viij

tranſlatio. hoc eſt. cum ex precedenti cauſa itanoua ꝯſtituatur vt prior ꝑimatur. Nouatio em̄a nouo nomen accepit et a noua obligatōe. Illud non refert in priori obligatōne fuerit ciuilis et naturalis vel p̄toria. An naturalis tm̄ puta ꝯtracta cū ſeruo vel pupillo ſine tutoris auctoritate. Sed nec refert cōtracta fuerit priorobligatō re an verbis. vel alio quocūqꝫ modo.vt. ff. e. l. i. In ſecunda aūt obligatōne neceſſarium eſt ꝙ teneat ciuiliter et naturaliter vel naturaliter tm̄. vt ecce quod debes mihi ſtipulorapupillo nouandi animo ſine tutoris auctoritate. Fit em̄ nouatō ꝑ hoc quod pupillus obligatur ſaltem naturaliter. Sed ſecus vbi ſtipulor aſeruo nouandi animo quod debes mihi. ſeruuſem̄ nullo modo obligatur ex fideuiſſione etiamnaturaliter nec dn̄s ex eius ꝑſona de peculio.et ideo non fit nouatio. Sed in pupillo ꝯtrariūeſt vt dixi. vn̄ et prior obligatio tollitur et poſterior non eſt efficax ad agendum ſed eſſet efficax ad excipiendum. vt inſtit̉. quibꝰ. mo. ob.tol. §. adeo. vt. ff. de fideiuſ. l. ſed et ſi ſerui dominus. ¶ Nouari p̄t omnis obligatō qualitercūqꝫ fuerit ꝯtracta forte ⁊ ſi litteris tm̄ ſiue ſitpura ſiue in diem ſiue ſub ꝯditōne. Et illa que ēpura vel in diem ſtatim nouatur. quia certumeſt diem quandoqꝫ venturum. Illa autem queꝯditōnalis eſt nouatur ita demum ſi exiſtat cōdictio et exiſtente ꝯditōne eo tꝑe impletur ſtipulatōnis ꝯditō ⁊ naſcitur actō et tollitur pernouatōnem. vt. ff. e. l. omnes. et. l. in diem. et. l.fi ſtichum. §̓. i. ſicqꝫ tranſfertur prima in ſecundam. ſi tn̄ exiſtente ꝯditōne ſit ꝑſona debitorisque poſſit obligari. Nam ſi tunc deportatus eſſet non fit nouatio. vt. ff. e. l. quotiens. ¶ Nouare p̄t ille cui ꝯpetit actō ſi maior eſt. xxv. anniset compos ſue mentis. Item eius tutor et curator. ſi hoc minoribus et furioſis et ꝓdigis expediat. Item et ꝓcurator qui habet liberam etgeneralem adminiſtratōnem ſiue ſit homo liber ſiue ſeruus ſiue filiuſfa. ſed ſi filius vel ſeruus non habet peculij adminiſtratōnem liberāſolui quidem p̄t ei ſicut et adiecto in ſtipulatōenon tn̄ ius habet nouandi ſi tn̄ faciat animo nōuandi. vt. ff. e. l. cui recte. et. l. ſeruus. et. l. nouare. et. l. ſi debitoreꝫ. et. l. ſi quis abſente. et. l.ſi filius. et. l. vlt̓. j. ℟º. et. i. 8. et de ꝓcura. l. ꝓcurator cui libera. ¶ Fit nouatō pure et in diemet ſub ꝯditōne. et vbi fit ſub condictōne nō ſtatim fit nouatō ſed tunc demum cum ꝯdictio extiterit ſed et ſi exiſtat ꝯditō oportet rem ꝓmiſſam eſſe in rebꝰ humanis tꝑe illo quo exiſtit cōdictio alioquin non fit nouatō quia non ſubeſtres eo tꝑe quo ꝯdictio impletur. fit tn̄ purgatio ſuꝑioris more niſi forte debitor rem ꝓmiſſaꝫocciderit. vt. ff. eo. l. quotiens. i. ℟º. et. l. ſi rem.¶ Fit nouatō tunc ſecundū veterā iura qn̄ agitur exp̄ſſim vel tacite vt ea fiat alioquin cōtraVt ecce pecuniam tibi mutuaui ſine ſtipulatōneet ex ꝯtinenti ſtipulatus ſum. vel primo ſtipulatus ſum et poſtea numeraui vnꝰ ē ꝯtractus tm̄ſtipulatōnis et nullus numeratōis. vt ſic dicat̉

vnum contractum ꝑ alium nouari. quia id agitur vt ſola ſtipulatio teneat et magis implende ſtipulatōnis gracia numeratō p̄ſumitur fieri ꝙͣ vt agatur ex ea. vt. ff. e. l. ſi ita furo. §. i. et.l. cum em̄. ¶ Porro vbi ab eadem ꝑſona ſtipulor nouandi animo quod mihi debebat p̄fumebatur apud veteres fieri nouatio ita demum ſialiquid noui ſit in poſteriori obligatōne forteſi ꝯdictō aūt dies aut fideiuſſor adijciatur veldetrahatur. ſed vbi ſtipulor ab alio ex quibuſdam ꝯiecturis ſimiliter p̄ſumebant veteres fieri nouatōnem quam ignoramus. Sed hodie itademū fit nouatio ſi hoc agatur exp̄ſſim. Si vero ageretur tacite dici p̄t habere locum exceptionem. vt. C. e. l. vlt̓. et. ff. de p̄to. ſti. l. pnl̓. etinſtit̉. quibus mo. o. tol. §. p̄terea. ¶ Nouatōnūfit diuiſio quia alia voluntaria vt ea de qua dictum eſt. Alia neceſſaria vt que fit ꝑ litis ꝯtͣ. involuntaria parit priuilegium dotis et tutele. ſipoſt diuortium dos in ſtipulatōnem deducaturvel poſt pubertatē tutele actio nouatur ꝙ nemo dixerit lit̓. ꝯtͣ. neqꝫ em̄ deteriorē cauſam noſtram facimus actōnem exercentes ſed meliorem vt ſolet dici in his actōnibus que tꝑe velmorte ꝑiture ſunt. vt. ff. e. l. aliam. Fit etiā neceſſaria ꝑ ſm̄aꝫ. vt. sͣ. de iudic̄. ¶ Delegare eſtvice ſua alium reum creditori dare vel cui iuſſerit creditor. vt. ff. e. l. delegare. Dare aūt poſſum vel voce vel ſcripto vel nutu. ſatis eſt em̄ꝙ qualitercūqꝫ ꝯſentiam hinc eſt quia debitorem et non debitorē delego. et ſi is qui nō eratdebitor ꝑ ignorantiam delegatus eſt ereditori nulla tuetur ſe exceptōne ꝯtra creditorē. ſedꝯtra delegantem poterit agere ſi nondum ſoluit ꝯdict̉. incerti vt liberetur vel ſi ſoluit ꝯdict̓.certi vt reddatur ſibi pecunia. vt. ff. e. l. ſi qͥs.In caſu tn̄ delegutus habet exceptōnem hoceſt cum delegatus eſt ei cui delegans volebatdonare vel quem putabat eſſe ſuum eraditorēvt. ff. de doli except̓. l. iul̓. Inter delegatū aūtet eum cui fit delegatō oportet interuenire ſtipulatōnem vel litis ꝯteſtatōem. his em̄ modiſfit delegetō. vt. ff. e. l. delegare. §. fi. Secus ſi tibi mando actōnes vel cedo. nam ibi nulla exigitur ſolennitas nec ꝯſenſus requiritur debitoris. nec actio mihi perit niſi ille cui ceſſi vel mādaui actōnes prius litem fuerit cōteſtatus. velaliquid ex debito accepit vel debitori denūciauit ne ſolueret. vt. jͣ. e. l. i. et. iij. et ꝑ hoc patetdifficilius incorporalia ſeparari ꝙͣ corporalia.vt. ff. de peculio. quis ergo. et pro ſocio. l. i. infi. et. l. ij. et. l. iij.¶ De ſolutionibus et liberationibusVoniam ſtipulatō de quā dictū eſt tollitur ꝑ ſolutōnem ideo ponit de ſolutionibus. ſcꝫ rerum et liberatōnibus obligatōnum large tn̄ ponitur ſolutio ꝓ qualibetliberatōne. vt. ff. e. ſolutōnis. nam de ea liberatōne q̄ ita fiat in ꝑſona vt nō ꝑimat̉ obligatio