Liber

autem actio datur in eos qui veloīno a tutoribus vel curatoribꝰ ſatiſdare nō curauerīt: aut n̄ idoneeꝰpaſſi eſſent caueri. Que ꝗdeꝫᵇ tā exprudētū reſpōſisᶜ qͣꝫ exᵇ ꝯſtitutionibus īperialibus ⁊ in heredes eorūextēdit̉. Quibus conſtitutionibus⁊ illud exprimitur vt niſi caueātᶠ tutores ⁊ curatores pignoribꝰ captiscoerceant̉ᵍ. Neqꝫ auteꝫ p̄fectꝰ vrbisʰ neqꝫ p̄tor neqꝫ preſes ꝓuincieneqꝫ ꝗſqͣꝫ aliꝰ cui curatores dādiius eſt: hac actiōe tenebit̉. ſed hi tm̄mō qui ſatiſdationē exigere ſolēt.¶ De excuſatione tutorū vel curatorum. Rubrica.Xcuſant̉ āt tutores vl̓ curatoAres varijs ex cauſis. ¶ Plerūqꝫ ꝑꝑ liberosᵏ ſiue ī ptāte ſua ſintſiue emācipatiˡ. ¶ Si enim tres liberos ſuꝑſtites romeᵐ quis habeat

vel in italia quattuor: vel in prouīcijs quīqꝫⁿ a tutela vel cura poſſuntexcuſari exemplo ceteroruꝫ munerumº. Nam ⁊ tutelā: ⁊ curam placuit publicum munusᵖ eſſe. Sedadoptiui liberi nōq ꝓſunt. In adoptioneꝫ aūt dati naturaliʳ proſuntˢpatri. Item nepotes ex filio proſunt vt in locuꝫ patrisᵗ ſuccedāt: exfilia nepotes nōᵛ proſūt. Filij autem ſuperſtitesˣ tm̄ ad tutele vel cure muneris excuſationem proſunt.Defunctiʸ autem nō proſunt. Sedꝗ in bello amiſſi ſunt q̄ſitum eſt anproſint; ⁊ ꝯſtat eos ſolos prodeſſequiᶻ in acie amittuntur. hi enim quipro repu. ceciderunt in perpetuumper gloriamª viuere intelliguntur.¶ Item diuus Marcꝰ in ſemeſtribusª reſcribit eū ꝗ res fiſci adminiſtrauerit a tutela vl̓ cura qͣꝫdiu ad

tum datur que in adminiſtratoreꝫ directa datur ⁊ vſure veniunt vt ī prīa: vt. ff.de magi. cō. l. fi. ⁊. C. e. l. pe. Subſs aptitudīe. vt. l. aꝗlie actio dicit̉ penalis aptitudineit. nam nec illa ſemperpenalis eſt nec hec ſemper in ſubſidiunur anteꝙͣ cōueniantur omnes tutores vt colligitur ex hiscirca fi. Quare adhorum euidentiam diſtingue.aut fuit unus tutor vel curatoraut plures. pͥmo caſu cōuenit̉primus tu. vel cura. ⁊ poſteamagiſtratus vt hic: ſi v̓o plures ⁊ tunc aut oēs geſſerunt tutelaꝫ aut curaꝫ: aut nullus: autalter tm̄. Primo caſu oēs cōueniūtur ante magiſtratuꝫ: vtff. de admi. tu. l. lucius. §. pe.de magiſtra. cō. l. duo. in ſcd̓oidem: vt. ff. de admi. tu ſi plures. In tertio ſb̓diſtingue autfuit ſubdiuiſa tutele adminiſtratio per iudicem vel teſtatoreꝫ.aut nō. Primo cāu ꝓ ſua geſtione ꝗlibet tenetur ⁊ nō ꝓ alterius ⁊ poſtea magiſtratus inſubſidiuꝫ vt. ff. de admi. tuto..l. lucius. §. pe. ⁊. C. d̓ diui. tu..l. ii. ſꝫ tn̄ qͣttuor caſibꝰ vnꝰ ꝓalterius parte tenetur: tn̄ poſtmagiſtratū .ſ. ſi tutoreꝫ vt ſuſpectum remouendū nō remouit vel tarde remouit vel remouendo iura pupilli prodidit:vel non exigit ſatiſdationemrem pu. ſal. fo. cum videret eūnon ſolo: vt in. d. l. C. d̓ diui. tu. l. ij. ⁊. ff. de admi. tu. l.lucius. §. pe. Secundo caſu conuenitur primo gerēs. ſecūdo magiſtatus. tertionon gerens. niſi in dictis quattuor caſibꝰ. vbi ꝯuenit̉ ēt qui nō geſſit ante magiſtratu: vt. C. de diui. tu. l. ij. ⁊. ff. de admi. tu. l. ēt. ⁊. l. emilius. ī fi. ⁊. l. tutoresa ¶ Idonee. aduerbiū eſt: ⁊ fac̄ ad hoc. ff. d̓ magi. cō. l. i. §. ſciendū. ⁊. §. exigereb ¶ Que ꝗdem .ſ. tutele actio ſubſidiaria vel ne. ge. vt diximus.c ¶ Reſponſis: vt. ff. de magiſtra. cō. l. i. §. ſciendū eſt. ⁊. l. ꝙ ad heredem.d ¶ Ex ꝯſtitutionibus: vt. C. de ma. con. l. ij. ⁊ in alijs grecis conſtitutionibus.ſꝫ aliter hr̄s tenet̉ qꝛ dolo ⁊ culpa tm̄. aliter defunctus qui etiam de leui culpa tenet̉: vt. ff. de ma. con. l. non ſimiliter.e ¶ Quibus conſtitutionibus .ſ. grecis.f ¶ Caueant .ſ. rem pu. ſaluaꝫ fore.g ¶ Coerceantur. facit ad hoc. ff. de admi. tu. l. i. i. rn̄. ⁊ de dam. infec. l. iiij. §..iij. ⁊. ff. de li. agno. ſi quis a li. §. ſi ꝗs ex his ⁊. C. de ſuſpec. tu. l. iii. ⁊. ff. de vē.inſpi. l. i. §. ſi quid ergo.h ¶ Neque vrbis .ſ. romane per excellentiam: vt. sͣ. de iure na. §. ſed quotiens.Item facit ad hunc. §. ff. de magiſtra. con. l. i. ſed contra eſt. ff. de admi. tu. l.emilius. Sed diſtingue tria genera iudicum. quidam poſſunt dare tutorem ⁊non exigere ſatiſdationem de quibus hic loquitur. Alij ⁊ dare ⁊ exigere dequibus ibi dicit. Alij exigere ⁊ non ſatiſdare vt tabelliones ⁊ aliquis milesiuſticie cui talia committantur. ⁊ iſti tenentur in ſubſidium: ut. sͣ. de atti. tu. §.penul. ⁊. C. de magiſ. con. l. fi. Item eſtimatores patrimonij pupilloꝝ ꝑꝑ quorum prauam eſtimationem uiliores fideiuſſores accepti ſunt: ut. ff. d̓ mag. con..l. i. §. diuus. qui erāt dandi pro rei qualitate: ut. ff. de in ius uo. l. i. ⁊ ꝗ ſatiſdare co. l. ſi v̓o. §. i.i ¶ Dandi. tm̄ ſolent. al̓s debent. ſed iſti nec debent nec ſolēt ut diximus.¶ De excuſatione tu. uel cu. Nūc dicit qd̓. sͣ. ꝗ. mo. tu. fi. §. fi. ꝓmiſit.¶e excuſatione tu. Quia. sͣ. uiſum eſt de tutoribus ⁊ cu. ueꝝ quia hi uarijsex cauſis excuſari ſolēt ideo merito ſubdit de excuſa. tu. ⁊ cu. Por.Ecuſantur. Totus iſte titulus diuiditur in. xvi. partes. Primo ponitqualiter quis excuſetur a tutela ꝑꝑ numerum liberorum. Secunda ibi. Itēdiuus. qualiter excuſetur qui impeditur negocijs fiſcalibus ⁊ reipublice. Tertia ibi. Et qui poteſtatem. qualiter quis excuſetur ꝓpter poteſtatem ⁊ iuriſditionem. Quarta ibi. Item propter. qualiter excuſetur propter litem precedentem cum pupillo uel adulto. Quinta ibi. Item tria. qualiter excuſetur propternumerum tutelaruꝫ. Sexta ibi. Sed ⁊ propter. qualiter excuſetur propter paupertatem. Septima ibi. Item propter aduerſam. qualiter quis excuſetur propter infirmitatem. Octaua ibi. Similiter. qualiter excuſetur propter imꝑitiamlitterarū. Nona ibi. Item ſi propter inimicitias. qualiter quis excuſatur ꝓpterinimicitias. Decima ibi. Item is qui. qualiter quis excuſatur ꝑꝑ controuerſiaꝫſtatus. Undecima ibi Item maior. qualiter quis excuſatur ꝑꝑ etatem. Duodecima ibi. Idem ⁊ ī milite. qualiter excuſetur propter militiā. Decima tertia ibiItem rome. qualiter excuſetur propter exercitium liberalium artium. Decimaquarta ibi. qui autem. in quantuꝫ tempus poteſt ꝗs ſe excuſare. Decimaquītaibi. Qui tutelam. qualiter quis excuſetur a cura pupilli ſui uel uxoris ſue. Decimaſexta ibi. Si quis autem. declarat ꝙ falſa excuſatio non prodeſt. Et prima pars hoc dicit. Tres liberi rome: ⁊ quattuor in italia ⁊ quinque in prouincijs preſtant excuſatōinem a tutela uel cura. adoptiui uero non computan-

tur. nepotes vero in locum filij vocantur nec liberi mortui computanturniſi pro republica deceſſerint. hoc. d. Et diuiditur in quinque partes.Primo ponit quod plures ⁊ varie cauſe ſunt quibus quis a tutela velcura excuſatur. Secundo ponit qualiter quis propter liberos excuſatur. Tertio quot liberi habent excuſare: ſeu propter quos liberos quisexcuſetur a tutela velcura. Quarto fortificacat dictum ſuum per ſimilem rōnem annectēdo. Quinto declarateliberi ſunt illi qui preſtant excuſationē. Secūda ibi plerunqꝫ. Quarta ibi exemplo. Quintaibi ſed adoptiui. hoc dicit. Aretinus.k ¶ Liberos. ſuperſtites ⁊ incolumes: vt. ff.de vacati. mu. l. ij.l ¶ Emācipati. niſi pater filio emancipato curator petatur: tunc eniꝫnon excuſatur a curaemācipati: vt. ff. e. amiciſſimos. §. finali. vl̓ dicꝙ licꝫ faciat contra ſtimulos naturales: tamen bene poteſt vt ibiinnuitur.m ¶ Rome. hoc eſt inciuitate romana ⁊ vſqꝫ ad centeſimum miliarium: vt. ff. de offi.pre. vr. l. i. al̓s. iij. §. ⁊vrbem.n ¶ Prouincijs quinque. ſed nunquid ille prouincie que alias habentius ciui. italie. ⁊ hoc habebunt. rn̄. non: quia illud ꝓpter tributa concedit̉eis: vt. ff. de cen. l. i. ⁊. l. fi.o ¶ Munerum .i. onerum ciuilium vt decurionatus. ſecus ſi patrimonij: ſit onus vt. ff. de va. mu. l. ſextum. §. numerus. ⁊. §. qui patrimoniorum. ⁊. l. his oneribus .i. reſpon. ⁊. C. qui milita. non poſſunt. l. i. lib. x.Item ſecus in honoribus: vt. ff. de va. mu. l. iiij. ⁊. l. in honoribꝰ. Iterſecus in oneribus que honori inherent: vt. ff. de. va. mu. l. ſextum. §. nmęrus.p ¶ Munus. publicum auctoritate: nam nō inuitis: vt. C. de decur..l. nullus lib. x. ⁊ facit. ff. de verb. ſig. pupillus. §. munus. Sed cōtra. ff.eo. athlete. §. tutela. ſed non eſt publicum munus vt ibi dicitur vtilitate licꝫ auctoritate ſic: vt hic dicitur. ſed vtilitate publicum eſt ſecundarioquia expedit reipubli. ⁊cͣ. vt. sͣ. de his qui ſunt ſui vel alie. iu. §. fi. Itē cōtra. ff. eo. ſpadonem. §. qui accepit. ⁊. l. non tm̄. §. non omnia. ſed licꝫ ibigeneraliter remiſſionem publicorum munerum habuit: tamen ex generali remiſſione non continetur tutela vel cura fauore pupillorum ⁊ adultoꝝ. ſicut ⁊ alias de generali dicto q̄dam excipiuntur: vt. ff. de leg. iij. l.vxorem. §. feliciſſimo. ⁊. ff. de procu. pōpo. i. rn̄.q ¶ Non proſunt. ⁊ hoc dico ad excuſationem. ſed bene acquirebant ei.ſ. patri adoptiuo: vt hic ⁊. ff. de va. mu. l. ſextū. §. adoptiui. maxime hodie cū nihil ad patrē adoptiuū tranſeat: vt. sͣ. de adopti. §. ſed hodie.r ¶ Naturali. licꝫ adoptiuo non ꝓſint: vt. sͣ. proxi. i. rn̄. ⁊ ẜꝫ hoc pūcta ibidati: vel dic dati in adoptionem naturali patri .i. auo vel ꝓauo.s ¶ Proſunt .ſ. arroganti cū trāſeant in familiam eius: vt. sͣ. de adop..§. ſꝫ hodie in fi. §. ⁊. §. ſe. ⁊ ẜꝫ hoc fiet hic mentio illius noui iuris: ⁊ punctabis ibi naturali patri.t ¶ Item nepotes. patris. apparet ꝙ eo mortuo tm̄ proſunt. eo auteꝫ viuo non proſunt vt hic cū dicit in locum patris ⁊c. ⁊. C. de his qui numeroli. l. iiij. li. x. Sed nūquid oēs loco vnius cōputantur. rn̄dent ꝗdā ꝙ nō.ſed contradicunt leges expreſſe. nam loco vnius numerantur quotcunqꝫſunt vt in greca lege. ff. e. l. ii. §. quotcūqꝫ. nā ēt in ſucceſſione loco vniuscōputant̉: vt. jͣ. de here. q̄ ab inteſt. §. cū filijs.u ¶ Non proſunt. qꝛ non ſūt in ptāte ſua: vt. sͣ. de pa. po. §. fi. hec rō noneſt bona: vt. sͣ. e. in prin. dicit enim de emācipato. vnde dicas non proſunt auo materno: qꝛ alij proſunt: vt. C. d̓ mili. ieſta. l. fi.¶ Superſtites .i. uiui.y ¶ Defuncti. idem ⁊ in non natis lꝫ conceptis: qꝛ quo ad hunc caſū nonſunt ꝓ natis: vt. ff. e. l. ii. §. qui aūt in vētre.Qui in acie .ſ. principis: vt. sͣ. de adop. §. femine.⁊ ¶ Per gloriam. no. mortuū viuere per gloriaꝫ. vt. ff. ad. l. aꝗl. qͣ actione. §. ſi ꝗs in colluctatiōe. ⁊ ecōtra quis fingitur mortuꝰ qui viuit ꝑ vituperium. vt deportati: vt. ff. de ꝯtra tab. l. i. §. i. ⁊. §. pe. in. fi. ⁊. ff. d̓ do.na. inter vi. ⁊ uxo. l. cum hic. §. ſi donator. al̓s. §. ſi ſeruus. vbi ſeruus uiuit ⁊ pro mortuo reputatur quo ad ius ciuile alias. ff. d̓ re. iur̄. qd̓ attinet.⁊. .l. ſeruitute.¶ Item diuus. Procurator fiſci excuſatur a tutela vel cura. Are.