinus.x ¶ Legatarijs. diſcrepant hi iure veteri a fideicōmiſſarijs: vt. jͣ. defideicō. here. §. pͥterea.ſꝫ hodie nō: vt. jͣ. de le..§. ſed nō vſqꝫ.y ¶ Non iure. ſed rei ⁊ ſine onere: vt. ff. man. nihereditatē. acc.z ¶ Conſtitutione. greca. Uel dic de illa que ē.ff. eo. qui teſtamento.in princi. que ē iuſtiniani per approbationevt. C. de vete. iure enucle. l. i. §. merito. primaverior. ac.a ¶ Poteſtate. item tabellioni. vt. ff. eo. domitius. accur.b ¶ Damus. C. de teſti.omnibus contra. So.hic agitur de iuribus teſtamenti inter heredem⁊ alium agentem cōtrateſtamentum. al̓s coniūctus coniuncto non feret⁊ minus legatarius alij⁊ ẜm hoc falſo hic ſumitur Argumen. ꝙ ſocius in cauſa ſocij admittitur in teſtimonium. ul̓dic hoc ſpeciale vt coniūctus pro coniuncto admittatur. quaſi in re ſuafauore teſtamenti ⁊ ultime voluntatis. que debet dominari ſi legitima ē: vt. C. de leg. l. cum queſtio. in fine. ⁊ erit bonum argumen. sͣ. dictum. Sed contra argu. ē. C. deteſti. qm̄ in fi. Sed rn̄deo finis illius legis non refert̉ ad totum qd̓ erat dictum. diſtingue tn̄: an lucrum redeat ad eum ſociū: ⁊ tunc non admittat̉:al̓s ſic: vt. ff. quādo appel. ſit. l. i. §. in propria.¶ Nihil auteꝫ. Teſtam̄tū pōt ī qͣlibꝫ materia ſcribi: ⁊ pōt ēt ī pluribꝰcodicillis ſcribi. h. d. arti.In chartis. ſic aſſignant̉ cōtra. argu. sͣ. de re. di. §. littore.c Cd ¶ Et vnum. ſic. ff. e. l. vnum.Interdū .ſ. vt pluribꝰ fiat codicibus.Imminēt. ſic in auc. de conſan. ⁊ vte. fra. §. ſic igitur. colla. vi. Sednūquid ex his exemplis probatur; rn̄. nō fine autentico: vt in auc. ut ſpō.lar. §. de hoc inſuper. colla. viij. ⁊. C. de fi. inſtrumen. quicꝙͣ. ⁊. ff. de bo.poſſeſſiōe ẜm tabulas. l. ij. §. ſi tam diu. ẜm hec ambo ſunt principalia.Accurſius.¶ Sed hec quidem. Teſtm̄ ſit ēt ſine ſcriptis d̓clarata nolūtate teſtātis corā ſeptē teſtibus rogatis. h. d. arti.g ¶ Sed hec quidem. ſi quis. vij. teſtibus. quandoqꝫ nullus vocatur utſi miles moriatur in bello: vt no. C. de mi. teſta. l. milites. quandoqꝫ vnꝰvt imperator: ut. C. eo. omnium. quandoqꝫ duo inter filios: vt. C. eodem. hac conſultiſſima. §. ex imperfecto. Vel ſi in tentorio faciat teſtamē