Tertius Tractari Sali Liber
ad intellectū poſſibilē eſt cōꝑatio ꝑticularis et ſingularis eo ꝙ in ſenſu et phantaſia nō ē niſi ꝑticulare. Si igit̉nō eſſet mouens intellectū niſi phantaſia. nō mouereturintellectus poſſibilis niſi ẜm ꝑticulare. et ita nō differret a virtutibꝰ aīe ſenſibilis. gͦ neceſſe eſt ponere intellectū agentē qͥ agat vl̓e ex ꝑticulari. ſicut ī viſu lumē facitpotētia colores actu colores Ad qͣrtū ē dd̓m ꝙphātaſia nō recipit niſi ꝑticulare et ꝓpter hoc ſufficiēter p̄tmoueri a ſenſu p̄cedente ẜm actu facto. Sꝫ intellectꝰ poſſibilis recipit vl̓e. et ideo nō ſufficienter mouet̉ a phantaſmate. Et ſic ꝑfectio intellectꝰ ſuꝑ phantaſiā eſt qꝛ intellectus recipit vl̓e. phantaſia ꝟo ſolū ꝑticulare. ⁊ hocmō intellectus ꝓpter ſui ꝑfectōem ampliorē. reqͥrit aliqd̓ agens. Sicut plura mouent ad corpus organicū qͣꝫad corpus ſimplex et tn̄ organicū nō eſt īꝑfectiꝰ qͣꝫ ſimplex. Ad quintū eſt dd̓m ꝙ illa rō tenet in ordine mobiliū vbi oīa mobilia mouent̉ ẜm ordinē pͥmi mouētis.Sꝫ in ꝟtutibꝰ aīe nō eſt ſic. qꝛ pͥmū mouens mouetꝰformā ſingularē ⁊ ꝑticularē q̄ eſt cū hic et nūc. Ultimūāt motū ſcꝫ intellectꝰ poſſibilis nō mouet̉ ẜm formā illāſꝫ ẜm rōnem vl̓is. et gͦ oportet eſſe aliqd̓ agens faciensvl̓e. Ad ſextū eſt dd̓m ꝙ nō eſt ſil̓e. qꝛ in pͥmis ⁊ medijs nō eſt niſi forma pͥmi mouentꝭ. ſꝫ in extremis ē plꝰet iō in extremis oportet ponere agens. Qꝭ āt nō p̄t poni ſenſus agens ſicut intellectus agens ē ꝓpter duas rationes ẜm Albertū. Prima ē. qꝛ ſenſus nō ē vniꝰ potētie. ſenſibile em̄ viſus nō recipit̉ ab auditu. ⁊ gͦ nō p̄t eēagens vl̓e ad oīa ſenſibilia. Scd̓a qꝛ agētia in ſenſus ſtꝭobiecta q̄ ſunt ſingularia ſiue ſenſibilia et ꝑ ꝯn̄s ſunt inactu nō reqͥrentia aliqd̓ faciens ea ſenſibilia. Sed phantaſma qd̓ eſt vltima ſil̓itudo ſingularis nō ſufficient̓ mouet nec vl̓r. eo ꝙ vnūqd̓qꝫ phantaſma eſt ꝑticulare determinatū. neceſſe ē igit̉ ponere intellectū agentē facientem vl̓e in potentia in actu Ad ſeptimū ē dd̓m ꝙ nōeſt ſil̓e de intellectu ſpeculatiuo et practico. qꝛ practicushꝫ apprehenſionē et appetitū. et ꝑ apprehenſionē eſt motus. et ꝑ appetitū mouens. Ad octauū eſt dd̓m ꝙ nōeſt idē obiectū vtriuſqꝫ. qꝛ obiectū intellectus agētis eſtvl̓e in potentia. eo ꝙ intellectꝰ eſt qͥ facit vl̓e. ſꝫ vl̓e ī actu eſt obiectū intellectꝰ poſſibilis. Ad nonū eſt dd̓mꝙ eſſe et poſſe nō dn̄t in ꝑpetuis .i. nō diſtant tꝑalit̓. itaꝙ poſſe p̄cederet eſſe tꝑe. ſicut materia formā in generabilibꝰ ⁊ corruptibilibꝰ. ſꝫ tn̄ dn̄t eſſe et poſſe ẜm eſſentiāEt ſic intellectus agens et poſſibilis qͥ reducunt̉ ad qͦ ēet quodeſt etiā inter ſe ſunt diſtincte potētie Ad vltimum eſt dd̓m ꝙ in ſenſibꝰ agunt obiecta. et nō ſenſus.Et lꝫ ſenſus iudicent de ſenſatis ſiue obiectis. nō tn̄ niſifuerint facti in actu ꝑ ſpēs ſenſibiliū. Sic etiā intellectpoſſibilis ens in actu iudicat de intelligibili Sꝫ nō mouet motu intellectu agentis ſicut nec ſenſus mouet motu obiecti ſenſibilis.Queltio lecūda. vtrūintellectus agens noīatur ꝯuenienter ab Areſtotele. ars. lumē. et habitus. ſicut poſſibilis tabula raſa. locus et ſpeciesEt videt̉ pͥmo ꝙ nō d̓r ꝯuenienter ars. qꝛ nulla potentia eſt habitus. intellectus agens eſt potentia. Arsꝟo habitꝰ intellectus poſſibilis. igit̉ ſeqͥtur ꝙ nō ſit intellectus agens ars Minor ꝓbat̉ ꝑ ph̓m. vi. ethicoruꝫ
8Scd̓o Nō ꝯuenienter nominat̉ lumen. Probat̉. qͥalumen eſt extrinſecū potentie viſiue. Intellectus agens5nō eſt extrinſecus aīe vt multi erronnee dixerunt. quinimmo eſt ꝑs aīe. vt ſupra ꝓbatū fuit. ergo nō eſt lumen.Tercio Male d̓r habitus. qꝛ intellectus eſt naturalis potentia. habitus vero de pͥma ſpecie. igit̉ Quarto. Intellectus poſſibilis incōuenienter d̓r tabula raſa.Probat̉. qꝛ ip̄e ẜm Albertū meliꝰ cōꝑat̉ ꝑſpicuo qd̓ recipit lumen in ꝓfundo. Quinto Intellectus poſſibilis ẜm ph̓m in textu eſt oīa in fieri. ſed in vno loco nō eſtniſi vnum locatū. ergo incōuenienter dicit̉ locus. Etꝯfirmatur. qꝛ ſicut ſe habꝫ ſenſus ad ſpēs ſenſibiles. itaintellectus ad ſpēs intelligibiles. ſed ſenſus nō diciturlocus ſpecieꝝ ſenſibiliū. ergo nec intellectus locus ſpecierum intelligibiliū. Sexto Intellectus poſſibilis ēſubiectū ſpeciei. ergo nō eſt ſpecies. Cōſequentia ꝓbatur. qꝛ vna ſpecies nō eſt ſubiectū alterius ſpeciei Etꝯfirmatur. qꝛ ſpecies eſt forma formata et diſtincta Intellectus eſt potentia formabilis. vocatus ꝓpter hoc poſſibilis. vt in textu dictū fuit. igit̉ nō eſt ſpeciesProveritate tamen eſt ſententia phi in textu. Et ponituriſte diſcurſus.Maior Intellectus agens quo aīa eſt oīain facere. agit in notionibꝰ intellectualibꝰ triplici cauſalitate Minor Huic vt ꝓpriū paſſiuum ſubſternit̉ intellectus poſſibilis ẜm notionem nature intellectualis qͦ eſt aīa oīa in fieri nōin eſſe reali ſꝫ in eē intelligibili Cōcluſio Igitur vt nomen ſit in ẜcādo ꝯforme rei noīat̉ vterqꝫ intellectus a ph̓o noīe tripliciMaior pꝫ qꝛ oīs potētia actiua nō īpedita ꝑ aliquāimpotentiā materie eſt in plena poteſtate cauſalitatꝭ actiue. Sꝫ intellectꝰ agens ẜm dicta ſuꝑius eſt talis potētia īmaterialis. igit̉ ⁊c̄. Cauſalitas ꝟo actiua ē triplex.ſcꝫ effectiua. formalis ⁊ finalis Propter cālitatē effectiuā d̓r ars. qꝛ ip̄e pͥncipiū factiuū ītelligibilitatis in ipſis phantaſmatibꝰ dans eis eſſe abſtractōnis et vl̓ tatisHoc āt nō p̄t facere aliqͣ vis ſenſitiua ⁊ material̓ ꝓpt̓ obligatōem ad ꝑticulare organū. gͦ neceſſariū ē ꝙ ſit vis q̄dam ſeꝑata. tā phātaſie qͣꝫ intellectui poſſibili ſupͣpoſitaꝓpt̓ qd̓ d̓t Cōmetator ꝙ intellectꝰ agēs ē qͥ agit vl̓ tatem in rebꝰ. Eſt igit̉ vt ars fructuoſa ſeu pleniformisqͥ nō accipit formas factoꝝ aliūde ſꝫ facit eas de ſe ⁊ inducit eas in materia. Nō tn̄ ē iſtud ẜm dn̄m Alb̓tū inij. libro de ītellectu ⁊ intelligibili. capitulo. iij. intelligendū de arte mechanica q̄ diuerſa ē a mēte artificis. ⁊ ē ſcīaq̄dā oꝑatīa factoꝝ cū ratōne. ſꝫ ītellligit̉ de arte naturaliquā oīs forma etiā corꝑea d̓r imitari Dicimꝰ em̄ in phyſicis. in ſemine ſiue ſpū ſeminali eē aīam vt artificē. queoīa cū rōne certa ⁊ īfallibili oꝑat̉. cū tn̄ hec ars nō ſit ſcīaq̄dā alia ab ip̄a ſub̓a formatiue ꝟtutꝭ. ſꝫ ſit ip̄a. ꝓutī ſeformatiua ꝟtꝰ hꝫ oīm mēbroꝝ ꝟtutes illas qͥbꝰ oꝑaturad vite potētias vl̓i rōne. ⁊ cū certa finis intētōe. ⁊ rōneforme. Et ſicut ē ꝑticulariter in ſemine. ita ē vl̓r in luceintellectus agentis. Ip̄a em̄ lux ſua ſcīa eſt. ⁊ ſua ars eſt.oīa certa rōne ad eē intellectualitatꝭ ꝓducens ⁊ oīa conſtare faciēs in intellectu poſſibili. Ex qͦ ꝯſtat intellectūagētē eē ꝑfectū ⁊ ſuꝑperfectū. ꝑfectōes oēs p̄habentē. ⁊largiente oī qd̓ ẜm eſſe intellectuale ꝑficit̉. inqͣꝫtum ſpēsintelligibiles qͦdā ideali mō in eo ꝯtinent̉ a qͣ explican-