¶ Ii

¶ De emendatione ſeruorum.

¶ De emendatione ſeruorum.Vpra de vi iniuſta. Hic tractat de iuIta Sciendum eſt aūt qd̓ dominꝰ olimimpune poterat occidere ſeruum ſuūSed hodie diſtinguitur. Occidat iuſta cauſa.vt tūt non teneatur. ut. ff. de v̓. ob. qui ſeruummihi ⁊ del̓. i. l. quid ergo §. ſi h̓eres. an ſine cauſa et tūc aut voluntate ſua aut caſu aut culpaIn primo caſu tenetur tanquā ſi liberū occidiſfet. in ſecundo nullomō. ut. jͣ. e. l. i. ¶ Vbi auteꝫverberibꝰ ⁊ fame ip̄m affligit. ſi id fieret mōderate impunitū erit. licet. p. dixerit ꝯtrariumSi aūt īmoderate fiat ꝯfugere poteſt ſeruusad ſtatuas vel p̄ſides ut ꝯpellatur dominus vēdere ſeruū bonis ꝯdictōnibus .i. ne reuertaturin dn̄i poteſtatem. ut inſtit̓. de his qui ſui velali. iu. ſunt. §. vl̓ti.¶ De emendtione ꝓpinquorumVia emendatio ꝓpinquoꝝ adhibitaquorum quedam illicita celebratur deemendatione ꝓpinquorū annectit ⁊tribuit poteſtatem ſenioribꝰ ꝓpinquis corrigēdi minoꝝ delicta pro qualitate delicti cum moderamine tamen quodam et iure quaſi patriout in īmenſum nō extendat̉ hec licentia. Namſi atrocitas facti ius domeſtice emendatōisexcedit placet enormis delicti reos dedi iudicum nocioniq¶ Ad legem corneliam de ficcarijsVdiuimꝰ de vi illicita ⁊ qꝛ ea int̓cedente ſepiſſime ꝑpetrat̉ homicidiumvt. sͣ. ad. l. iul̓. de vi publi. l. qm̄ multaet de rap. vir. l. iij. in prin. ¶ Audiamus ꝯſtitutōes ad. l. cor. de ficcarijs. videndū ergo vndedicant̉ ficcarij quis teneatur lege de ficcarijs.et que ſit huius pena Dicunt̉ aūt ſiccarij a ſiccaquod eſt ferreū cultrū vtrinqꝫ incidens ſꝫ eiusint̓pretatio larga eſt. ut ꝯtineat ⁊ telū et lapidem ⁊ lignū ⁊ qͦdlibet ferreū ut inſtit̓. de pu.vi. §. item lex. ¶ Tenet̉ hac. l. qui hoīeꝫ occidit cuiuſqꝫ dolo malo incendiū factum erit qͥve hoīs occidendi furti ue faciendi cauſa cumtelo ambulauerit qui ve cum magiſtretꝰ eſſetpublicove iudicio p̄eſſet operam dediſſet quoquis falſum iudicium ꝓfiteret̉ ut quis ꝯtineretur ꝯdēnaretur. Item tenet̉ qui hoīs necandicauſa venenū ꝯfecerit dederit habuerit vendiderit quive falſuꝫ teſtimoniū dolo malo dixerit qͦ quis pu. iudicio rei capitalis dānaret̉ quive ngr̄atus iudex ve queſtionis ſub capitaleꝫcām pecūiam acceꝑit. ut publica. l. reꝰ. fieretet qui hoīeꝫ occidit punit̉ nō habita differentia cuiꝰ ꝯdictōis hoīꝫ occidit. ut. ff. e. l. j. i. ℟.et. i. 8. Eſt aūt neceſſe dolum int̓cedere ut locum habeat lex cor. nec in ea lata culpa accipitur ꝓ dolo quare ſi quis ex alto ſe p̄cipitaue

rit et ſuꝑ alium venerit eunqꝫ occiderit autͣ putator ex arbore cum ramū deiecerit non ꝓclamauerit ⁊ p̄tereūtem occiderit ad huius. l. cōhertōeꝫ non ꝑtinet ait em̄ imꝑator in maleficijs ſpectatur voluntas nō exitus. ut. ff. e. l. inlege et. l. diuus hinc eſt ꝙ infans vel furioſusſi hoīeꝫ occiderint le. cor. nō tenētur cum alterum innocētia cōſilij tuetur alterum fati infelicitas excuſat ut. ff. e. l. infans et ita excuſaturiudex. l. cor. et executores eius parētes. quia nōfaciūt dolo malo et idem eſt cum occido deſertorem militie vel publicum ſatronem ut. sͣ. qn̄li. vnicūiqꝫ ſi. iu. ſe. vj. l. i. ⁊. ij. vl̓ trāſfugas utff. e. l. iij. §. vl̓t. ſi ergo ad mei corporis defenſionem occiderī non teneor. Idem et ſi fecerimed o p̄inionem meam ſeruandam. ut ſi occidiillum qͥ ſtuprū mihi vel liberis meis volebatinferre. ut. ff. e. l. i. §. idem diuus. Idem ſi occiderim ad tuitōem rerum mearum vt furē noctur nū Si aūt diurnus eſſet teneor niſi ad tuitionē corporis mei occidam tempus em̄ aggrauat vel attenuat delictum ut. sͣ. ad. l. iul̓. de adulte. graccꝰ. et. ff. ad. l. aquil̓. l. itaqꝫ. §. i. et. l.ſed et ſi quēcunqꝫ et. ff. e. l. furem ⁊ jͣ. e. is quiet. l. ſi ut. in caſibus tamen etiam ſi non faciamdolo ſed laſciuia vl̓ malo exemplo teneor ſedpatior minorem penam vt ecce mulier medicamentum dedit ad ꝯceptōnem ex quo ea queaccepit deceſſit. debet em̄ relegari in qͥnquennium ſic̄ ⁊ qͥ ꝑ laſciuiaꝫ cauſaꝫ mortis p̄buit ut.ff. e. l. iij. §. ſed ex ſenatus. ꝯ. et. l. iiij. §. i. ¶ Quiautem cāſtrauerit hominem hac. l. tenetur etſi ſeruus hoc fecerit vltimo ſupplicio dānaturPlane ſi ip̄i qui hanc iniuriam paſſi ſunt ꝓclainauerint audire eos preſes ꝓuincie debet quivirilitatem amiſerunt. Nemo em̄ liberum ſeruum ve inuitum ſinentem ue caſtrare debet neve quis ſponte caſtranduꝫ ſe p̄bere debet at ſiquis ꝯtra fecerit medico quidem qui exciderit capitale erit. ¶ Item ip̄e qui ſe ſponte occidenduꝫ prebuerit hī quoqꝫ qui tilibias faciunt.i. inſtrumenta quibus quis leuiter caſtranturin eadem cauſa habentur ꝯtͣ ⁊ hi. qui caſtrantvt. ff. e. l. iiij. §. ij. ⁊. l. hi quoqꝫ. Occidere auteꝫvidetur ⁊ qui cauſam mortis p̄bet. ut. ff. e. l. iiihil. ¶ Item qui nō occidit ſed vulnerauerit utoccidat vel cum telo ambulauerit hōis occidēdi cauſa ꝓ homicidā dānat̉ ⁊ ex re ꝯſtituēdahͦ nā ſi gladium ſtrixerit et in eo ꝑcuſſerit indubitate occidendi animū idem eum commiſiſſe ſed ſi claua ꝑcuſſerit aut cucumnia in rixaquāuis ferro ꝑcuſſerit tamē ſi nō occidēdi aīoleniendam penā eiꝰ qui in rixa caſu mag̓. quāvoluntate homicidium ꝯmiſit. ut. ff. e. l. i. §. diuus ⁊. jͣ. e. l. is qui. Eſt aūt pena. l. cor. quia altiores deportant̉ humiliores beſtijs ſubijciuntur. ut. ff. e. l. iij. §. vl̓ti. ⁊. l. pnl̓t. ¶ Illud notāduꝫ eſt qd̓ ſi in rixa fuerit homo ꝑcuſſus ⁊ indeꝑierit ictus vniꝰ cuiuſqꝫ in hoc collectoꝝ ꝯtēplari oportet. ut. ff. e. l. vl̓ti.l