Prohemium

¶ Oēs ꝟo. Ibi incipit quarta ꝑs in qͣ dicitimꝑator iuſtinia. qͣl̓r circa leges ſe habuitdicēs illi laico qͥ aſſiſtebat corā eo: fili mi circa leges me habui ꝙ qͣſi oēs hoīes de mundo vtunt̉ legibꝰ alioꝝ imꝑatoꝝ qͣs leges īmelius reformaui. Ecce erantem olim treſcodices. ſcꝫ hermogeneanū theodoſianūgregorianū: ⁊ alie ꝯſtitutiōes extrauagātesſparfim poſite ꝑ quaternos ⁊ leges p̄dictorū triū codicū ⁊ aliarū ꝯſtitutionū extrauagantiū que valde erāt ꝯfuſe. ego iuſtinianꝰex illis tribꝰ codicibꝰ ⁊ ex alijs extrauagantibus ꝯſtitutōibꝰ feci fieri vnū codicē claꝝ⁊ elucidatū. Secūdo loco ego iuſtinianꝰhabui reſpectū ad aliqͣ voluia deſperata etīmenſa ſeu ꝓlixa ⁊ infinita. ⁊ ex illis voluminibus deſperatis cōpilari feci libꝝ. ff. ſcūpandectaꝝ: ⁊ qͣſi ꝑ mediū profundū vadēsiā ꝑ dei gram adimpleui illud opus. ff. ſeupandectaꝝ. ⁊ hoc in qͣrta ꝑte vſqꝫ ibi. CūqꝫCunqꝫ. Ibi incipit qͥnta ꝑs in qua intēdit adhuc dicere imꝑator iuſti: qualiter circa leges ſe habuit ⁊ dicit Audi fili mi cōdito codice ⁊ digeſto nolui adhuc quieſcere.ſed miſi ꝓ tribus ſapiētibꝰ curie mee. ſcꝫ ꝓtribuniano qui erat doctor legū ⁊ in dignitate queſtorie rūc poſitus. Itē miſi ꝓ theophilo ⁊ dorotheo qͥ erant illuſtres viri ⁊ anteceſſores noſtri: qꝛ forte ſuerāt cū p̄cedentibus imꝑatoribꝰ qui tres viri de tribꝰ poterant cōmēdari. primo de ſolertia. qꝛ valdeintenti ⁊ ſoliciti erāt circa artē legalē: ſecundo de ſcientia. qꝛ valde erāt ſapientes. Tercio de fidelitate: qꝛ p̄cepta mea efficaciter ſuſcipiebāt ⁊ ad effectū fideliter perducebāt.ſicut iam ml̓totiens vidi ⁊ exemplo cognoui: ⁊ cū fuerūt in pn̄tia mea ego rogaui eos⁊ precepi eiſdem vt mea auctoritate ⁊ meisſuaſionibꝰ libꝝ inſtitutionū .i. inſtituta cōponerent qd̓ fecerūt. Et hic liber inſtitutionū fuit bonus duplici rōe. Primo fuit bonus ad hoc vt rudes ſcolares qͥ ꝓponūt audire iura cū pͥmitus ſtudeāt in his ꝯſtitutionibꝰ a me iuſti. cōpoſitis. nō aūt ſtudeantin antiqͥs ꝯſtitutōibꝰ que fabulas ꝯtinent.Iſte em̄ ꝯſtitutōes vtiles ſūt qꝛ nihil inutile ꝯtinent ⁊ nihil ꝑperaꝫ .i. male poſitū veliuri ꝯtrariū ⁊ nihil inuſitatū. ſed ꝯtinēt ſolū modo ea que ſūt vtilia ⁊ iuri ꝯſonantia ⁊quotidie emergentia ſeu euenientia ⁊ acci-

dentia. ſcd̓o bonū fuit hunc libꝝ inſtitutionū cōponere. qꝛ ſcolares rudes volentesſtudere in his inſtitutionibꝰ plus ſcient etaddiſcent in vno anno qͣꝫ ol̓im addiſcebātvſqꝫ ad quadrienniū. qn̄ ab antiqͥs inſtitutionibꝰ ſuū ſtudiū inchoabant ſiue incipiebant. Tandē in fine huiꝰ ꝑtis quinte dirigit ſermonē ſuū imꝑator iuſtinia. iuueinbꝰſeu ſcolaribꝰ rudibus: occaſione quoꝝ iſtūlibꝝ inſtitutionū fieri fecit dicens. O iuuenes principiū legalis ſcientie habetis a meiuſtinia. ſcꝫ libꝝ inſtitutionū: ⁊ finē legalisſciētie ſil̓r a me habetis. ſcꝫ codicē queꝫ fecifieri ex tribꝰ codicibꝰ ⁊ alijs extrauagantibꝰꝯſtitutionibus. qꝛ primo anno ſtudij legit̉inſtituta. ⁊ vltimo anno ſtudij legit̉ codexet ambo ſūt libri imꝑiales ſeu imꝑatoris. ⁊a me iuſtiniano cōpoſiti. Et ſic debetꝭ vosiuuenes valde gaudere de tanto honore: qꝛprincipiū ⁊ finē ſtudij habetis a me iuſtiniano. ⁊ hoc in qͥnta ꝑte vſqꝫ ad. §. igit̉ ¶ Igitur. Incipit ſexta ꝑs in qua ſic formabiscaſum. Dicit imꝑator iuſtinianus qͣli ſe cōmendans. quid feci ego poſt omnia predicta ⁊ poſtcōpoſitōem. C. ⁊ poſt tp̄s digeſtorū ſeu pandectarū in qͣ cōpilatōe. ff. feci pertribunianū ⁊ ſapiētes alios ⁊ poſt libꝝ inſtit. ego p̄cepi p̄dictis tribꝰ ſcꝫ tribuni. theodo. ⁊ doro theo. vt volumē inſtitutionū qd̓fecerāt in qͣtuor libros diuiderēt qd̓ fecerūtPrimꝰ liber durat vſqꝫ de rerum diuiſioneSecūdus de hereditatibꝰ ab inteſta. Tercius de obligatōibꝰ. Quartus ab inde vſꝫad finē huiꝰ voluminis: ⁊ hoc fieri feci: ſcꝫlibꝝ inſtit. in. iiij. libros partiri ad ſil̓itudinē. iiij. elementoꝝ. ſcꝫ aque. terre. ignis ⁊ aeris: qꝛ ex his om̄e corpus gubernat̉ humanū. ita ex hoc volumīe inſti. ꝑ. iiij. libros ꝑtito ſeu diuiſo iuuenes ſuſtentant̉ .i. adiuuant̉. vt poſtea poſſint ſecure accedere ad libros legales. ex qͦ in iſtis inſtitutōibꝰ pͥmoſtuduerint. Et hͦ in ſexta ꝑte vſqꝫ ad. §. Inqͥbus. ¶ Ibi incipit ſeptima vbi rn̄det cuidā tacite qͣſtiōi q̄ ſibi poſſet fieri in hūc modū. Poſſet dicere aliqͥs. dn̄e imꝑator que ēmateria iſtaꝝ inſtitutionū. ⁊ ip̄e rn̄det: ſic̄ exauro ⁊ argēto ſeu ex materia auri fit ānulꝰita iſte due inſtitutōes facte ſūt ex eo ꝙ oliꝫerat in vſu ex legibꝰ antiqͥs ⁊ ex eis legibusantiquis que in vſu eſſe deſierunt. ſed ego