vertius Aleſtolelis. X pona motiraDe anima Cractauꝰ
vl̓ibus tā ſciendi qͣꝫ agēdi ꝑ quā tūc cōplete habituatampoſſumus naturaliter dijudicare circa ſeꝑata. Al̓s em̄ deſtrueret̉ tota ph̓ia pͥma q̄ eſt habitus intellectus ad ſe ip̄mꝯuerſi. ſicut mathematica reflexi ad imaginatōem. ⁊ phyſca ad ſenſum. Eſt em̄ metaphyſica de ſub̓a ẜm ꝙ hmōi q̄nō eſt intelligibilis cū phātaſmate qd̓ eſt ſil̓itudo accidentis. De iſto etiā intellectu dcm̄ eſt circa textū ꝙ nō reminiſcit̉ ⁊ manet poſt mortē. Memoria em̄ ⁊ ceteris potentijsvtit̉ intellectus ad colligendū vniuerſale quod eſt principiū artis ⁊ ſcientie. qͥbus poſtmodū nō indiget cum fueritadeptus. Qūo d̓t Auicēna ꝙ nō eget vehiculo qui venitad patriam. Et Bernardus Non opus eſt ſcala tenentiiam ſolium. Ex quibus patet ꝙ valde equiuoce intelligitintellectus in via ⁊ in patriaAd obiecta in oppoſitūAd primū eſt dd̓m ꝙ intellectus ẜm ꝙ homīs eſt conuertit ſe ad phātaſmata. ſed ẜm ꝑticulā diuinā ſeu portionem ſuꝑiorem intelligit ꝑ auerſionē ab eiſdem. ad quā intellectionē intellectus poſſibilis habet ſe paſſiue ⁊ nō actīe.quo mō ſe habet in intellectione phantaſmatū lumē intellectus agentis. in actu intelligibili poſitoꝝ. Et ſic intellectus poſſibilis ẜm ꝙ homīs ſeu facultatē humanā ad nihileſt in potentia niſi ad quod intellectus agens eſt in actuAd ſecundū eſt dd̓m ꝙ intellectus habet duplex eſſe intellectuale. ſcꝫ ſuperius ⁊ inferius. Per eſſe ſuꝑius immediate cōiungit̉ deo. ⁊ ꝑ eſſe inferius contingit eſſe corporeum.Primū eſt limpidū ⁊ clarū. Scd̓m adheret fumo ſeu tenebris nature generātis Pariformiter ſicut ſuꝑior ꝑs flamme ip̄ius candele euolat in aere. ⁊ inferior adheret lychnofumoſo. A pͥmo ſuꝑiori eſſe fluit ſuprema portio rōis qued̓r mens. A ſecundo fluit portio inferior que tenet cōmune nomē ⁊ d̓r ratio. Per iſtam igit̉ diſtinctōem dd̓m ꝙ intellectus ẜm portionem eius inferiorē nō poteſt intelligereſubſtātias ſeꝑatas. ſed bn̄ ẜm portioneꝫ ſuperiorē ẜm quānon eſt corpori alligatus vt dictū fuit Ad terciū eſt dicēdum ꝙ corrupto organo phātaſie tollit̉ vſus rōnis. ⁊ ꝑ cōſequēs ꝯtēplatio mentis ſeu puri intellectus Sed ex hͦ nōſeqͥtur ꝙ om̄is oꝑatio mētis fiat cōuerſione ad phantaſiā.Sicut ex hoc ꝙ bonitas organoꝝ ſenſibiliū depēdet a virtute celeſtis periodi. nō oꝑtet ꝙ oꝑatio ſenſus ſit cōuerſioad pͥncipia cōplexionantia ſui organi. Sed potius ex hͦ venit iſte cōſequens defectus ꝙ ẜm naturalē progreſſum ſuperius nō agit ſine ꝯplemēto inferioris Et ergo maior nōeſt vera ſimpl̓r. Etiā minor nō eſt vera quo ad intellectuꝫdiuinū homini ꝯſubſtantialē. ſed tm̄ ẜm ordinē diſciplinaris ꝓgreſſus. qͦ ꝓcedimꝰ ab imꝑfectis ad ꝑfecta ꝑ viā ſenſus. memorie. ⁊ exꝑimēti ad habitū vl̓is. Sed intellectusadeptꝰ qͥ eſt in ſummo ſue ꝑfectōis nō ampliꝰ ꝓmoueturAd qͣrtū eſt dd̓m. lꝫ intellectꝰ agēs reſpectu intelligibiliū ſeꝑatoꝝ nō eſt in actu effectiuo. vt ars. quēadmoduꝫ eſtreſpectu phātaſmatū. eſt tn̄ in actu formali vt lumē. Nonqͥdē illa intelligibilia illuminās. ſꝫ intellectui poſſibili ea cōtēperans. Intellectꝰ em̄ poſſibil̓ imbuit̉ ꝑ ſubordīatos radios intellectꝰ agētis angelici ⁊ diuini Iuxta qd̓ notandū ē ꝙ intellectꝰ poſſibil̓ eſt ſtramētū qͣdruplicis intelligibilis .ſ. pͥmo phātaſmatū a qͥbꝰ patit̉ ẜm ꝙ ē intellectꝰ hūanꝰet in corꝑe poſitꝰ. Scd̓o ē ſtramētū intellectꝰ agētis qd̓ cōuenit ſibi ẜm ꝓpriā naturā. cū agēs ꝓprie reſpicit poſſibilemſic̄ ſuū ſubiectū in agēdo quēadmoᵐ qͦ eſt ⁊ qd̓ eſt in eēndo
ip̄e inqͣntū ꝟtus paſſiua nō determīat̉ ad maximū. ſꝫ ſi patit̉ a mīore .i. ab intellectu agēte patit̉ a maiore .ſ. ītellectu angelico ⁊ diuino. Qui intellectꝰ diuinꝰ eſt qͣrtū ⁊ ſummū intelligibile Qꝭ aūt intellectꝰ angelicus agit in intellectū noſtrū pꝫ. qꝛ p̄t agere in corpꝰ. gͦ ⁊ in intellectū corꝑi ꝯtunctū.Intellectꝰ vero diuinꝰ agit vl̓r in oēm creaturā ſibi obedientialit̓ ſubiectā Ad vltimū dd̓m ꝙ idē ſuppoſitū ex interiori homīe ⁊ exteriori cōpoſitū eſt ꝑ eſſe inferius cōiunctum. et ꝑ eſſe ſuꝑius ſeꝑatum. Et hoc nō eſt incōueniensꝙ idem ẜm diuerſa implicet oppaſitaTirca textu luperius expoſitum eſt dubiumUtꝝ in ſeꝑatis a materia idē ſit intelligēs ⁊ intellectūSol̓o. ſic. ſicut circa textū declaratū fuit Poteſt tn̄ ꝓpō talis ẜm aliqͦs dupl̓r exponi. Uno mō vt idē dicat idētitateꝫrealē ⁊ ſimpl̓r. ⁊ vera eſt ꝓpō in pͥmo ſcꝫ in deo. qꝛ ip̄e intelligit ſe ip̄m. ⁊ intelligēdo ſe intelligit oīa alia. In aīma veronr̄a vera eſt qͣntū ad id qd̓ vltimo ꝑ ip̄am intelligit̉. Quiaintellectus nr̄ vltimo intelligit ſuā eſſentiā Qd̓ ſic on̄dit̉.qꝛ intellectꝰ nr̄ pͥmo intelligit ſuū obiectū. qꝛ hoc ſibi repn̄tat̉ ꝑ ſpēm intelligibilē. Scd̓o intelligit actū ſuū qͥ eſt circaobiectū. Tercio intelligit ſpēm intelligibilē q̄ eſt pͥncipiuꝫintellectōnis. qꝛ ex ſpē actus elicit̉. Quarto intelligit potentiā intellectiua. qͥa ſpēs intelligibil̓ eſt in intellectu. Etvltimo intelligit ſuā eſſentiā q̄ eſt pͥmū pͥncipiū. cum gͦ ip̄avltimo intelligat̉. igit̉ ī aīa idē eſt intelligēs ⁊ qd̓ vltimo intelligit̉. Alio mō idē in ꝓpōne p̄t dicere identitatē ꝓportōiset ſic de qͦlibet intelligibili veꝝ eſt ꝙ intellectus idem eſt cuꝫeo qd̓ intelligit̉. Ꝙꝛ intellectus intelligēs hꝫ ſimilitudinē ſiue ſpēm rei intellecte. q̄ ſpēs intelligibilis eſt eadē ẜm ꝓportionē cū re intellecta. ⁊ ideo intellectus hn̄s ſpēm intelligibilē in ſe d̓r eſſe idem cum tali re ẜm ꝓportioneꝫ. Sicut exemplū eſt ſi dicamus Paries habēs in ſe imaginem regiseſt idem tali identitate regi.Uoniā aūt aīa ẜm duas definita ē potētias. q̄ aīaliū eſt. ⁊ diſcretio qͥdē intelligētie opus eſt. ⁊ ſenſus. ⁊ adhuc ī mouedo ẜm locū motū. De ſenſu qͥdeꝫ ⁊ intellectudetermīata ſint tāta. De mouente aūt qͥd forteſit aīe ſpeculanduꝫ eſt. vtrū vna q̄dam ꝑs ip̄iusſit ſeꝑabilis. aut magnitudīe. aut rōe. aut omnis aīa. ⁊ ſi ꝑs aliqͣ vtrū ꝓpria q̄dā ſit p̄ter cōſuetas dici aūt dictas aut harū vna aliqua ſit.Iſte eſt tercius tractatus huiꝰ tercij libri in qͦ ph̓us determīat de potētia motia. Et diuidit̉ in tria capl̓a. In primo inqͥrit ph̓s diſputatiue qd̓ ſit pͥncipiū motꝰ ꝓgreſſiuiin aīalibꝰ In ſcd̓o on̄dit qd̓ ſit pͥncipiū illud ẜm veritatemIn tercio on̄dit qūo pͥncipiū illud diuerſimode reꝑit̉ in diuerſis. Scd̓m ibi Uident̉ āt hec duo mouētia Terciū ibiCōſiderandū āt. Quo ad pͥmū d̓t. Qm̄ aīa q̄ aīalium eſtẜm duas diffinita ſiue diſtincta eſt potētias qͥbꝰ aīatuꝫ videt̉ ab inaīato differre .ſ. diſcretiuā (cuiꝰ ē duplex opꝰ .ſ. intelligere ⁊ ſētire) ⁊ ẜm motiuā ẜm locū. De ſentire ꝟo ⁊ intelligere in p̄hītis determīatū ē. Nūc gͦ ſpeculādū eſt de ꝑte motīa qͥd ſit ip̄ius aīe Hoc eſt. q̄rendū eſt vtrū mouensin animalibꝰ ſit vna q̄dam ꝑs aīe que ſit ſeꝑabilis ab alijsꝑtibus magnitudine ⁊ ſubiecto ſui organi ſicut viſus ſeꝑatur ab auditu ſicut Plato dixit aīam in vires diuidi Autq iiij.