Liber

ampliore ſūma fruetur pro tertiaªdimidia potiturus. ¶ Iteꝫ. vobisacquirit̉: qd̓ ſerui veſtri ex traditione nanciſcuntur: ſiue quid ſtipulenturᵇ ex donatione vl̓ ex legato: ſiueex qualibetᶜ alia cauſa acꝗrūt. hocenim vobis ignorātibus ⁊ inuitisⁱobuenit: ipſe eniꝫ ſeruus qui in poteſtate alterius eſt nihil ſuuꝫᵉ habere poteſt. ¶ Sꝫ ſi ſeruusᶠ heres inſtitutus ſit: non al̓s niſi veſtro iuſſu hereditatē adire poteſt: ⁊ ſi vobis iubentibus adieritᵍ vobis hereditas acquiritur perindeʰ ac ſi vosipſi heredes inſtituti eſſetis: ⁊ conuenienter ſcilicet vobis legatū pereos acquiriturˡ. ¶ Nō ſolūᵏ aūt ꝓprietas per eos quos in poteſtatehabetis vobis acquiritur ſed etiaꝫpoſſeſſio. cuiuſcūqꝫ enī rei poſſeſſionem adeptiᵏ fuerint: id vos poſſidere videminiˡ. vnde ⁊ etiaꝫ ꝑ eosuſucapioᵐ vel longi tꝑis poſſeſſiovobis accidit. ¶ De his auteꝫ ſeruis in quibꝰ tantūmodoº vſufru.habetis ita placuit: vt quicquid exreq veſtra: vel ex operibus ſuis acꝗrent vobis id adijciatur: qd̓ v̓o extra eas cauſas perſecuti ſunt: id addominum proprietatisᶠ pertineat.Itaqꝫ ſi is ſeruus heres inſtitutꝰſit: legatumue quidᵇ ei aut donatuꝫfuerit non vſufructuario: ſꝫ domino ꝓprietatis acquiritur. ¶ Ideꝫplacetᵗ ⁊ de eo ꝗ a uobis bona fidepoſſidet̉: ſiue isᵛ liber ſit ſiue alienꝰſeruus. Qd̓ eniꝫ placuit de vſufru

ctuario idem placet ⁊ de bone fideipoſſeſſore: itaqꝫ qd̓ extra iſtas cauſasᵉ duas acquiritur id vel ad ipſūpertinet ſi liberʸ eſt vel ad dominūſi ſeruꝰ eſt. ¶ Sꝫ bonefidei poſſeſſor cum vſuceperit ſeruuꝫ: quia eomodo dominusᶻ fit ex oībus ꝑ euꝫcauſis ſibi acquirere poteſt. fructuarius v̓o vſucapere non poteſt: pͥmum quia non poſſidetꝭ ſed habetius utendi fruendi: deīde quiaª ſcitſeruū alienū eſſe. Nō ſoluꝫ auteꝫproprietas per eos ſeruos in quibꝰ vſufruc. habetisʰ: vel quos bonafide poſſidetisᵉ: aut per liberamperſonam que bonafide vobis ſeruit: vobis acquiritur: ſed etiaꝫ poſſeſſio. loquimur aūt inᵇ vtriuſqꝫ ꝑſona ẜm diſtinctionem quā proximeᵉ expoſuimꝰ .i. ſi quā poſſeſſionēex re ueſtra vel ex ſuis operibꝰ adepti fuerint. ¶ Ex his itaqꝫ cauſisapparetᶠ ꝑ liberos homines quosneqꝫ veſtro iure ſubiectos habetisneqꝫ bonafide poſſidetis. item peralienos ſeruos: in quibꝰ neqꝫ vſufructum habetis: neqꝫ poſſeſſionem iuſtam nulla ex cauſa vobisacquiri poſſe. Et hoc eſt ꝙ diciturper extraneam perſonam nihil acquiriᵍ poſſe excepto eo qd̓ per liberam perſonam acquiritur veluti ꝑprocuratorē. Et placet non ſolum ſcientibus: ſed ⁊ ignorantibusvobis acquiri poſſeſſionemᵇ ẜmdiui Seueri conſtitutionemˡ: ⁊ perhancᵏ poſſeſſionem etiam domi-

a ¶ Pro tertia .i. loco tertie quā habebat olim in bonis maternis ratione propͥetatis: habet hodie dimidiam vſufructus in oībus aduenticijs: vt. C. de bo. q̄ libe. oportet. accur.tem uobis Seruus acquirit dn̄o etiamnti. hereditas vero ſineiuſſu dn̄i adiri non poteſt. h. d. arti.b ¶ Stipulentur. ⁊ ita obtionē dn̄o querit: vt. jͣ. per qͣsperſo. no. acqui. circa principium. accur.g ¶ Ex qualibet. vt per occupationē vel ſpecificationem uel īuentionem: vt. sͣ. de re. di. §.fere. ⁊. §. cum quis. ⁊. §. theſauros.di ¶ Inuitis. ſic. ff. de acquirē.re. do. ēt inuitis. ſic ⁊. ff. de verbo. ob. ſeruus vetante. argu.cōtra. ff. de dona. h̓ iure. §. nōpoteſt.e ¶ Suū .i. ad ſuaꝫ vtilitatemſed ad domini vtilitatē poteſt:vt. jͣ. de ſtipu. ſeruo. §. ſed cumfactum. que eſt contra. immoetiam ad ſuaꝫ vtilitatem qn̄qꝫvt ſi dominus ſeruo legatumrelinquat: vt. C. de neceſ. ſer.dam. §. illo. Reſpondeo. illud̓ equitate non rōne dicit̉: quiain alimēta erat relictū: vt. C. d̓leg. l. ſeruus. ⁊. ff. de alimen. etcib. le. l. ſeruos. al̓s aūt non tenet̉ heres niſi velit.f ¶ Sed ſi ſeruus. no. in hereditate adeunda ſeruo tria eſſe neceſſaria: iuſſus vt hic: ⁊ ꝙ precedat: vt. ff. de acqui. here. ſi ꝗsmihi. §. iuſſum. ⁊ ſerui voluntas: vt. C. de here. inſti. cum ꝓponas. ⁊ ī trebel. reſti. ſeruo faciēda ſolius domini ſufficit voluntas. At in bonorum poſſeſſione ſeruo delata ſeruum conſentire ⁊ dn̄m velle ſiue ante ſiue poſt oportet: vt. ff. ad trebel.ſeruo inuito. ⁊ rem ra. habe. l.penul. in legato non eſt opꝰ iuſione cum emolumentum tm̄contineat: vt. ff. manda. ſi hereditatem.¶ Adierit .ſ. ſeruus.h ¶ Perinde. quandoqꝫ nonperinde: vt ſi filio meo ſubſtituā eos quos hr̄des mihi fecerī. nā vocant̉ ex ſubſtitōne qui ꝑ ſe nō ꝗ per ſeruosheredes ſunt: vt. ff. de vul. ⁊ pupil. ſub. qui liberis. §. hec v̓ba. item alibi: vt. ff. d̓leg. i. cum filio. §. ipſi v̓o. ⁊. §. ideo. accur.i ¶ Acquiritur. ſiue ſeruꝰ tm̄ velit ſiue dn̄s tm̄: vt. ff. de dona. cauſa mor. l. fin.⁊ de adi. lega. l. ſeruo.k ¶ Non ſolum. adepti .ſ. iuſte ẜm quoſdam. vel aliter qd̓ dic vt diximus. sͣ. dehis qui ſunt ſui uel alieni iuris. §. i.l ¶ Uidemini: ēt ignorantes: ut. ff. de acqui. poſ. l. iij. §. ſaltus.m ¶ Uſucapio. in rebus peculiaribus ſtatī in dn̄icis poſtꝙͣ dn̄s ſcit: ut. ff. pro ſocio. l. ij. ⁊ de uſucapio. l. labeo.n ¶ Poſſeſſio .i. pͥſcriptio q̄ eſt effectus lōge poſſeſſionis. ut. ff. de uſuca. l. iij.is auteꝫ Seruus in quo habemus vſufructum acꝗrit nobis ex duabus cauſis: uidelicet ex re noſtra ⁊ operibꝰ ſuis. Ex alijs v̓o cauſis acquirit dn̄oproprietatis. h. d. arti.o ¶ Tantummodo. ut. ff. de dōa. cauſa mor. l. ultima. ⁊ de adimendis lega. l.ſeruo.p ¶ Uſufructum. de eo in quo uſum tantummodo habemus dic ꝙ ex operibustm̄ non acquirit. quia opera ſerui in fructu ſunt: ut. ff. de uſu ⁊ habi. per ſeruuꝫ.Accurſius.q ¶ Ex re. expone. ut. sͣ. eo. §. i.r ¶ Proprietatis. niſi cōtemplatione fructuarij ſit inſtitutus uel aliud ſibi datum fuerit. quo caſu ex re eius .ſ. fructuarij ſic ſibi queſitum eſſe uidetur: ut. ff. d̓uſufruc. lega. ſed ⁊ ſi ꝗd. nō tn̄ fructuarij iuſſus ſufficit ad adeundam hereditatem: ut. ff. de acqui. here. l. aditio. §. preterea.s ¶ Quid. ideſt aliquid.ponemoriee reicgˣiᵇer homo ⁊ ſeruus alienus bona fide poſſeſſus acquiritrr erus ⁊ operibus ſuis. Ex alijs uero cauſis liber homo acquiritſibi ⁊ ſeruus dn̄o ſuo: ⁊ nō tm̄ per p̄dictos acquiritur nobis dn̄ium ſed etiaꝫ poſſeſſio. h. d. aretinus.t ¶ Placet .ſ. quo ad acquiſitionem ut ſtatim ſequitur. nā in alio differt: ut. jͣ.

eo. §. ſemnefideiv ¶ Is liber. hic dic quod diximus. sͣ. eo. in prin.x ¶ Cauſas. veluti fuerit heres inſtitutus vel legatuꝫ fuerit ei aliquid ueldonatum. accur.y ¶ Si liber eſt. preter poſteſſionem que ſibi. ſcilꝫ libero poſſeſſo queri nonpoteſt cum ipſe ab aliopoſſideatur: vt. ff. ad. l.iul. de adul. ſic eueniet.Item preter vſucapionem que ſibi non queritur ſine poſſeſſione: vt.ff. de acquiren. rerumdomi. homo liber. §. ꝗcquid. ⁊ de vſuca. l. ſiue.Sed in hereditate per liberum hominem mihiquerenda. vi. ſunt neceſſaria quorum ſi quid d̓fuerit non queritur ſcꝫvt mei contemplationeinſtituantur. Iteꝫ vt ſciat conditionem ſuam inſtitutus. Item ꝙ iuſſumeo adeat. Item ꝙ volens adeat. Item ꝙ velit mihi querere. Itemꝙ bona fide poſſideam.Bene dico oportet vtſciat conditionem ſuaꝫ.nam ignarus ſue conditiōis nulli acquirit. ſibienim non: vt. ff. de acquiren. heredita. qui putat. §. qui bona fide. ⁊. lvi. §. i. ⁊ quia ſe obligare non voluit. Item poſſeſſori non. ſi non interuenit iuſſus: vt. ff. de acquiren. heredi. ſi quismihi bo. §. iuſſum. Idē⁊ ſi interuenit: vt. ff. deacquiren. heredi. l. vi..§. celſus. ⁊. §. i. nam etſeruili neceſſitate creditur hoc feciſſe: vi. ff. denego. geſt. l. at qui. §. ſilibero. quare non poteſtacquirere: vt. ff.. de here. īſtitu. homo liber. inprinci. Si ſciens conditionem ſuam volens q̄rere mihi querit ſibi ſedreſtituit mihi poſſeſſori per conditionem ſine cauſa: cuius intuitu fuit inſtitutus: aut non volens querere poſſeſſori: cuius intuitu fuit inſtitutusiuſſu eius adeundo querit. ſed ſine eius contemplatione nihil ſit: vt. ff. deacquiren. re. do. l. liber homo. in princi. Item poteſt dici ꝙ ignarus querit ſibi: ut. ff. de acquiren. here. l. qui aliena. in fi. ⁊. §. cum autem.Dominus fit. ſic. C. de pac. l. traditionibus.a ¶ Quia ſcit. vnde non vſucapit cum malam fideꝫ habevt. sͣ. de vſicap. in prin.b ¶ Non habetis. ſic. ff. de acꝗ. poſ. l. i. §. per eum.lare cogan. l. ſciendum. §. ij.c ¶ Poſſidetis .ſ. ciuiliter ſed naturaliter: vt. ff. deſaturaliter. vnde utile interdictum vnde vi ſibi datur: vta. l. iiij. §. vnde vi.d ¶ In vtriuſqꝫ. no. de tribus vtriuſqꝫ dici. vel melius diuſqꝫ: ſcꝫfructuarij ⁊ bo. fi. poſſeſſoris.e ¶ Proxīe. vt. sͣ. eo. §. de his. ⁊. §. idē placet.Ex his itaqꝫ. Per extraneam perſonam nihil poteſt nobis acquiri: per ꝓcuratorem vero acquiritur nobis poſſeſſio ⁊ dominium ⁊ vſucapio. h. d. vſqꝫ ad finem. arti.f ¶ Apparet. ſcilꝫ argumento a contrario ſenſu ſumpto. nam ſi tm̄ perdictos homines acquiritur. ergo non per alios: vt. ff. de officio eius cuimanda. eſt. l. i. in principio. ⁊ s. de tute. in prin. accur.¶ Acquiri. fallit in tutore ⁊ curatore ⁊ ſimilibus perſonis: vt dicemus.jͣ. de inuti. ſtipu. §. ſi quis alij.h¶ Poſſeſſionem. C. de acqui. poſ. l. i. ⁊. ff. de acꝗ. poſ. poſſeſſio quoqꝫ.§. ⁊ ſi poſſeſſio.¶ Conſtitutionem. que eſt. C. per quas perſonas nobis acquiritur. l. i.Accurſius.k ¶ Per hanc. itaqꝫ et per procuratorem. namqꝫ ſola poſſeſſio cum