Liber.

N poteſtateª noſtra ſunt liberi noſtri: quos ex iuſtisᵇ nuptiis procreauimus. ¶ Nuptieᶜ aūtſiue matrimonium eſt viri ⁊ mulieris coniunctioᵇ: indiuiduamᵉ conſuetudinem vite ꝯtinens. ¶ Iusaūt poteſtatis qd̓ in liberos habemus proprium eſt ciuium romanorumᵍ. Nulli autem alij ſunt homines qui talem in liberos habeantpoteſtatem qualeꝫ nos habemus.¶ Qui ergo ex te ⁊ vxoreʰ tua naſcitur: in tuaⁱ poteſtate eſt. ¶ Iteꝫꝗ ex filio tuo ⁊ vxore eius naſcit̉ .i.nepos tuus ⁊ neptis eque in tua poteſtate ſunt: ⁊ pronepos ⁊ ꝓneptis:⁊ deinceps ceteri. Qui tamen ex filia tua naſcūtur in poteſtate tua nōᵏerunt: ſed in patris eorum.¶ De nuptijs Rubrica.

¶ Uſtas autem nuptias inter ſeL ciuesᵐ romani contrahūt quiẜm preceptaⁿ leguꝫ coeūt. ¶ Maſculi quidem puberesº: femine aūtviri potentesᵖ ſiue patreſfamiliasſunt: ſiue filij familias: duꝫ tamenſi filijfamilias ſint: ⁊ conſenſumhabeant parentumq quorum in poteſtateʳ ſunt. nam hoc fieri debere:⁊ ciuilisᶠ ⁊ naturalisᵗ ratio ſuadet:in tantum vt iuſſus parentis precedere debeatᵛ. ¶ Undeᵗ queſitumeſt an furioſi filia nubere: aut furioſi filius vxorem ducere poſſint.ʸ.¶ Cunqꝫ ſuperᶻ filio variabatur:noſtra proceſſit deciſioª quaᵇ permiſſum eſt ad exempluꝫ filie furioſiᵉ: filium quoqꝫ furioſi poſſe ⁊ ſinepatris interuentu matrimoniumſibi copulare ẜmᵇ datum ex noſtra

N poteſtate. Totus iſte titulus diuiditur in quatuor partes. Primoponit dictum in genere qui ſunt liberi in noſtra poteſtate. Secundo diffinitionem nuptiarum vel matrimonij. Tertio qui habent filios in poteſtate.Quarto ex predictis infert ſpecificando quod primo dixerat. Secūda ibi. Nuptie. Tertia ibi. Ius aūt. Quarta ibi. Qui ergo. ⁊ breuiter hoc intēdit. Prima poteſtas fuit de iure romano introducta per quam ⁊ filius ex legitimo matrimonionatus ⁊ ceteri deſcendentes ꝑlineam maſculinam in patriapoteſtate cenſendi ſunt. mulieres v̓o ⁊ earum deſcēdentes tale ius non habēt. h. d. ſummarie ẜm Bal.a ¶ In ptāte. hoc v̓buꝫ multismodis ſumitur: vt. sͣ. proxi. ti.dixi mus.b ¶ Iuſtis. que ſunt iuſte dicitur. jͣ. ti. ꝓxi.c ¶ Nuptie. ⁊ dicuntur a nubēdo. i. velando qꝛ velate incedere debent vt ait Iſido. ſed matrimonium. dicitur ideo quiamulier nub̓it vt mater fiat ⁊hec duo nomina: licet diuerſis rationibus idem ſignificāt.Item coniugium ⁊ cōnubium⁊ ꝯſortium: vt. ff. de ri. nu. ineo iure. §. hoc caput. licet hocvltimū qn̄qꝫ inter ſeruos accipitur vt. C. d̓ ſer. fu. l. fi. interquos ꝓprie dr̄ ꝯtuberniuꝫ: vt.C. de īceſt. nup. cum ancillis.d ¶ Eoniunctio. animorumnon corporum tm̄. vt. ff. de reg. iur. l. nuptias. ⁊ illa coniunctio animorum fignificat vnionem que conſiſtit inter deum ⁊ iuſtam animam. vnde apoſtolus.Qui adheret deo vnus ſpiritus eſt cum eo. Reliquum .ſ. coniunctio corporumdeſignat conformitatem que conſiſtit in carne inter Chriſtum ⁊ ſanctam eccleſiam. id eſt humanum genus. vnde euangeliſta: Uerbum caro factum eſt ⁊ habitauit in nobis.e ¶ Indiuiduam quo ad affectionem. ſic. sͣ. de iuſti. ⁊ iu. in prin. actu. enim plerūqꝫ ſit ſeparatio iure tam veteri ꝙͣ nouo permittente. vt. C. de repu. conſenſu. ⁊ inaue. de nup. §. ſi igitur collatione. iiij. ⁊ in aucͣ. ut liceat matri ⁊ auie. §. qꝛvero collatione. viij. Sed nunquid hanc affectionem habet aliquis ad concubinam quandoqꝫ? certe ſic. ⁊ ideo adijcias huic diffinitioni diuini ⁊ humani iuriscommunicatio: vt. ff. de ritu nup. l. i. Diuini. quia eiuſdem ſecte debent eſſe: vtnon ſit unus chriſtianus ⁊ alter iudeus: vt. C. d̓ iudeis ne quis. Humani. quiaforum viri ſequitur vxor: vt. ff. ad municipa. l. fina. §. ij. ſed ſecus eſt in concubina vel qualibet minus legitima vxore: vt. ff. ad municipal. l. ſi de iure. §. fi. lꝫ cōcubinatus iure permittente ſit vt. ff. de concubinis. l. in concubinatu. in fi. neqꝫvalet oppoſitio de matre ad filium qꝛ ibi non eſt talis cōſuetudo qualis ad vxorem: vt. jͣ. ti. i. §. ergo. ⁊ in auc. quomodo opor. epiſco. §. i. collatiōe. i. ⁊. §. quāta igitur ibi. Sed aūt ſole ⁊c.us aūt. qd̓ conſiſtit in ſeptem. Primo quia neceſſitate famis vendere pōtvel obligare: ut. C. de pa. ꝗ fi. di. l. iij. Secundo quia ab eo in ius vocari nō pōtvt. C. de in ius vocan. l. fi. Tertio quia nec cum eis agendo iudicium haberepoſſumus: vt. ff. de iudi. l. lis. Quarto qꝛ per eum acquirimus: vt. jͣ. ꝑ quasſo. no. acqui. §. i. Quinto qꝛ in iudicio contra alium ſine licentia noſtra eſſe nōpoteſt: ut. C. de bo. que lib. l. fina. §. i. Sexto quia eo inuito ſua bona aduenticia adminiſtramus: ut. jͣ. per quas ꝑſo. no. acqui. §. i. Quidam tamen dixerunt ꝙ alimenta adinuicem hoc iure preſtantur. quod falſum eſt cum in emancipatis hoc ſit: vt. ff. de libe. agnoſcen. ſi quis a libe. in prin. Item ciuilis obligatio inter nos eſſe non poteſt: vt. jͣ. de inutilibus ſtipu. §. item inutilis eſt. Et octauum vt poſſim petere filium in meam poteſtatem. Circa quod diſtingue. ꝙaut a nullo detinet̉: aut ab aliquo. ſi ab aliquo: volens aut inuitus. Primo caſu petam eum per officium iudicis vt. ff. de libe. exhiben. l. iij. §. hoc autem. ⁊ pͥiudiciali actione in rem agam: vt. jͣ. de actio. §. preiudiciales. non interdictoniſi in caſu: ut ſi uolo eum adire hereditatem in qua factus eſt heres. ut. ff. deacquirenda hereditate. ſi quis mihi. §. iuſſum. ⁊ de libe. exhiben. ſi eum ſeruum. in ſecundo eadem auxilia locum habent ⁊ plura. ſcilicet rei uenditio de iure ro. vt. ff. de rei vendi. l. i. §. i. in tertio locum habent interdictum de libe.ho. exhi. Item actio in rem de iure quiritum: vt. ff. de rei vendi. l. i. §. i. ⁊ de libe. exhiben. l. i. i. rn̄.z ¶ Romanoꝝ .i. oīum ꝗ ſunt de romano imꝑio. alie v̓o gentes quedam: vtſeruos tenēt filios ut ſchlaui. alie ut prorſus abſolutos ut francigene: ideo caute dicit. jͣ. talem qualem.h ¶ Exuxore. aliud ſi ex concubina: ut. jͣ. ti. i. §. fi. uel inceſto coitu natus: ut inaucͣ. qui. mo. na. ef. le. coll̓. vj. §. fi.In tua. ſi tamē tu ſis tui iuris non alieni. ut. ff. ad. l. iul. de adul. ſic eueniet.Non erunt. qꝛ qui naſcunt̉ patris non matris familiam ſequuntur. vt. jͣ. d̓legi. agna. tu. §. i. ⁊ in hoc ſequitur conditionem patris: ut. ff. de ſtatu hominū..l. cum legitime.

l ¶ De nuptijs. Supra ti. proxi. in prin. dictum eſt ꝙ in ptāte noſtraſunt liberti noſtri quos ex iuſtis nuptijs ꝓcreauimus iō hic ſubiūgiturinter quos dicte iuſte nuptie contrahuntur. Are.Iiorem. xij. annis liberos ẜm legum precepta nuptias contrahentess autem Inter marem maiorem. xiiij. annis ⁊ feminā maiuſte nuptie contrahuntur. in poteſtate autemconſtituti nuptias abſqꝫpatris conſenſu contrahere nō poſſunt niſi pater foret inhabilis ad cōſenſum preſtandum.hoc dicit vſqꝫ ad. §. ergo ſecundum Bal. Ediuiditur in tres partes.Nam in prima ponit dictum generale. In ſecunda illud declarat.In tertia determinat incidentem queſtionem.Secunda ibi. maſculi.Tertia ibi. Unde queſitum. Por.m ¶ Ciues. ideſt liberihomines: vt. sͣ. d̓ liber..§. fi. ſerui ergo non faciunt matrimonium. ſedcontubernium: vt hic ⁊.C. d̓ īceſt. nup. cum ancillis. ⁊ in auctentica denup. §. ſi v̓o ab initio.collatione. iiij. ſed aliud eſt iure canonum qd̓preualet: ut in aucten.de eccle. titu. §. i. collatione. ix. vbi dicitur ꝙ canones ſunt ſeruandi preeghus.n ¶ Precepta. que ſunt. jͣ. e. titu. vt collegimus in ma. glo. jͣ. eodem. 5.ſunt ⁊ alie.o ¶ Puberes .i. maiores. xiiij. annis. ut. jͣ. qui. mo. tu. fi. in prin.p ¶ Potentes. maiores. xij. annis ut. jͣ. qui. mo. tu. fi. i. Reſpon. ſed inſponſalibus. vij. anni ſufficiunt: vt. ff. de ſpon. l. ſponſalibꝰ. Sꝫ nunꝗehodie. xv. an. ſunt neceſſarij ad matrimonium: ut in auctentico de tēpnon ſo. pec. §. generaliter. collatione. vij. Reſpon. lex illa conſuetudinē⁊ frequenti am hominum ponit. Item quid ſi aliquis ante iſtud tempus inuentus ſit ſufficiens ad matrimonium videtur ꝙ nubere poſſit:vt. ff. quando di. le. ce. l. penul. quaſi felici duplomate vſus: vt. ff. deverb. obli. l. continuus. §. cum ita. Sed cōtra dico īmo. l. iulia de aduterio ⁊ ſtupro commiſſo poterit puniri: vt. ff. de adul. inter liberos .i. rn̄.⁊ eſt pro hoc. ff. de concubinis. l. i. §. fi. ſi aūt de facto ante dictum tempus vxorem quis acceperit tūc erit vxor cū ad etateꝫ p̄dictam perueneritvt. ff. de ritu nup. l. minorem.Parētū. ſcꝫ. qui ſunt iuris ſui cuiuſcūqꝫ etatis ſint: ſic ⁊ matertera.ſed filij ⁊ filiefa. qui ſunt ī ptāte cuiuſcūqꝫ etatis ſint: vt. ff. de his ꝗ ſūtſui vel ali. iur. l. nam ciuium.r ¶ In ptāte. quid ergo de emancipatis; videtur idem: vt. C. e. l. vidue.ſed illud conſilium eſt non preceptum. ꝙ autem poſſit filius emancipatus dicitur. ff. de contra tabu. l. iij. §. ſi emanci. ⁊ ff. de ri. nupti .ſ. filiusemancipatus.ſ ¶ Et ciuilis. quia eſt in poteſtate de iure ciuili romanorum: vt. sͣ. titulo. i. §. ius.t ¶ Et naturalis. qꝛ pater: vt. ff. de iuſti. ⁊ iur. l. ij.u ¶ Debeat. al̓s non valet: ut. ff. de ſtatu homi. l. Paulus. i. Reſpō.videtur autem conſentire niſi contradicat expreſſe: vt. ff. de ſpō. l. in ſpōſalibus. in fine.x ¶ Unde queſitum. qꝛ patris conſenſus exigitur.y ¶ Poſſint. cum pater non poſſit conſentire: vt. ff. de iure codici. l. ij.§. ſi furioſus.z ¶ Super filio. nam de filia facile conſenſum fuit quia forte calidiorſanguis eſt in ea. vt in auctentica. de non eli. §. cum igitur. collatione .i.vel verius propter fragilitatem ſexus. argu. j. qui. ali. licet in princi. ſedprima non placet.a ¶ Deciſio .i. ſententia vel lex. ut. C. e. l. ſi furioſi.b ¶ Qua. ſcꝫ deciſione.c ¶ Furioſi. idē ⁊ ſi captus fuerit. ⁊ abfuit pater ꝑ trienniuꝫ. vel ſi neſcilan viuat vel non. vt. ff. e. l. ſi nepos. §. fi. ⁊. l. ſi ita.d ¶ Secundum datum. ſcilicet cum auctoritate curatoris patris ⁊ dote ſecundum quantitatem patrimonij patris data: vt. C. eodem ſi furioſi in fine. ſed iure canonum ſufficit conſenſus eorum de quorum matrimonio agitur: ſed illud forte in alijs non in filijſfami. intelligitur.vel credo ꝙ hoc corrigitur: quia honeſta eſt res contrahere matrimonium: ſicut ⁊ intrare monaſterium: ut in aucten. de ſanc. epiſco. §. nuncautem. colla. i.