Liber.

ctaʳ apud cōſiliūᵇ iuſta cauſa manumiſſionis approbata fuerit manumiſſi. ¶ Iuſte aūt manumiſſiōiscauſeᶜ he ſunt: veluti ſiquis patreꝫᵇaut matrē: filiū filiāue: aut fratremſororemue naturalesᵉ: aut pedagogūᵗ: aut nutricē: aut educatorē: autalūnūᵍ alūnāue: aut collectaneūᵖ manumittat: aut ſeruū ꝓcuratoris habendi gratia: aut ancillā matrimonij habendi cauſa: dum tn̄ intra ſexmēſes vxor ducat̉̉ niſi iuſtaª cauſaīpediat. ⁊ ſeruus ꝗ manumittit̉ ꝓcuratoris habendi gratia non minor decem ⁊ ſeptemⁱ annis manumittatur. ¶ Semel auteꝫ cauſa approbataⁿ ſiue vera ſit: ſiueⁿ falſa nōretracteturº. ¶ Cū aūt certus modus manumittendi minoribus. xx.annis dominis per legē elieſcentiāconſtitutꝰᵖ ſit eueniebat vt qui quatuordecim annos expleuerat. licetteſtamentūq facere poſſit: ⁊ in eo ſibi heredē inſtituere: legataqꝫ relinquere poſſit: tn̄ ſi adhuc minor ſitxx. annis libertatē ſeruo dare nonpoterat. qd̓ non erat ferendum ſi iscui totoꝝ ſuoꝝ bonoꝝ in teſtamento diſpoſitio data erat: vni ſeruodare libertatē nō permittebat̉ qͣrenō ſimiliter ei quemadmodū alias

res: ita ⁊ ſeruos ſuos in vltima volūtate diſponere quēadmodū voluerit permittimus: vt libertatemeis poſſit preſtare. Sedʳ cū libertasineſtimabilis res ſit: ⁊ propter hocante viceſimū annum etatis: antiꝗtas libertatē ſeruo donare prohibebat: ideo nos mediāˢ quodāmodoviā eligētes: non aliter minori. xx.annis dare libertatē in teſtō ſeruoſuo concedimꝰ: niſi decimū ⁊ ſeptimū annuꝫ impleueritᵗ ⁊ decimumoctauū annū attigerit. Cum .n. antiꝗtasᵛ huiuſmodi etatis ⁊ pro alijspoſtulareˣ cōceſſerit: cur nō etiā ſuiiudicij ſtabilitas ita eoſ adiuuar̄ credatur: vt ⁊ ad libertates dādas ſeruis ſuis poſſint peruenireᶠ.¶ De leget fuſia canina tollenda.Ege fuſia canina certusᶻ moIdusª conſtitutus erat ī ſeruisteſtamento manumittendis: quaꝫº.quaſi libertates impedientēᶜ ⁊ quo?:dāmodo inuidūᵇ tollendā eſſe cenſuimus. Satis fuerat inhumanumviuos quidē licentiam habere totāſuam familiamᵉ libertati donare:niſi alia cauſaʳ īpediat libertatem:moriētibꝰᵍ aūt adimereᵖ huiuſmodi licentiam. ꝑ¶ De his ꝗ̄ ſui vl̓ alieni iuris ſurit.

n ¶ Minori. ſufficit ergo ſi non ſit minor. xx. an. etiā ſi non ſit maior. vt quiatetigit vltimum diem. xx. an. ut. ff. de manu. l. i. ſicutuore ſui: vt.ff. de teſta. qua etate.a ¶ Uindicta. hic expone vt. sͣ. ti. i. §. multis.b ¶ Conſiliū .i. apud locū illū vbi habet̉ ſuꝑ hoc ꝯſiliū .i. deliberatio ⁊ ſic ponitur id qd̓ ſit ꝓ eo vbi. ſit: vt. ff.de iuſti. ⁊ iu. l. vl. §. fi. vel dicapud eos ꝗ p̓ſunt concilio: vtſunt oēs hn̄tes ordinariam iuriſditionem etiam minimi magiſtratꝰ cū hoc ſit de voluntaria iuriſditione: vt. ff. de offi. ꝓcon. ⁊ le. l. ij. ⁊ in auc. d̓ defen.ci. §. nulla. colla. iij.c ¶ Iuſte aūt cauſe. facit. ff. demanu. l. ſi minor. cum. l. ſe.d ¶ Patrē. ſed qualiter pōt filius habere ſeruū pr̄em ſuumvel ecōtra. vel frater fratrē ſuuꝫ ſiue ſororeꝫ. rn̄. bn̄ ut qꝛ īſtituit dn̄s filiū ẜui ſui heredemvel filiū ancille vel ecōtra. ⁊ ſicde alijs qua caſu ſit inſtitutusheres liber ⁊ dn̄s oīum bonorum quorum dn̄s fuit teſtavt. sͣ. e. §. i. ⁊. ff. de acqui. jcum heredes. Item pōt eſſe: vtſi habeat quis filium ex ancillaſua. nam eſt ẜuus ⁊ filius: vt.C. cōia de ma. l. fi. ⁊ ecōtra: ſiſeruus habeat filium ex domna. nam filius eſt liber: ⁊ dominus. cum ventrem ſequat̉ quoad ſtatum. vt. C. de rei ven. l.partum. lꝫ poſſet ipſe ⁊ domina accuſari: vt. C. de mu. q̄ ſciuis propri. l. i. ⁊ de here. inſti..§. primo.e ¶ Naturales. ⁊ legitimos ul̓naturales tm̄.f ¶ Pedagogum .ſ. ꝗ ab initio īſtruit pueros. a pedos qd̓ ēpuer ⁊ gogos qd̓ eſt ducere qͣſi dicat doctor ſiue gubernatorpuerorum.g ¶ Alumnum. quē vel quaꝫalumnus aluit. vt differat a ſuperiori.h ¶ Collectaneum. ꝗ ſimul mecū lactauit quē fratrem bonum appellant.i ¶ Ducat̉. pͥſtito ſuper hoc ſacramēto. vt. ff. de mā. vin. ſi collectaneus in fi.k ¶ Iuſta cā. vt infirmitas q̄ tribuit dilatiōeꝫ: vt. ff. ſi ꝗs cau. l. ij. iij. ⁊. iiij. ⁊. ff.de re iu. l. q̄ſitum. vel alia quelibet iuſta. vt. ff. ꝗ. ex cau. ma. l. i. in fi.l ¶ Decem ⁊ ſeptem annis. ſed qūo minor. xxv. annis pōt eē ꝓcurator. vt. C. d̓procu. l. exigendi. ⁊. ff. de protu. ſi minor. rn̄. hic ad negocia fuit. nō aūt in iudicio eſſe pōt. ſic al̓s eſt differentia inter hos ꝓcuratores. ut. ff. man. ſi procuratorem. §. i.¶ Semel. Semel approbatum ſiue iuſtū ſiue iniuſtū ſit non pōt reprobari.h. d. ẜm Are. vſqꝫ ad. §. cū aūt.m ¶ Approbata .ſ. manumiſſionis. ⁊ apud ꝯcilium.n ¶ Siue falſa. q. d. ſi dixit filiū lꝫ nō ſit: vel pr̄em vel filiā: lꝫ h̓ ita non ſint ẜmquoſdā: qd̓ reprobo cū id qd̓ falſum ſit nihil ſit nec preſtet cām: ut. ff. de verbo.fig. Paulus. ⁊. C. ſi ex fal. inſtru. ꝑ totū: ⁊. ff. d̓ excep. rei iudi. l. ꝗ agnitis. vn̄dic̄ vera .i. iuſta. falſa .i. iniuſta. vt qꝛ dixi eū ſocium meū fuiſſe in armis vel inſcholis qd̓ducebā ꝓ iuſta cā: ⁊ fuit talis cā vel ſimilis approbata licet non debuerit approbari. ſic. ff. de le. i. ſi fideiuſſor. §. fi. ⁊. ff. de in integ. reſti. l. oēs. ſicccontra iuſta pro vera: vt. sͣ. ti. i. in prin.¶ Retractet̉. qꝛ nihil facile īmutandum eſt ex ſolēnibus: vt. ff. de in inte. reſti.diuus. ſed ecōtra. ff. de excu. tu. l. ſed reprobari .i. rn̄. ſo. hoc fauore libertatis. illud fauore ſanitatis. accur.Cum autem Minor. xx. ānis ſi tetigit. xviij. annū pōt ī teſtō ẜuis libertatem relinquere iure iſto: ſecus ſi nō attigerit. h. d. Diuidit̉ iſte. §. in quatuorpartes. Primo ponit vnū dictū. Scd̓o cōtra illud adducit plures rōnes. Tertio ꝓ eo adducit alias rōnes. Quarto ad concordiā reducit mediam eligens viā⁊ rōnem annectit. Scd̓a ibi. quod non erat. Tertia ibi. Sed cum. Quarta ibi.Ideo nos. vſqꝫ ad finem. are.p ¶ Conſtitutus. nā cū dicit ſine cā non poſſe manumitti ergo ecōtra cum cauſa valet manumiſſio. ſic. ff. de eden. ſi ꝗs ex argētarijs. §. pretor. ⁊. §. ꝓhibet. ⁊ff. de pac. iuriſgē. §. pretor. ⁊. §. dolo malo.q ¶ Teſtamentum. ſi eſt maſculus. femina vero ī xij. vt. ff. de teſta. qͣ etate. ⁊. ſf.de liber. le. l. aurelio. §. Caius.r ¶ Sed cū libertas. vſque nūc allegādo īnuit ꝙ eodem tꝑe poſſit manumitterequo teſtari nunc. nūc econtra duas rationes ꝯſiderās ⁊ qꝛ ineſtimabilis ē libertas tn̄ ſi vēdat ſe ꝗs p̄ciū ad vēditorē non trāſit īmo penes emptorē eundemqꝫ

dominū remanet: vn̄ eſt ineſtimabilis: vt hic ⁊. ff. de re. iur. l. libertas. ⁊.ff. de tabu. exhi. l. i. §. fi. ⁊ qꝛ antiꝗtas al̓r ſtatuebat cui eſt ẜuiendū: vt.C. de teſta. l. teſtamēta. qͣre viſis allegationibꝰ ſoluit/ mediā eligēs viāſic. jͣ. de reꝝ diui. §. cū ex aliena. lꝫ ſit ar. cōtra. ff. de neg. geſ. nēſenius infi. ⁊. ff. de in rem ver. ſi pro parte. §. idemoſ ¶ Mediā. no. mediaꝫviā. ſic. ff. ſi ꝑs heredi.petatur. l. antiqui.t ¶ Impleuerit. ſed hodie ex quo teſtari pn̄t ⁊libertates relinq̄re pn̄t.ut ī aucͣ. ut ſpon. lar. col.viij. §. i. qd̓ exaudio ſi invltima volūtate velit ꝗſlibertatē relinq̄re. qd̓ pꝫex v̓bo relinq̄re. qd̓ eſtin dicta auc. poſituꝫ: qd̓ad moriētes tm̄ ſpectatvt. ff. d̓ tabu. exhi. l. i. §.fi. ſed ꝗd ſi inter viuosvelit ꝗs manumittere:rn. nō pōt niſi hēat. xx.an. vl̓ niſi cā cognita cūnec liber iſte: nec auc. loquatur niſi in ultima uolūtate. un̄ ſeruat̉ tenoreiuſdem legis elieſcentiecū nō ſit correctꝰ. ut. C.de appel. l. p̄cipimꝰ ī fi.u ¶ Antiꝗtas. ut. ff. depoſtula. l. i. §. initium.x ¶ Poſtulare .i. deſideriū amici ſui uel cliētuliſui corā iudicibꝰ exponere. ut. ff. d̓ poſtu. l. i. §. i.nō āt ꝓ ſe poterit eē ī iure: ut. C. de auc̄. pͥſ. claꝝ⁊ eſt rō: qꝛ qn̄ ꝓ alio accedit ſibi imputet̉ ꝗ tali cōmittit cām ſuā: ut. ff. demanu. l. cum mādato.¶ Peruenire. īterrogatiue legas ⁊ rn̄deasnō eſt rō quare ſit diuerſum. eſt ergo ⁊ idem iusſtatuendum: ut. ff. de v̓.ob. l. ticio in fi. nam vbi eſt eadē rō idē ius ſtatuēdū eſt: ut. ff. ad. l. aquil.l. illud. ⁊. C. ad. l. fal. l. vlti.ge ſuma canma tollēda. Uiſo ꝗbus ex cauſis manumiſſio fieripoſſit: ſed quia manumiſſio interdum prohibet̉ a. l. ſuffia canina de quanunc ſubdit. Porcus.ſuffie canine. Scd̓o eā corrigit. Tertio aliā rōnem aſſignat. ſecūdaeſuffia. Diuidit̉ in tres ꝑtes. Primo facit mētionem legisibi. Quā qͣſi. tertia ibi ſatis. ⁊. h. d. Poteſt ꝗs in teſtō oībus ẜuis libertatē dare ceſſantibus oībus alijs impedimētis ſicut inter viuos non obſtāte ſtatuto legis ſuffie canine. h. d. ẜm arti.z ¶ Certus modus. vt vltra duos uel tres forte non poſſunt manumittere in vltima volūtate: vt. jͣ. e. in fi. a ¶ Modus .i. numerus.b ¶ Quaꝫ .ſ. legē ſuffiam caninam forte a quodā qui canis noīabat̉ inductā vt in publiciana dr̄ ⁊. jͣ. de ac. §. alie. nam canis ẜuabat naturamꝗ ſtat in palea: ꝗ nec ſibi pōt hr̄e paleā. nec alij ꝑmittit accipere. ſic nec ſibi poterat tenere ẜuos. qꝛ moriebant̉: vt. jͣ. de dona. §. i. nec libertatē patiebatur eis dari. vnde merito canina dicitur: vt ſit ꝯn̄s nomē rei: vt. jͣ.de dona. §. eſt ⁊ aliud.c ¶ Impedientem .i. impedimentum afferentem.d ¶ Inuidiam. nota ꝯtra inuidos. ſic. C. de cadu. tol. ī pͥn.e ¶ Familiā .i. oēs ẜuos d̓ familia dn̄i: vt. ff. de v̓b. ſig. ꝓnūciatio. §. i.f ¶ Cauſa. vt fraus vel etas manumittentis: vt. sͣ. e. ti. in prin. ⁊. §. ea.g ¶ Morientibꝰ. ſꝫ qūo pōt aliꝗd adimi cū nihil habeat. naꝫ mors oīaabſtulit: ut ī aucͣ. de nup. §. deinceps. col. iiij. rn̄. dic moriētibꝰ .i. ad mortem tendētibꝰ. qꝛ laborat in extremis vel qͣſi. vel etiā erat ſanus. ſꝫ timore mortis hoc faciebat vt. ff. de dona. cā mor. l. iij. ⁊. iiij. ⁊ v. ⁊ .vj.h ¶ Adimere. nota hic ar. ꝙ ea q̄ fiunt inter viuos trahunt̉ ad voluntates vltimas ſic econtra. ff. de pac. l. pactum.e hisui vel alieni iuris ſunt. Hic reſtringit̉ pͥmū mēbꝝ pͥmediuiſionis poſite. sͣ. de iure ꝑſo. vt non comprehendat quoſdam liberoshoīes .ſ. filioſfa. Iteꝫ ſtatim cū dicit alieno iuri. ampliat ſcd̓m mēbrumdicte diuiſionis vt cōprehendat ēt quoſdam liberos .ſ. filioſfa. cum ergofiat additio ⁊ detractio dicte diuiſionis. iaꝫ eſt de iure ciuili hec diuiſio:vt. ff. de iuſti. ⁊ iu. l. ius aūt ciuile. At ſuperior de iure ꝑſonarum fuit ẜꝫius naturale. ⁊ gen. vt ibi diximus ⁊ ideo immutabile eſt: vt. sͣ. de iurena. gen. ⁊ ciui. §. penul.