Primus Qui ⁊ ex ꝗbꝰ cauſis manumi. nō poſſunt.

ſit libertas ſeruis cū ciuitate romana que ſolaª eſt in pn̄tiᵇ preſtari.¶ Qui ⁊ ex quibus cauſis manumittere non poſſunt.On tamenᵉ cuicunqꝫ volenti manumittere licet. Naꝫ iqui in fraudemᵇ creditorum manumittitᵉ nihil agitᶠ: qꝛ lex elieſcentiaimpedit libertatem. ¶ Licetᵇ autem domino qui ſoluendo non eſtin teſtamento ſeruumⁱ ſuum cumlibertate heredem inſtituere: vt liber fiat hereſqꝫ ei ſolusᵏ ⁊ neceſſariusˡ: ſi modo ei nemo alius ex eoteſtamento heres extiteritᵐ: aut qꝛnemo heres ſcriptus ſit: aut quia isqui ſcriptus eſt qualibet ex cauſa heres non extiterit. ¶ Idqꝫ eadēⁿ lege elieſcentia prouiſum eſt ⁊ recteº.valde enim perſpiciendum erat vtegentesᵖ homines quibus alius heres extiturus non eſſet: velq ſeruuꝫſuum neceſſarium heredem habeant̉ qui ſatiſfacturus eſſet creditoribus: autᶠ hoc eoˣ non faciente creditores res hereditarias ſeruiꝰ nomine vendant: ne iniuriaᵉ defunctꝰafficiatur. ¶ Idemqꝫ iuris eſt: ⁊ ſiſine libertateʸ ſeruus heres inſtitu-

tus eſt. Quod noſtra conſtitutionon ſolum in domino qui ſoluendo non eſt: ſed generaliter conſtituit noua humanitatis ratione: vt exipſa ſcripturaª inſtitutionisʰ etiamlibertas ei competere videatur: cūᵉnon eſt veriſimile eum quem heredeꝫ ſibi elegit: ſi pretermiſerit libertatis dationem: ſeruum remanerevoluiſſe: ⁊ neminem ſibi heredemfore. ¶ In fraudemᵇ aūt creditoꝝmanumittere videtur qui vel tameo tꝑe quo manumittit ſoluendoᶜnō eſtᶠ: vel ꝗ datis libertatibus deſiturus eſt ſoluēdo eē. ¶ Preualuiſſeᵍ tn̄ vr̄: niſi animum quoqꝫ fraudādi manumiſſor habuerit: nō impediriʰ libertatē: quāuis bona eiuscreditoribꝰ nō ſufficiant. ¶ Sepeᵗenim de facultatibus ſuis ampliusqͣꝫ in his eſt ſperāt homines. Itaqꝫ tunc intelligimus impediri libertatem: cum vtroqꝫᵏ modo fraudātur creditores ideſt ex conſilioᵗ manumittentis ⁊ ip̄a re. eo ꝙ bona nōſunt ſuffectura creditoribꝰ. ¶ Eademª lege eliſcentia domino minoriª annis viginti non aliter manumittere permittitur qͣꝫ ſi vindi-

a nobis eis quos habuimus. sͣ. e. §. multis autem. ⁊ ſunt additi noueꝫ.Primus ſi dominantem ſeruum ſuum deiecit. Secūdus ſi ancillam vendiderit īitaerit: uel ſi uenditor ſibiretinuerit manus irtentem proſtituitpoſtea. Tertius ſi ſeruirunt. Quartus ſiſi etiam expreſſit eū velle eſſe latinum. Quītusſi ſub conditione relictalibertate heres ante cōditionem manumiſerit.Sextus ſi in iudicio liberali a domino ſeꝑatus ẜuus fuerit ⁊ p̄ciumpro eo domino ſolutumfuerit ⁊ ipſe poſtea accepit. Septimꝰ ſi ancillaſuam maritauerit alicui libero. Octauus ſicoram actis filium nominauerit ſeruum ſuū.Nonus ſi inſtrumentaſeruitutis reddiderit. etprobantur hi modi. C.de la. li. tol. l. i. §. ſancimus vſqꝫ in finem.a ¶ Sola. ſcilicet liberh ¶ In preſenti .i. in cōtas plenaſuetudine.¶ Qui ⁊ ex ꝗbusttere nōDe varijs mmanumittendi dixit: ſed qꝛnō omnibus manumittere licet. nec ex omnibꝰcauſis: ideo de hoc nūcſubmittit. ẜm Por.Ontamen Iſteυ titulus principaliter diuidit̉ in octo ꝑtes.Primo ponit qͣlitinter viuos in frcreditorū ẜuum ꝓpriuꝫmanumittere non pōt.Secundo qualiter in vltima uoluntate cum libertate heredem inſtituit.Tertio qualiter in ultima uolūtate inſtituit ſimpliciter. Quarto qualiter p̄ſumat̉ ꝙ manumittat in fraudem creditorum. Quinto qͣliter minor uiginti annis prohibet̉ manumittere niſi certis cauſis. Sexto queſunt cauſe iuſte. Septimo an cauſa ſemel approbata poſſit improbari.Octauo ſi quis tetigerit decem ⁊ octo annos pōt in teſtō manumittere.Secunda ibi. §. licet aūt. Tertia ibi. §. idēqꝫ. Quarta ibi. In fraudem.Quinta ibi. §. eadēqꝫ lege. Sexta ibi. iuſte aūt. Septima ibi in. §. ſemelaūt. Octaua ibi. in. §. cū ergo. ⁊. h. d. hoc pͥn. In fraudē creditorū interviuos ẜuus manumitti nō pōt. Aretinus.t ¶ Nō tamen cuicūqꝫ. ꝙͣuis. sͣ. ti. i. §. multis. ⁊. §. fi. dictū ſit quenlibetmanumittere poſſe: tamem ⁊c̄. ſic ⁊. jͣ. de exhere. li. in princi. nam tūc eētliber ⁊ heres.d ¶ Fraudē. hoc expone. jͣ. e. §. in fraudem.e ¶ Manumittit .ſ. inter viuos uel in vltīa uolūtate .ſ. nō inſtituēdo. nātūc eſſet liber ⁊ hr̄s: ut. jͣ. ꝓxi. §. ⁊. ff. ꝗ ⁊ a quibꝰ. l. ſi mortis.f ¶ Agit .ſ. ut noceat creditoribꝰ: ſibi tn̄ nocet ſi uellet reuocare: ut. C. deẜuo. j¶ Elieſcentia. ſimilis eſt rō. qꝛ lex ault. jͣ. de uſuca. §. furtiue.g. da. ma. l. creditoribus.¶ Licet autem. Diuidit̉ iſte. §. in qͣtuor partes. Prīo ponit unūdictum. Secundo illud reſtringit. Tertio ponit rationem primi dictimodificati. Quarto rationem rationis. Secunda ibi. ſi modo. Tertiaibi. ualde enim. Quarta ibi. ne iniuria. Et. h. d. Dominus ꝗ ſoluēdonō eſt pōt vnum ex ſeruis ſuis liberum ⁊ heredem relinquere dummodoex eodem teſtamento nemo alius ſit heres. hoc. d. ẜm Aret. vſqꝫ ad. §.idemqꝫ iuris.h ¶ Licet .i. licitum eſt.i ¶ Seruum .ſ. vnum ⁊ nō plures: ut. ff. de here. inſti. l. qui ſoluēdo infi. cum. l. ſequenti. ⁊ etiam in fraudeꝫ creditorum: ut de neceſ. ſeruis. l. i.in prin. niſi ſpecialiter pignori datus fuerit: ut. ff. de heredi. inſti. pignori. qui non poteſt fieri neceſſarius niſi dominus creditori ſatiſfaciat: utk ¶ Solus. ⁊ in caſu etiam cum alio: ut. ff. de heredi. inſti. l. ſi is ⁊. l. q̄dicta. l. pignori.l ¶ Neceſſarius. qꝛ ſiue velit ſiue nolit cogitur eſſe heres: ut. jͣ. de here.ſoluendo.qua. ⁊ dif. §. primo. niſi in tribus caſibus quos habes. ff. de heredi. inſtituen. l. ſi ſeruo.m ¶ Extiterit quo ultimo caſu ſeruus ſubſtitutus eſt heres.

n ¶ Eadem. l. .ſ. que ꝓhibuit. eadē ex iuſta cā cōcedit ut hic ⁊. jͣ. e. §. eadem.o ¶ Et recte .ſ. eſt prouiſum.p ¶ Egentes. no. ꝙ ꝓdeſt pauꝑtas qꝛ fauet pauꝑtati. ſic. ff. de trāſ. cum hi. §. ſiin annos: ⁊. C. de epiſ. ⁊ cle. ſi quis ad decli. §. pe. ⁊. ff. de offi. pre. l. illicitas. §.fi. ar. contra. ff. de excu. tu. ⁊ cu. l. ſpadonem. §. fi. ⁊ in auc. de teſti. §. i. col. vij. ⁊illud. pauꝑ vbiqꝫ iacet. lꝫ ecōtra dicat̉. cātabit vacuus cōram latrone viator.¶ Uel. pro ſaltem.r ¶ Habeāt. ſic. ff. de īter. ac.l. ⁊ qꝛ in prin. ſic. jͣ. de bo. poſ.§. adhuc autem.f ¶ Aut hoc nō faciēte .i. nonſatiſficiente creditoribus.t ¶ Eo. ẜuo nūc libero facto.v ¶ Serui. quondā. ſed modo liber eſt.x ¶ Iniuria. quo ad famam qͦēt poſt mortē qn̄qꝫ dānat̉ vtff. de ac. l. ex iudicioꝝ.¶ Idemqꝫ iuris. Diuiditur ī tres ꝑtes. Primo ampliat. §. p̄cedentē. ſecūdo ampliationem extēdit. tertio rationem ſubdit. ſecunda ibi. ſed noſtra. tertia ibi. cum non eſt. Ethoc dicit. Seruus ſimplicitera domino inſtitutus intelligitur etiam a domini poteſtateliberatus. h. d. ẜm Aret. vſqꝫad. §. infraudem.y ¶ Sine libertate. non ꝙ dicat īſtituo te ſine libertate quiatunc non eſſet heres. vt ſtatimdicit in fine. huius. §. ſed pretermiſit dationem libertatis:vt in fine.z ¶ Conſtitutio. ut. C. de neceſſarijs ſeruis he. inſti. l. ꝗdam īa ¶ Scriptura. ſicut ex datiōeprincipio.tutele: vt. jͣ. ꝗ da. tu. poſ. ī pͥn.b ¶ Inſtitutionis. arg. ꝙ aliquo ꝯceſſo aliud conceditur ſine quod illud eſſe non pōt: vt. ff. de iuri. om. iu. l. ij.e ¶ Cum non. hec eſt noua ratio. de qua dixi mō. ſed ipſa lex antiqua fuit: vt. jͣ.de here. inſti. §. i. que eſt contra.¶ In fraudem. Diuidit̉ iſte. §. in tres ꝑtes. Primo qualiter preſumaturmanumiſſio in fraudem. ſecundo qn̄ ꝓpter fraudē impediat̉ manumiſſio ſiue libertas cuꝫ rōne. tertioex rōne infert. ſecunda ibi. pͥualuiſſe. Tertia ibi Itaqꝫ. ⁊.h. d. Paria ſunt quo ad preſumptionem fraudis quem manumitti ab eo quiſcit ſe non eſſe ſoluendo creditoribus. vel ab eo qui ſcit ꝙ propter manumiſſionem efficietur non ſoluendo: vel ſic. Conſilium ⁊ euentus impedit manumiſſionem directam. fideicommiſſariam autem euentus tm̄. h. d. cum glo. ẜm Are.vſqꝫ ad. §. eadem lege.d ¶ In fraudem. ſic. ff. eo. ti. ſcꝫ. ꝗ ⁊ a qui. ma. li. nō fi. l. in fraudem.e ¶ Soluendo. cum ⁊ ſciant ſe habere creditores. ut. ff. que in fraud. cre. l. omnes. §. lucius.f ¶ Non eſt. ⁊ nunc erit plus ſoluendo.Preualuiſſe. nam ꝗdam dicebāt ꝙ ſufficiebat ſolus euentꝰ. alij dicebāt ꝙexigebat̉ vtrūqꝫ .ſ. fraus ⁊ euentus. ⁊ iſta ſnīa pͥualuit: tn̄ ex predictis videbaturſufficere euentum ſolum tm̄ ⁊c̄.h ¶ Impediri. hic diligēter attēde. ꝙ ut directa det̉ libertas non ſolum inter viuos: ſed etiā in vltīa uolūtate duo neceſſaria ſunt .ſ. ꝯſiliū hoc eſt fraus ⁊ euentus: vt h̓ ⁊. ff. e. l. in fraudē. ⁊. C. e. l. i. In fideicommiſſaria ſufficit euentus. ut.C. qui manu. non poſ. l. fi. ⁊ eſt rō qꝛ facilius libertas de facto data ab heredereuocat̉ ꝙͣ a defuncto cuius diſpoſitio videbat̉ lex. vt. ff. de fideicom. liber. l. iiij.§. ſi in fraudem. Alia rō no. C. e. l. in fraudem. In alijs aūt alienationibus qͦin frau. credi. fiūt dic: vt. jͣ. de act. §. item ſi quis. ac.i ¶ Sepe. rn̄det tacite obiectioni qūo pōt eſſe animus bonus cum ipſa veritatefraudet eos; rn̄det. ſepe .n. ⁊c. ſed ar. cōtra. C. de reſcin. uen. l. ꝗſꝗs.k ¶ Cum vtroqꝫ fraus .ſ. ⁊ euētus interuenit. ut ſubijcit. ⁊ facit ad hoc. ff. qui ⁊a qui. manu. li. l. infraudem.l ¶ Conſilio. no. quē teneri de ꝯſilio. ſed contra. ff. man. l. ij. §. fi. ſꝫ hic fuit fraꝰ⁊ ideo fuit tale ꝯſilium obligatoriū qꝛ fraudulentū.dem lege Iſte. §. cū. §. ſequen̄. diuidit̉ in tres ꝑtes. Primo ponit qͣliter minor. xx. annis nō pōt manumittere niſi ex cā. ſecundo ponit q̄ ſunt cauſeiuſte. tertio limitatunā p̄dictaꝝ cauſaꝝ. ſecūda ibi Iuſte. tertia ibi. ⁊ ſeruus ꝗ.⁊. .h. d. Minor. xx. annis non pōt manumittere niſi apud concilium uel venorcta iuſta cauſa fuerit approbata ⁊ que ſunt iuſte cauſe approbate hic habes. h.d. ẜm Are. vſqꝫ ad. §. ſemel.m ¶ Eadem .ſ. de qua eſt habita mentio. sͣ. eo. in prin.