De iure perſonarumPrimusDe ingenuis.

liberi vocantur: naturalis facultas.eius qd̓ cuiqꝫ facere libet: niſi qd̓ viaut iure prohibetur. ¶ Seruitusautem eſt conſtitutioª iuriſgentiumqua quis dominio alieno cōtra naturamᵇ ſubijcitur. ¶ Serui auteꝫex eo appellati ſunt ꝙ imperatorescaptiuos vendere iubēt ac per hocſeruareᵉ nec occidere ſolent: qui etiam mancipia dicti ſunt eo ꝙ ab hoſtibus manu capiunturᵇ. ¶ Seruiautem aut naſcuntur: aut fiuntᵉ. naſcuntur ex ancillisᶠ noſtris: fiunt autem iure gentium ideſt ex captiuitateᵍ: aut iureʰ ciuili cum homo libermaior. xx. annis. ad precium participandum ſeſe venundariˣ paſſuseſt. ¶ In ſeruorūᶠ conditione nulla eſt differentia. In liberis autemmulteᵐ differentie ſunt. aut enim ingenui aūt libertini ſunt.¶ De ingenuis. Rub.Ngenuusⁿ eſt is qui ſtatim vtnatus eſt liber eſt: ſiue ex duobusº ingenuis matrimonio conſtāte editus eſt: ſiue ex libertinis duo-

bus: ſiue ex alteroᵖ libertino: ⁊ altero ingenuo. ¶ Sed ⁊ ſiꝗs ex matre naſciturq libera: patre vero ſeruo ingenuus nihilominꝰᶠ naſcitur:quemadmodum qui ex matre liberaˡ ⁊ incerto patre natus eſt: quoniam vulgo conceptus eſt. Sufficitauteꝫ liberam fuiſſe matrem eo tēpore quo naſcitur: licet ancilla conceperit. ¶ Econtrario ſi libera cōceperit: deinde ancilla facta pariat:placuit eum qui naſcitur liberuꝫ naſci: quia non debet calamitasᵗ matris ei nocere qui ī vtero eſt. ¶ Exhisª ⁊ illud queſituꝫ eſt ſi ancilla pregnans manumiſſa ſit: deinde ancilla facta peperit: liberum an ſeruuꝫpariat; ⁊ marcellus probat liberuꝫnaſci. Sufficit enim ei ꝗ in vteroeſt liberam matremˣ vel medioʸ tēpore habuiſſe: quod ⁊ verum eſt.¶ Cum autem ingenuus aliquisnatus ſit: non officitᶻ ei in ſeruituteᶜfuiſſe: ⁊ poſtea manumiſſuꝫᵇ eē. Sepiſſime eniꝫ conſtitutū eſt natalibꝰᶠnō officereᵇ manumiſſionem.

diffiniat̉ libertas eo iure quo inuēta eſt .i. naturali. ⁊ ſic etiā ſerui ẜm hocſunt liberi. nā ⁊ ipſi poſſunt facere qd̓ uolūt niſi vi .i. de facto vel iure aliquo prohibeant̉. ⁊ hec verba. Ex qua ēt liberi ⁊c. poſſunt eſſe de diffinitione. nam ⁊ ipſi liberi vocant̉ ẜm idem ius. vt. jͣ. d̓ liberti. §. i. alij dicūtdiffiniri libertatē liberi nō libertatē ſerui qꝛ ex prima vocant̉ .ſ. hodie liberi non ex ſecunda. ſlicet quā habent ſerui. ēr̄go libertaſ alia ī ſeruoilia in libero. ⁊ ẜm eo:verbū vi exponit̉ vt prius. Sed nec pͥma nec ſecūda placet ꝙ ſerui ſintaliquo mō liberi cumius gētium in hoc derogauit ſuri naturali vt. jͣ.§. ſeruitus. ⁊ expone vi.i. iure gētiū qd̓ qͣdaꝫ neceſſitate inducit ſeruitutē .ſ. ꝑ captiuitatē. vt. sͣ.ti. i. §. ius aūt. ⁊ iure .ſ. ciuili quādo maior. xxv.annis vēdit ſe aiumꝑticipādū. vt. jͣ.ſerui.q. d. liber ꝗlibet eſt niſifiat ſeruus iure gēum.vel ciuili. ⁊ hec v̓ba. ex qͣetiam liberi ⁊c. nō oportet ꝙ ſint de diffinitiōeſed quēdam effectum libertatis demonſtrant.¶ Seruitus auteꝫHic ponit̉ diffirue deſcriptio ẜuitutis.a ¶ Conſtitutio .i. vnuꝫde ſtatutis iuregētiumnā ⁊ alia multa ſtatuit.ius gētiū. ut. sͣ. ti. i. §. iuſautē. ſed hodie dici pōtſeruitꝰ de iure ciuili formatione. nā al̓s olim ⁊al̓s hodie eſt hec poteſtas: vt. jͣ. de his ꝗ ſunt ſui uel alie. iuris. §. pe. ⁊ fi. qͣre nō eſt de iure gētiū inuentione ſed ciuili formatione vt. ff. de iuſticia ⁊ iure. l. ius autem.b ¶ Naturā. qꝛ de iure naturali liberi naſcebant̉. b ¶ Cōtra naturaꝫ.i. ꝯͣ ius naturale cū eo iure oēs liberi ſūt vt. jͣ. d̓ lib. §. i. ⁊ sͣ. ti. i. §. ius āt.erui aūt. Serui dicti ſūt a ſeruādo. Mācipia v̓o qꝛ manu capiūtur: ēt ſi liber homo ſe vēdat ad preciū ꝑticipādū de iure ciuili ſit ſeruus.t ¶ Serui aūt. ſeruare. Nota ẜuū dici a ẜuādo ⁊ n̄ ſeruiēdo ẜm Iſi. ſedhoc dicit cū. §. ſequenti. Aretinus.cabellio dr̄ ſeruus publicus a ſeruiēdo. vt. ff. de adop. l. nec etiam. §. ij. ⁊.l. nō aliter. ⁊. ff. rē. pu. ſal. fo. l. ij. ꝗ tamē ſeruus nō poteſt eē. vt. C. detab. l. generali. Ac.d ¶ Capiunt̉. ff. de ſta. ho. l. iiij. in fi.¶ Fiunt. ex accidenti ſerui.ſ ¶ Ex ancillis. lꝫ patrē liberū habeāt. vt. jͣ. ti. i. ⁊. C. de rei vēdi. l. ꝑtū.quid ſi ex aſcripticio ⁊ libera: rn̄. ſequitur ventrem vt in auc. con. que exaſcrip. ⁊ li. mu. §. i. col. v.g ¶ Captiuitate. que occaſione belli contingit qd̓ eſt de iure gen. ut. sͣ. ti.proxi. §. ius autem.h ¶ Iure ciuili. ⁊ eſt tertius modus ut. C. de aſfer. tollēda. l. i. §. pe. ⁊ eſtqͣrtus ut per ingratitudinem reuocatio in ſeruitutem. ut in auc. ut liberidecetero au. nō egeāt. §. i. in fi. ⁊. §. illud v̓o. colla. vj.ſ ¶ Maior. in quo facto ſunt quatuor neceſſaria .ſ. ꝙ ſit maior. xx. annis. ut hic ⁊. C. de lib. ca. l. ſi per miniſteriū. Itē ⁊ ut eo animo ut precijcapiat partem ut hic ⁊. C. de libe. cau. l. non ideo. Itē ꝙ uere hēat partē ut. ff. quibꝰ ad libe. procla. nō li. l. i. Itē ꝙ uēdat̉ ignorāti cōditionemuenditi. ut. ff. de li. ca. l. liberis. §. ſi quis ſciens. Item ⁊ ꝗntum ut hicſciat condnem ſuam ut. ff. ſi ꝗs ingenuus eſſe di. l. ij. ⁊ ſi quid eoruꝫdefuerit iure cōi prouocat in ingenuitatem al̓s non poterit prouocare iningenuitatem etiā ſi manumittut̉. ut. ff. de ſta. ho. l. homo liber. ⁊. ff. delibe. ca. l. cū pacto. niſi redderet precium ⁊ dn̄s ſponte acciperet nec etiaꝫdominus accipere compellitur precium lꝫ ꝗdam contradicant ut. ff. ſi īge. eē di. l. ij. i. reſpō. ⁊. C. quādo liceat ab emp. di. l. i. ⁊. jͣ. ti. i. ī fi. Sednūꝗd habet in integrū. reſti. cū ſit minor. xxv. annorum. maior tamen.xx. an. Rn̄. non: quia non eſt mutanda tanta ſolennitas. ⁊ qꝛ non eſt locus reſtitutioni. ubi res mutat ſtatum prorſus amittēdo ut. ff. de mi. ſiex cā. §. papi. ⁊. ff. de in inte. reſti. l. diuus. Sed nunquid patri uel affinipermittitur renūciatio vel per offi. iu. uel per rei uendi. utilē cum ad eoꝝignominiam reſpiciat. ut. ff. de rei uendi. l. i. ⁊ de libe. ca. l. i. ij. iij. ⁊. iiij.fn̄. nō ut. ff. de capi. di. l. tutelas. §. ſi libertate. lꝫ ꝗdam dixerunt cōtraar. dictarū. ll. ſꝫ certe ibi non mutauerat ſtatū ſed mutare uolebat.k ¶ Uenundari. idem eſt ſi quolibet alio titulo patiatur ſe tranſferri in alium: quod eſt uerum ſi aliquod lucruꝫ ſentiat ut. C. de libe. cauſa

ſi miniſterium. ⁊. ff. de libe. cā. l. ſi vſufructum.l ¶ In ſeruorum. nulla differētia. Sꝫ videt̉ cōtra. nam quidam ſunt ī dignitate ꝗdam nō vt. jͣ. de iniurijs. §. ſed pena: ⁊. ff. de vſufruc. l. ⁊ ſi ꝗs. §. i. Itē ꝗdāordinarij ꝗdā vicarij. vt. jͣ. qd̓ cū eo. §. cū aūt. Itē alij veterāi alij nouicij. vt. ff.de edili edic. l. fi. ⁊. ff. de publi. l. interdū. ſed dic ꝙ nullus eſt magis ſeruus ꝙͣalter lꝫ quo ad actus ⁊ quo admilitias ⁊ ſimilia ſit differentia. licet olim magisª vnus ꝙͣalter eſſet ſeruus vt. C. d̓ nudoiur. ꝗri. tol. l. vnica. nā olim ꝙdam habebāt nudū dominiuꝫin ſeruis: quidam plenū. quidam ſemiplenum.m ¶ Multe. quidam ponunthic falſaꝫ notā vt duo ſint multa. ar. ff. ad ſil. l. i. §. hoc reſcriptū. ſed certe ibi ſunt tria appellata nō duo tm̄. dic ergo ꝙquatuor ſunt differentie liberorum hominum vt ingenui ⁊ libertini ⁊ latini ⁊ dediticij: vt h̓⁊ .jͣ. ti. i. de liber. §. libertinoꝝ.arg. ff. vi. bono. capto. l. iiij.§. i. ij. rn̄. ꝓ pͥma eſt in auc. ded̓poſitioni. ⁊ denunciationibꝰibi. cū ⁊ alia multa col. vi.¶ De ingennis. Quia. sͣ. deiure perſonarū quarū quedamſunt ſerue q̄dam libere liberoꝝaūt ꝗdā īgenui ꝗdā lib̓tini iōde his tractaturus primo de īgenuis tanꝙͣ dignioribus.duas partes. Naꝫ ī PriNgenuus. Diuidit̉ inma tractat qualiter quis dicatur īgenuus. In Secunda qͣliter ingenuitas perditur. Secunda ibi. Cum autē. Primaſubdiuiditur in quinqꝫ. Nā inprima ponitur dictum. In ſecunda illud declarat̉. In tertia reſpondetur tacite queſtioni. In quarta alteri queſtioni reſpondetur. In ꝗnta deciditur incidens queſtio. Secunda ibi. ſiue ex duabus. tertia ibi. ſed ⁊ ſi ꝗs.Quarta ibi. ⁊ econtrario. Quinta ibi. ex his autem. Et hoc intendit. Is eſt ingenuus appellandus: qui ex duobus ingenuis vel duobus libertinis. vel altero libero naſcitur. Et quo ad ingenuitatem matris conſequendam ſpectatur cōditio: quam ſufficit fuiſſe liberam vel tempore conceptionis vel tꝑe medio vel tēore partus. h. d. ẜm Porcum.n ¶ Ingenuus. quandoqꝫ aliter qꝛ per ſnīam. vt. ff. de ho. l. ingenuum. Itemper reſtitutionem natalium. vt. ff. de reſti. natalium.o ¶ Ex duobus. ſic conſtrue ſiue ex matrimonio ſubaudi conſtante duobus iniuis editis ⁊ci ⁊ ſic expone omnia ſequentia capitula.p ¶ Ex altero. ſic. C. de oper. liber. l. qd̓ ex liberta.¶ Sed ⁊ ſi quis. Sufficit matrem fuiſſe liberam vel tempore cōceptionis.vel medio tꝑe. vel tꝑe partus ad hoc vt natus ſit ingenuus. h. d. Areti.q ¶ Sed ⁊ ſi quis. naſcitur. ẜm ſe.r ¶ Nihilominus. qꝛ ventris ſtatus ſemper conſideratur. vt hic ⁊ in auc. conſtitutio que ex aſcrip. §. i. col. v. ⁊. C. de rei vendi. partum. niſi in caſu vt. C. de ſeruis fugiti. l. fi. ⁊ niſi in murilegulo. vt. C. de murilegulis. l. qui aut patre li. xj. ⁊.l. hi qui. ⁊ hoc iure romano. ſecus iure ſongobardorum. quia ſemper in deteriorem partem ſtatus trahitur niſi ſit matrimonium. aliud ſi concubinatus naꝫtunc ſeruatur ius romanum.ſ ¶ Libera. puta meretrice.t ¶ Calamitas. quaſi cadamitas qꝛ iterū fuit facta ancilla.u ¶ Ex his. hucuſqꝫ dixit qualiter contingat ingenuitas nunc qualiter perſeeret.x ¶ Liberam matrem. facit ad hoc. C. ſi man. ita fu. ali. vt ma. l. fi. §. iuxta.y ¶ Medio tempore. ff. de acquiren. re. do. adeo. §. cūqꝫ ſpectanda.¶ Cum autem. Ingenuo: qui in ſtatu ſeruili degebat de facto manumiſſiofacta non nocet. Are.¶ Officit. niſi poſt manumiſſionē talē ꝗnquēnio ſteterit vt. ff. ſi liber. inge. eēdi. l. ij. ſed illud hodie correctū eſt vt hic. ⁊. C. vbi cauſa ſtatus agitur. l. fi.a ¶ In ſeruitute .i. ſtatu ſeruili.b ¶ Manumiſſum .ſ. de facto.c ¶ Natalibus .i. ingenuitati que ꝓbat̉ ꝑ natales. Erāt aūt natales ſcripture cūannis domini ⁊ preconizate que dicebant lucium eſſe natum ⁊ ingenuum ⁊ deinceps ſic erat niſi tūc ꝯtradiceret̉. vnde ⁊ in legēdis ſanctoꝝ intitulatur nataleſancti Nicolai quando moritur quaſi tūc naſcatur nunquam moriturus. ⁊ qd̓fecerint in vita intitulatur talis ſancti. Uel dic ꝙ natale appellatur prima natiuitas que eſt de iure naturali. ⁊ omnem hominem dic eſſe liberum. vnde dicitur: ſeruus iſte reſtituitur natalibus .i. illi libertati quam habet de iure natur aliut. ff. de na. reſti. l. ij. ⁊. ff. de ſtatu. ho. l. imꝑator.d ¶ Officere. niſi vendiderit ſe. ut. sͣ. ti. i. §. pe. tūc enī non redit in ſtatum pri-