Primus.De patria poteſtate.

IEquiturª de iure perſonaruꝫalia diuiſio. Nam quedā perſone ſui iuris ſunt: quedam alienoiuriᵇ ſubiecte ſunt. rurſus earū quealieno iuri ſunt ſubiecte: alie ſunt inpoteſtateᵉ parentuꝫ: alie in poteſtate dominorū. ¶ Uideamus itaqꝫde his que alieno iuri ſubiecte ſunt.nam ſi cognouerimus que iſte perſone ſunt: ſimulᵇ intelligemus queſui iuris ſunt. Ac prius inſpiciamꝰde his qui in poteſtate dominoruꝫſunt. ¶ In poteſtate itaqꝫ dominoꝝ ſunt ſerui: que quidē poteſtasiuris gentiūᵉ eſt. nā apud omnes ꝑeqꝫ gentes animaduertereᶠ poſſumus dominis in ſeruos vite neciſqꝫ poteſtatē eſſeˢ: ⁊ quodcūqꝫʰ perſeruū acquiritur: idˡ domino acquiriturᵏ. ¶ Sed hoc tēpore nullishominibꝰ ꝗ ſub īperio noſtro ſuntlicetⁱ ſine cauſa legibus cognitaᵐ inſeruos ſuos ſupra modū ſeuire. nāex conſtiiutioneª diui pij antoniniꝗ ſine cauſa ſeruū ſuū occiderit nonminus puniri iubetur qͣꝫ ſi alienuꝫſeruumº occiderit. ¶ Sed ⁊ maiorᵖ aſperitas dominorum eiuſdeꝫprincipis conſtitutione cohercetur.

¶ Nā antonius conſultusq a quibuſdam preſidibꝰ prouinciarū dehis ſeruis qui ad edemʳ ſacraꝫ velſtatuam principis confugiunt: precepit: vt ſi intolerabilis videatur ſeuicia dominoꝝ cogant̉ˢ ſeruos ſuos bonisᵗ conditionibꝰ vendere vtpreciū dn̄is det̉: ⁊ recteᵛ. Expediteniꝫ reipublice ne ſua re quis malevtat̉ˣ. ¶ Cuius reſcripti ad eliummarcianuꝫʸ emiſſi verba ſunt hec.Dominoꝝᶻ quidē poteſtatē ī ſuosſeruos illibatāª eſſe oportet: nec cuiqͣꝫ hominū ius ſuū detrahi: ſed dominoꝝ ꝗdē intereſtˢ ne auxiliū contra ſeuiciā vel fameꝫ vel intolerabilē iniuriamᶜ denegeturᵍ his qui iuſte deprecantur. ¶ Ideoqꝫ cognoſcere de querelis eoꝝ qui ex familiaiulij ſabini ad ſtatuā confugerunt:⁊ ſi vel durius habitos qͣꝫ equū eſt:vel infamiᵉ iniuria affectos eſſe cognoueris: venundari iube ita vt inpoteſtatem dominoruꝫ non reuertantur. ¶ Qui ſabinus ſi mee conſtitutioni fraudemᶠ fecerit ſciat mehoc admiſſum aduerſus ſe ſeueriꝰexecuturum.¶ De patria poteſtate.

deTotꝰ iſte titu. diuidit̉ in qnqꝫ ꝑG EAPrino.ꝑſonaꝝ. Secundo qui ſunt in poteſtate dn̄uctū eorum dn̄ium. Tertio ponit nouum ſtatutum reſrca mortē: ⁊ puniens cōtrafaciētes. Quarto alia reſtrictio ptātiā deuinto ponit uerbanoue cōſtitutionis. Scunda ibi. In poteſtate.Tertia ibi. Sed hoc tēpore. Quarta ibi. Sꝫ ⁊maior. Quīta ibi. Cuiꝰreſcripti. Et pͥncipaliterhoc dicit in ſumma. Eognito uno de cōtrarijs:gnoſcit̉ ⁊ reliquuꝫ. Ediuiditur hoc ꝑrimo ponitum ⁊iſionem bimembilo ſecundum ſubmembrum. Tertio dicit ſe uelle tractarede ſecundo membro ſubdiuiſiōis. Scd̓a ibi ruiſus. Tertia ibi uideamus. Quarta ibi. ac prius. Aretinus.a ¶ Sequitur. diuiſio ēeſt de iure ciuili cum inea ius gentiuꝫ diſtīguatur: vt. ff. d̓ iuſti. ⁊ iu. iuciuile. ſuperiorhabemus .sͣ. d̓ iure ꝑſonarum .i. reſpon. eſt deiure gētiū cū non ſit ſeruitꝰ iure naturali cognita. ut. sͣ. de liberti. §. i.b ¶ Iuri. q̄dam neutroiure tenent̉ vt filij quoruꝫ patres ſunt capti abhoſtibus. vt. jͣ. quibusmōis ius pa. po. ſol. §. ſiab hoſtibus. nā ala quedā ſunt in pēdēti: ut. ff. d̓vſufr. ſed ⁊ ſi quis īterdum. §. i. ⁊ in auc. d̓ nōeligē. ſcd̓o nu. §. hoc aūt. colla. i. ⁊ hoc ẜm quoſdam. Nos contra. namſui iuris ſunt. cum enim pater ſit ſeruꝰ hoſtium ⁊ in eorum poteſtate: vt.sͣ. de iure perſon. §. ſerui. ergo alium habere non poteſt in poteſtate. ff.de acquiren. rerum do. homo liber. §. quicquid ⁊. ff. de acqui. poſ. l. cumheredes circa mediū ⁊. ff. ad. l. iul. de adul. l. ſic eueniet: ⁊ preterea eorūrō vel ſententia eſt abſurda qui dicunt ꝙ hec diuiſio recipiat medium:vt. C. de ſen. pa. l. fi. circa prin.c ¶ Poteſtate. hoc v̓bum quinqꝫ modis accipitur: vt. ff. de verborumſigni. l. poteſtatis verbo.d ¶ Simul. nā vt dicit ariſto. ꝯtrarioꝝ eadē eſt diſciplina. vt hic. ⁊ jͣ. d̓tutel .i. rn̄. ⁊. ff. e. l. i. ⁊ eſt hic arg. ꝙ ꝑ noticiā vniꝰ immediatoꝝ ꝑuenit̉ad alterius notitiā ⁊ faciunt ad hunc. §. ff. d̓ procu. l. pompo. §. pe. ⁊. eo.ti. l. i. ⁊. ff. de pͥ. ſti. l. i. §. ſtipulationū iſtarū ⁊. jͣ. de tutel. circa prin.poteſtate Olī poterāt ẜui a dn̄is īpunite occidi. h. d. Are.e ¶ Dentium .i. de iure gentiū ītroducta: vt. sͣ. de iure ꝑſo. §. ẜuitus.f ¶ Animaduertere .i. animo vertere ⁊ cogitare vt dixit catho.g ¶ Eſſe. improprie ponit̉ ꝓ fuiſſe: vt ſtatim colligit̉: ⁊. ff. e. l. i. ⁊ erat eadem patri in filium: vt colligit̉ ẜm vnam lr̄am. ff. de libe. ⁊ poſthu. l. inb ¶ Quodcūqꝫ. acꝗrit̉ ſcꝫ iuſte ẜm quoſdā: vt. ff. de aꝗ. poſ. ꝙ ſeruꝰ inſuis. ⁊. jͣ. de noxa. §. fi. ⁊. C. de pa. po. l. fi.fi. ſꝫ certe hoc eē nō pōt. nā ſi qͦrit ergo dn̄o: qꝛ ſibi non: vt. jͣ. ꝑ qͣs ꝑſo.no. acqui. §. item ſerui. ⁊. ff. de acqui. here. placet. qͣre dic̄ ꝙ ſemꝑ dn̄oacquirit̉. ēt ſi quid per dolum vel metum ẜuus acquirat: vt. ff. pro emptore. l. ij. §. celſus. ⁊. §. pomponius quoqꝫ ⁊. §. ſi ẜuus. ſꝫ hoc ſolo īſpecto an q̄ratur. puta ſi ſeruꝰ ſtipulet̉ oꝑas a liberto. vt. ff. de ſtipu. ſer. l.antepe. ⁊eIn aliud factum ſit in ſtipulatione: vt. jͣ. d̓ ſti. ſer. §. ſed cū ſcm̄niſi in caſibus. qd̓ dic vt. jͣ. de ſtipu. ſer. §. ſed cū. nec ob. d. l. qd̓ ẜuus. qꝛnō querit dn̄o vt ſibi remaneat. nā tenet̉ reddere. ſꝫ nunꝗd libertas data a dn̄o vel a lege. qd̓ ſit interdū. vt. C. de ſer. ꝗ pro premio liber. ac. ꝑto. ⁊ in aucͣ. de mo. §. ij. col. i. dn̄o q̄rit̉; rn̄. nō. nā lꝫ q̄rat̉ ẜuo: libero eniꝫnō pōt dari libertas: vt. ff. de fideicō. liber. generaliter. §. ſi homini libero. tn̄ eo ipſo momēto ſic ſit liber ut dn̄m nō habeat. ⁊ ſic hec oppoſitio ēdē puncto. ſic ⁊ al̓s ut hic uadit romā: ⁊ hic fecit murū. non eſt tn̄ verumeum iuiſſe uel opus feciſſe. lꝫ ſit in vltimo momento perficiendi. ſimilisqueſtio fit. ff. ꝙ metus cā. l. extat.i ¶ Id dn̄o. vel qͣſi dn̄o vt fructuario: ⁊ bonefidei poſſeſſori. quibus q̄rit̉ex duabꝰ cauſis. ut. jͣ. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. §. de his.k ¶ Acꝗritur. no. hic duos effectus dominice ptātis. ⁊ eſt tertiꝰ ut non

torqueat̉ in dn̄m niſi in caſibꝰ: vt. C. de queſtionibus. l. i. ⁊. l. ſeruos.l ¶ Sed hoc licet .i. licitum eſt legibus qꝛ ſi ſeruus ſciat inſidias dn̄o parari. ⁊ipſe auxiliū non tulerit ſupplicium debet p̄ſtare. qd̓ moriē īterpretat̉. ſꝫ ſi accuſauerit eum criminaliter excepto crīe leſe maieſtatis: ut ſi dn̄m uiderit ꝑiclitanteꝫ.⁊ eū nō adiuerit uel immiſcuerit ſe uxori ſue. uel alijs modis.m ¶ Cognita. ut qꝛ cum uxoreīuenerit uel ſimili delicto. quocaſu etiā occidere licet: ut. ff. deuerbo. obli. ꝗ ſeruum. ⁊. ff. deleg. i. ꝗd ergo. §. ſi heres. ⁊. ff.ad. l. iul. de adul. marito. §. i. ſiaūt al̓s deliquit uel dn̄o nonobedierit legitime eū corrigerepōt. non tn̄ vltra modū boniviri arbitrio cōprehēſum: vt.C. de emen. ſeruo. l. i. ſed nunꝗd ſine cā verberare pōt: tn̄. ſicmodice ẜm Io. vt. C. de emē.ſer. l. i. lꝫ pla. dixit ꝙ nō: aliter.i. ſi nimis ſine culpa: tenet̉ ul̓vendere uel dare: ut. ff. ad. l.cor. de ſic. ut hic ſequitur ⁊. ff.e. ti. l. i.n ¶ Conſtitutione: tuius uerba ſunt. jͣ. eo. §. fi.o ¶ Seruum alienum. ſꝫ certeꝗ ſeruum alienū occidit lege aquilia tenet̉: ut. ff. ad. l. aquil..l. ij. in prin. ⁊. jͣ. ad. l. aꝗl. inprin qͦ actio hic habere locū n̄pōt cū nō dn̄o. immo cōtra dominū daret̉ qd̓ non eſſe debetut. ff. ad. l. aꝗl. Itē mela. §. leges. ſed dic ꝙ hoc eſt quātumad criminalē penam. l. cor. deſic. ⁊ jͣ. de pu. iu. §. item lex. q̄pena tam in ſeruis ꝙͣ in liberiſlocū habet: ut. ff. ad. l. cor. deſicca. l. i. §. i. interdū etiā ciuiliter tenet̉ ſi alterius intereſt utcreditoris: ut. ff. de pigno. ſeraum queꝫ quis. uel fructuarij:lt. ff. ad. l. aꝗl. l. ſꝫ ⁊ ſi ꝓpͥetarib̓: ⁊. ff. de dolo. l. ⁊ elegāter.y Diuiditur iſte. §. in ꝗnqꝫ partes. Primo ponit diciū in genere. Secundo illud etemplificat ⁊ rationem reddit. Lertio ponit uerba reſcripti de quo ſit mentio in principio. §. Quarto concludit. Quinto minatur officiali non obſeruanti legem iſtam. Secunda ibi. Nā antoninus conſultus. Tertia ibi. cuius reſcripti. Quarta ibi. Ideoqꝫ. Quinta ibi. Qui ſabinus. ⁊. h. d.Nimia dominorum aſperitas cohercetur. Item officialis fraudans legem punitur. h. d. Aretinus.y ¶ Maior .i. magna uel maior ꝙͣ equum ſit.q ¶ Conſultus .i. interrogatus ſic. ff. de pac. l. Item qꝛ. §. fi. unde illud. Conſur ¶ Edem ſacrā. ad q̄ loca ⁊ olim ⁊ hodie ꝯfugiunt. circa quā diſtingue: ut dixilo te querens tibi conſulo ꝯſilium dans.mus in auc. de man. prin. §. neqꝫ aūt. colla. iij.ſ ¶ Cogant̉. no. h̓ ꝙ aliꝗs cogit̉ uendere rem ſuam.t ¶ Bonis .ſ. vt pciū hēat ⁊ ad dn̄m pͥmū nō reuertat̉: ut. jͣ. ꝓxi. §. ⁊. §. fi. in fi.t ¶ Bonis ꝯditionibꝰ; ne ſimili pena anteriorum afficiantur uel ne exponanturuel ꝓſtituantur in eodē: ut. jͣ. ꝓxi. §. ⁊. §. fi.u ¶ Recte. ſcꝫ precepit.x ¶ Utatur. quia intereſt principis locupletes ſub ſe habere ſubiectos: ut in aucteto: ut iudi. ſine quoquo ſuffra. §. cogitatio. colla. ij. quod non contingeret ſicui libero ſeruos ſuos liceret occidere. Et nota ꝙ illud quod intereſt priuati prīcipaliter ⁊ reipublice intereſt ſecundario: ut. sͣ. diximus de iuſticia ⁊ iure. in fine. argumentum contra. ff. ſoluto matrimonio. etiam. §. licet. ⁊. l. ſi conſtante. §. ſi maritus.y ¶ Martianum. proconſulem ethice. al̓s uetice urbis: ut. ff. eodem. l. ſiʳ doz ¶ Dominoꝝ. hincinde allegat ⁊ duas ꝓ dominis rationes uel dicta ponit.minus.b ¶ Intereſt .i. eis ꝓderit ut ſeruos non ꝑdant ⁊ dic deneget̉ .ſ. a nobis uel dic īa ¶ Illibatam .i. non diminutam. ac.tereſt .i. ad eos ꝑtinet ne deneget̉ .ſ. a ſe dn̄is cum forte uxor uel alij domini familiares inferant hec. ſed prima uerior.c ¶ Iniuriam. quam patiuntur iure naturali inſpecto non iure ciuili: ut. jͣ. d̓ iniur. §. ſeruis.Deneget̉. ſic. ff. de offi. pre. ur. l. i. §. ꝙ aūt.e ¶ Infami .i. infamata ſeu magna iniuria.Fraudem. ſcꝫ euidentem quia domino non obedit uel callide dicens ſe noneſſe illum ſeruum qui fugit.te. Quia. sͣ. dixit de his qui ſunt ī ptāte dn̄oꝝ. ideo ſubiūSt̄ debis qͥ ſunt̉ in prate parentū ut ꝓmiſerat. sͣ. ti. i. §. i. Are.