Primus.De iuſtitia ⁊ iure.

¶ Ius aūtª gentiū omni humanogeneri cōe eſt. Naꝫᵉ vſu exigente ⁊humanis neceſſitatibꝰ exigētibꝰ gētes humane iura q̄dā ſibi conſtituerūt. bellaᵇ etenī orta ſunt: ⁊ captiuitates ſecute ⁊ ſeruitutes: q̄ ſunt naͣliiuri ꝯͣrie. Iure .n. naturali oēs homīes ab initioᵉ liberi naſcebant̉. Etex hoc iure gētiū oēs peneᶠ ꝯtractintroducti ſunt: vt ēptio ⁊ vēditio:locatio ⁊ ꝯductio: ſocietas: depoſituꝫ: mutuum: ⁊ alij īnumerabilesᵍ.¶ Cōſtat āt ius nr̄ꝫʰ quo vtimur:aut ex ſcriptoⁱ: aut ex nō ſcripto. vtapd̓ grecos fonay: mōay. ¶ Scriptū aūt ius eſt lexᵐ: plebiſcita: ſenatuſcōſulta pͥncipū placita: magiſtratuū edicta: rn̄ſa prudentū. ¶ Lexeſt qd̓ populus romanꝰ ſenatoriomagiſtratū interrogante velutiⁿ cōſuleº ꝯſtituebat. ¶ Plebiſcitū eſtqd̓ plebs plebeio magiſtratu intergante velutiʰ tribuno ꝯſtituebat.Plebs aūt a ppl̓o eo differt: qͦſpēsq a genere. nā appellatione populi vniuerſi ciues ſignificant̉: connumeratis etiāᶠ patricijsʸ ⁊ ſenato-

ribꝰ. ¶ Plebis aūt appellationeſine patricijs ⁊ ſenatoribꝰ ceteri ciues ſignificant̉. ¶ Sed ⁊ᵗ plebiſcita lege ortenſiaª lata non minus valere qͣꝫ leges ceperunt. ¶ Senatuſconſultuꝫ eſt qd̓ ſenatus iubet atqͣꝫconſtituitᵉ. Nam cuꝫ auctus eſt populus romanus in eum moduꝫ vtdifficile ſit in vnum conuocari legisʸ ſanciende cauſa: equum viſuꝫeſt ſenatū vice ppl̓i ꝯſuliꝰ. ¶ Sed⁊ qd̓ principi placuitª legis habetᵇvigorem: cū lege regiaᶜ q̇ de eiꝰ imperio lata eſt ppl̓sᵇ ei ⁊ in eū omneimperiūᵉ ſuū ⁊ poteſtatē conceſſitᶠ.¶ Quodcūqꝫ ergo īꝑator ꝑ epiſtolāᵉ ꝯſtituit vel cognoſcens decreuitʰ: vel edictoⁱ precepit: legeꝫᵏ eſſeconſtat. Hec ſuntⁱ q̄ conſtitutionesappellant̉. ¶ Plane ex his q̄daꝫſunt perſonalesᵐ: q̄ nec ad exēpluꝫtrahūtur. qm̄ nō hoc princeps vult.nam quod ob merituꝫⁿ indulſit alicuiª: vel ſi penā irrogauitᵖ: vl̓ ſi cuiſineª exemplo ſubuenitᵖ: perſonamnon tranſgrediturᶠ. Alie autem cūgenerales ſint: omnes ꝓcul dubio

oībus hominibus eſt cōe. ⁊ ab oībus gentibus fuit factum vſu ⁊ neceſſitatibus exigentibus. ecita oriuntur ⁊ captiuitates ⁊ ſeruitutes ⁊l. vſqꝫ ad. §. conſtat autē ẜm Are.ītractus quiAūt proſen. vt aliquid addat.h ¶ Humāo.tenera ſunt. rn̄. nō. expōe ergo .i.nnibus homc ¶ Nam vſu. ab inenim pauci erant hoīequi ⁊ indiguerūt trquo cōi vſu. ⁊ qn̄ plures fuerunt tunc magisſuas ꝯſuetudines hēbāt⁊ ſtatuta. puta vt nullus vineā vel ortū alterius intraret. ⁊ hoc ſequtur ⁊ ꝓbatur. ff. d̓ iuſti.iure. l. ex hoc iure.¶ ¶ Bella. ſꝫ quō a iure deſcendit bellū cuꝫ ſita iure prohibitū. vt. ff. d̓vſuc. l. eꝗſſrn̄. lotur d̓ eo quod a populoroma. eſt indictum hoſtibus vt. ff. d̓ ca. ⁊ poſtli. reuer. l. hoſteſ. §. ī bello. Itē pulſare violētiaqd̓ eſt licitum vt. ff. d̓ inſti. ⁊ iure. l. vt vim. ⁊. ff.d̓ vi ⁊ vi ar. l. i. §. vī vi.cuꝫ moderamine tn̄ vtC. vnde vi. l. i.¶¶ Ab initio. ſꝫ nurlie? quidā dicunt ſinos cōtra. nā ẜuūſcitur. vt. jͣ. d̓ iur̄. per.ſerui. ij. ⁊ de naͣ. reſti. l.aterdum.f ¶ Pene. pene dicit ꝓptet quatuor ꝯtractus.vt ſtipulationē vt. jͣ. deact. §. d̓ conſtituta. Iteꝫlitterarū obli. vt. jͣ. de litterarū obli. Itē ꝑꝑ ꝯtractum emphiteoticum vt.jͣ. loca. §. adeo. Itē ꝑꝑ ſpō. lar. ideſt dona. ꝑꝑ nu. vt in aucͣ. vt ſpō. lar..§. i. ⁊. ij. col. viij. Et noͣ. ꝙ hic dicit̉ oēs ꝯtractus eſſe de iure gē. ſed nonoēs obligationes. īie ex maleficio vel quaſi ſunt nō ſunt de iure gen.ſed vel a lege. xij. ta.alia lege.facile ad numerandum habiles. vt. jͣ. de re¶ Innumerī prin.ditur iſte. §. in tres partes. Prīo pōit dictūbimēbiplum pͥmi membri. Tertio exempla ſecundi membꝰcunda ibi. ſcriptū. Tertia ibi in. §. ex non ſcripto. Item ſecundalidit̉ in duas partes. Primo ponit ꝗd eſt ius ſcriptum. Secundo ponit exempla. ſcd̓a ibi. lex. Et hoc dicit. Ius ſcriptum conſiſtit inſex ꝑtibus hic noīatis. h. d. cum quo concordat ſecunda diſtīctio. §. lex eſtẜm Areti. reliqui omnes. §. vſqꝫ ad. §. ſed qd̓ principi non ſummanturdiuidendo ⁊ diffiniendo clare procedit.h ¶ Ius nr̄m .i. ciuile ro. de quo diximus. sͣ. e. §. ſꝫ ius. Large vocat̉ iusciuile ius ꝗcꝗd ſcriptū habemus de iure naturali. vt diximus. sͣ. e. ī glo.vt ſunt ſtatuta terrarum ⁊c̄. ibi. Quinto ⁊cͣ. Itē quicꝗd habemus d̓ molus hic cōprehendit .ſ. generalibus vt patet ex inferioribus.¶ Ex ſcripto. de hoc dicit vſqꝫ ad. §. jͣ. ex non ſcripto. ⁊ de nō ſcripto ibit. Accurſius.k ¶ Ut. pro ſicut.l ¶ Apud grecos. nam ⁊ greci vtebātur iure ſcripto. ⁊ non ſcripto. vt. jͣ.eo. §. ⁊ non inęleganter.m ¶ Lex eſt. hec diffinitio quo ad ſnīam concordat cuꝫ ea que eſt. ff. de le⁊ ſe. con. l. i. lꝫ quo ad verba diſſentiat. diffinitur ⁊ alio mō. lex eſt ſanctioſancta iubens honeſta prohibens ꝯtraria: que ſumitur ex lege greca. ff. d̓le. ⁊ ſe. con. l. ij. Itē diffinitur tertio modo vt in alia lege greca colligiturin eo. ti. de le. ⁊ ſe. con. l. i. ac.n ¶ Ueluri. exemplificatiue ponit̉. nā facta conuocatione ppl̓i ro. magiſtratus .ſ. ſenatus nō totus ſꝫ ꝗ maior erat oībus interrogabat ppl̓m .ſ.cōſul. an ſic placeret. ⁊ ſic ad libitū populi fiebat. vt. ff. de ori. iur̄. l. ij.b ¶ Conſule. nā conſul vice ſenatorum interrogabat ppl̓m. ⁊ ſic ipſi ſenatores yitur interiare. naꝫ ꝗ per alium facit per ſe facere videtur: vt.ff. de vi ⁊ vi ar. l. i. §. deieciſſe. ⁊. ff. de admi. tu. l. ita autē. §. geſſiſſe. narecte omniaꝰ quibus a nobis auctoritas impartitur. vt. C.de uę. iu. enu. l.ẜ ¶ Plebiſcitum. veluti. exemplificatiue pōitur vt. sͣ. §. ꝓxi. erat .n. vnꝰnomine trunus qui preerat plebeorum magiſtratui. qui interrogauitplebeios. vt. ff. de orig. iur. l. ij. ⁊ multas leges habemus de his vt de. l.

aꝗl. jͣ. ad. l. aꝗl. §. ceterū ⁊. §. hoc tamē. ⁊ ne preſides accipiāt niſi eſculenta. vt.ff. de offi. procon. l. ſolent. §. fi. ⁊. ff. de offi. preſi. l. plebiſcito.q ¶ Species a genere. eſt auteꝫ genus qd̓ predicatur de pluribus differentibusſpecie: vt aīalium aliud rationale: aliud irrationale. ⁊ ſic ſe hꝫ populꝰ. ut ſequitur ad nobiles. ⁊ ignobiles. Species aūt ⁊ que predicatur de pluribus differentibus numero ut homo aliustitius. alius ſeius. ſic ſe habetplebs: nam minores tantū cōprehendit vt ſequitur.r ¶ Etiā. quaſi dicat nō ſoluꝫplebei appellatiōe populi conmunerantur ſed etiaꝫ patricij.g ¶ Patricijs. qui erant quaſi patres prīcipis. ut. jͣ. quibusnōis ius pa. po. ſol. §. filius.t ¶ Sed ⁊ plebiſcita. videbatur minus ualere qͣſi loco ſumpto ab auctoritate. qꝛ maior ēpatriciorum ⁊ ſenatorum auctoritas. ut. C. de leg. humanū ⁊. ff. d̓ edē. l. ſiꝗs ex. ar. §. i.ſed hoc ſublarū ē ꝓ legē latamab ortēſio rege ut̓ ſeꝗt̉: ⁊. ff. deori. iu. l. ij. §. deinde cū eēnt.u ¶ Ortenſia .ſ. cōpoſuit internobiles ⁊ebeios ⁊ inter eosſic ſtatuit ꝙ ualeret ⁊ plebiſcitum.x ¶ Senatus. conſtituit. nampoterat facere legē: vt hic ⁊. ff.de le. ⁊ ſena. cō. l. nō ambigit̉.y ¶ Legis. nā idē eſt ſi ex aliaqꝛ difficile erat tot homines cōniri.z ¶ Cōſuli .i. īterrogari na antea ppl̓us interrogabat̉. ut. sͣ..e. ti. §. plebiſcitū. vt ſicut populus īterrogabat̉ pͥus ſic poſtea ſenatoꝗ cētuꝫ erāt nūero īterrogant̉ a ꝯſule: vt. C.de peti. here. l. fi. in prin.¶ Sed ⁊ quod principi. Iſte. §. diuidit̉ in quatuor ꝑtes. Nā primo ponitdictum. Scd̓o eius rōem. Tertio ponit illationem. Quarto dictum modificat⁊ declarat. Secūda ibi. cū lege. Tertia ibi. quodcūqꝫ. Quarta ibi. plane. ⁊. h..d. Conſtitutiones principum obtinēt vim legis etiā generalis. ſi ſint generales uel ſpeciales ſi non emanāt ob meritum uel odium ſingularis perſone. h. dicit uſqꝫ ad. §. pretorum quoqꝫ. ẜm arti.lacuit. cā faciēdi cōem legem. al̓s nō eſſet lex cōis ut ſequit̉. ⁊. C. de ſen..l. ex ſtipulatione. nā ibi dicitur non omnis vox iudicis eſt ſententia. ⁊ ſic nō oīsuox principis eſt lex.b ¶ Habet uigorē .i. lex eſt ⁊ pro. l. ſeruatur.c ¶ Regia. hac. l. cautū fuit ut poteſtas legis faciende tranſiret de ppl̓o ad principem. ut hic ⁊. ff. de ori. iur̄. l. ij. §. deinde cuꝫ eſſent ⁊. §. nouiſſime. ⁊ facit ad hoc.ff. de conſti. prin. l. i. ubi ſunt eadem v̓ba ⁊ hanc legem regiā non habemus. nāfacta fuit ſuper regio .i. imperio tranſferendo.d ¶ Populus ei .ſ. principi quo ad honorē. ⁊ in eum quo ad onus.Imperiū .i. tranſferendum de populo ad principem.f ¶ Conceſſit .i. tranſtulit ſic ut ipſe populus ammō non habeat ſibi hoc ius ſic.C. de ue. iu. enu. l. i. §. ſed hoc. ⁊ de le. ⁊ ſe. con. l. fi. ſed alij dicūt ꝙ adhuc poprlus poteſt facere legem ⁊ ꝙ dicitur ſolum principem hoc poſſe uerum eſt ſolus.i. nullus alius ſolus ẜm Ri.g ¶ Per epl̓am ut. jͣ. de his ꝗ ſunt ſui uel alie. iu. §. dn̄oꝝ. ⁊. ff. de ꝯſti. pͥn. l. i.h ¶ Decreuit. ut. C. e. ſi ſi īꝑialis. i ¶ Edicto ut. C. e. l. ij. ⁊ de ſe. nup. hacedictali.k ¶ Legē .ſ. generalē quā potes cognoſcere qͣtuor mōis. ut. C. dele. ⁊ cō. l. leges. uel ſpecialē ut ſeꝗt̉. l ¶ Hec ſunt .ſ. que cōſtituit imperator.m ¶ Perſonales. dūmō iuris corpore non ſunt clauſe. al̓s oēs ſunt generalesut. C. de no. co. confir. l. unica. in. §. fi.n ¶ Ob meritū. qꝛ multū ẜuierat pͥncipi. ⁊ iō aliquā penā quā debebat ille patiꝑꝑ delictum qd̓ forte fecerat ei remiſit.¶ Alicui. penam merenti.op ¶ Irrogauit .ſ. non merenti uel merenti maiorem ꝙͣ eſſet dignus. ut pena eiꝰmetus ſit multorum. ut. ff. de penis aut facta. §. fi. ar.q ¶ Sine exēplo. i. ut alij caperent exemplum.r ¶ Subuenit. ut clericus in ꝗbus multa ſunt ſpecialia: ut in aucͣ. ut clerici apudpropi. ep̄i. ⁊. C. de ep̄i. ⁊ cleri. cum clericis. l. oēs. qui ⁊ curie ⁊ alijs vt. C. de le. ⁊cō. l. ij. ſed nunquid intelligitur ſine exemplo ſubuenire ſicut ſimpliciter reſcribat; rn̄. ſic dummodo non ſit ibi aliquod ſignum ex his quatuor que dicuntur.C. de le. ⁊ con. l. iij.ſ ¶ Nō trāſgredit̉. ff. qd̓ quiſqꝫ iuris. l. i. cōtra. ſꝫ diſtingue an ad ſui poſtulationem ſit conceſſum quo caſu tranſgreditur vt ibi. al̓s non vt hic ⁊ vt. ff. qd̓ quiſqꝫ iuris. l. iij. ſed hic ſoluitur aliud cōtra. C. de fruc. ⁊ li. expē. l. fi. vel dic ad vtrūqꝫ contra. licet ad aliud extenditur: hoc non eſt dicere vt alius habeat priuilesum. vel melius. licet egrediat̉ perſonam non eſt tamē generale ius: nec vide

a iiij