OteTertius TractutaLiber
qͣ ꝯiuncta ſunt cuꝫ materia. aut ſunt intelligibilia q̄ ſeꝑataſunt a materia. ſed aīa ẜm ſenſum efficit̉ eadē cū ſenſibilibꝰet ẜm intellectum efficitur eadem cum intelligibilibus. eomō quo eadē actu dicunt̉. quoꝝ idē eſt actus ſiue forma. lꝫeſſe ſit differēs. gͦ eſt aīa quodāmō oīa Et ꝯfirmat̉ hͦ ſicqꝛ quoꝝ diuiſio eſt eadē ip̄a ſunt eadeꝫ: res aūt ⁊ aīa ſunteiuſdē diuiſionis. gͦ aīa eſt qͦdāmodo omīs res Secat̉ em̄ſcīa intellectiua. ſicut res. ſil̓r ſenſus. Id eſt. ſcīe diuidūt̉ addiuiſionem rerum intelligibilium ⁊ ſenſus ad diuiſionemſenſibilium ꝑ actum ſcilꝫ ⁊ potentiam. Intellectiuū em̄ ⁊ſenſitiuū pͥmo ſunt potētia hec. ⁊ poſtea actu. eo ꝙ ſenſus pͥmo eſt. ⁊ poſtea eſt oīa ſenſibilia. res em̄ ſenſibilis ẜm potētiā nō eſt ſenſus nec res intelligibil̓ ẜm potentiā ē intellectus Res ſenſibilis in actu eſt ſenſus. ⁊ res intelligibilis inactu eſt intellectus. qꝛ dū res actu ſentit̉ hꝫ ſpēm ſenſibileꝫapud ſenſum. ⁊ dū actu intelligit̉ hꝫ ſpēm actualē apud intellectū Et ſic ficꝭ paries hn̄s imaginē in ſe imꝑatoris autalterius rei eſt ſil̓is eidē. Ita intellectus hn̄s ſpēm rei veletiam ſenſus eſt ſimilis reiNeceſſe eſt aūt aūt ip̄a aūt ſpēs eſſe. ip̄a qͥdēigit̉ nō ſunt. Nō em̄ lapis in aīa eſt. ſed ſpēs. qͣre aīa ſicut manꝰ ē Manꝰ em̄ organū organorū ⁊ intellectꝰ ſpēs ſpēꝝ. ⁊ ſēſus ſpēs ſenſibiliūHic ph̓s ponit differentē modū qͦ antiqͥ dixerūt aīaꝫ eēoīa. ⁊ aīa ẜm veritatē eſt oīa Uolēs ꝙ antiqͥ dixerūt aīamra aca ſꝫ eſſe oīa ẜm naturā inquantū ex oībꝰ intelligibilibꝰ eſſꝫ ꝯpoſita. ſic ꝙ in ſe haberet naturalit̓ oēs res intelligibiles. hͦ ātfalſuꝫ ē. Qꝛ hͦ lapis demōſtratꝰ ad oculū in eē ſuo mat̓ialiextra aīam eſt. ſed ſpēs lapidis eſt in aīa. ⁊ aīa eſt ſpēs eiꝰſicut ſenſus eſt ſpēs ſenſibiliū. ⁊ intellectus potētia ſpēs intelligibiliū Aīa igit̉ ẜm ſenſum ⁊ intellectū eſt ſicut manusquedā q̄ eſt in alijs organis corꝑis Manus em̄ nō eſt organū deputatū vni officio tm̄. ſed iuuat qd̓libet organū adofficiū ſuū Porrigit em̄ ori cibum. expedit pedē. purgat ⁊deobturat aurē. ⁊ ſic de alijs actibꝰ eius. ⁊ iō manus eſt organū organoꝝ hn̄s figurā ⁊ ꝯpoſitionē qͣſi actiuā ad omneorganū. Et ita ſil̓i mō aīa ꝑ intellectū agentē eſt factīa ſpērū intelligibiliū. aut receptiua eaꝝ quo ad intellectuꝫ poſſibilem. ⁊ receptiua ſenſibiliū ꝑ ſenſumQm̄ aūt neqꝫ res nulla eſt p̄ter magnitudines ſicut vident̉ ſenſibilia ſeꝑata in ſpeciebꝰ ſenſibilibꝰ intelligibilia ſunt ⁊ que abſtractōe dicūtur. ⁊ q̄cunqꝫ ſenſibiliū habitus ⁊ paſſiōes ⁊ abhoc neqꝫ non ſentiēs nihil. nihil vtiqꝫ addiſcetneqꝫ intelliget Sed cū ſpeculet̉ neceſſe ſil̓ phātaſma aliqd̓ ſpeculari. phātaſmata aūt ſicut ſenſibilia ſunt p̄ter quod ſunt ſine materiaHic ph̓s on̄dit qūo intellectus depēdet a ſenſu ⁊ eū p̄ſupponit dicēs. qm̄ nulla oīo ſunt ſenſibilia que ſunt ſeꝑataa magnitudīe corpoꝝ. eo ꝙ omēs forme ſenſibiles ſunt forme ſibi ſitū in corꝑibꝰ determinātes. ⁊ in maiori ſunt maiores ⁊ in mīori mīores Et qꝛ ſpēs intelligibiles ſunt in ſenſibilibꝰ qͦcunqꝫ mō. ſiue ſint abſtractiue dicta ſicut mathematicalia ſiue ſint habitus forme ⁊ paſſiones ipſoꝝ ſenſibiliū ſicut naturalia ⁊ moralia Ideo ꝯtingit ꝙ nihil oīo ſenciēs nunqͣꝫ p̄t aliqͥd addiſcere vel ſcire. eo ꝙ acceptio ſciētiean̄ adeptū intellectū eſt ex phātaſmatibꝰ. phātaſmata autēnō hꝫ nihil oīo accipiēs ꝑ ſenſum. ⁊ ſi in toto perierit aliqͥsx.ſenſuū perieret ⁊ ſcīa que eſt de ſenſibili illius ſenſus Cum
em̄ qͥs ſpeculet̉ accipiēdo ſcīam. tunc neceſſe eſt ſil̓ in eo eſſephantaſmata eo ꝙ phātaſmata intellectuū ſunt ſicut ſenſibilia ſenſuū excepto eo ſolo ꝙ phātaſmata abſtracta ſunt apn̄tia materie. ſed ſenſibilia exigūt materiā iam preſentemEſt aūt phantaſia alterū a dictōe ⁊ negatōeCōplexio em̄ intellectuū eſt verū aūt falſuꝫ Primi aūt intellectus qͥdem differrent vt non phācaſmata ſint aut neqꝫ alij phantaſma ſed non ſine phantaſmatibusHic ph̓s ex quo dixit intellectū depēdere aliquo mō aſenſu on̄dit drām intellectus a phātaſia. dicēs ꝙ pͥmo differt phātaſia a ſcd̓a oꝑatione intellectus. qꝛ intellectus cōponēs ꝑ affirmatione vel diuidēs ꝑ negatōem ſꝑ eſt verꝰvel falſus. ſed in phātaſia ẜm quā fit in nobis phantaſmanō eſt veritas vel falſitas ꝯponis vel diuiſionis Secūdoponit drām intellectus quo ad primā ſui oꝑationē a phantalia dicēs ꝙ intellectus ⁊ phātaſia hn̄t aliud ⁊ aliud obiectū. qꝛ intellectꝰ eſt vl̓ium. phātaſia ꝟo ſingulariū Et ſicintellectus lꝫ nō ſit ſine phātaſmate. nō tn̄ eſt phantaſiaCirca predicta mouent̉per ordinē q̄dam q̄ſtiones Prima eſt. vtrumintellectiua aīa in intellectū agentē ⁊ poſſibileꝫtanqꝫ in potētias diſtinctas ſit ꝯueniēt̓ biꝑtitaEt videt̉ pͥmo ꝙ nō. qꝛ nullū ſimplex diuiſibile eſt ꝑ actiuū ⁊ paſſiuū. ſed aīa intellectiua eſt ſimplex forma. gͦ noneſt cōuenienter diuiſa in intellectū agente ⁊ poſſibilē. ſiue actiuū ⁊ paſſiuū Maior eſt manifeſta. qꝛ ſimplicitas opponitur diuiſioni Et cōfirmat̉. qꝛ om̄is potētia reducitur ad ꝙmateriā que eſt potētia ꝑ ſuā eſſentiā vt d̓t Cōmentator.ſed intellectus eſt penitus īmaterialis. gͦ nō eſt aliqͥs intellictus poſſibilis Scd̓o ſic. Nullus eſt intellectus agēs. gͦ⁊c̄. Probat̉. qꝛ ſicut ſe hꝫ ſpēs ſenſibilis ad ſenſum in eo ꝙꝑficit eū. ita ſpēs intelligibil̓ ad intellectū in eo ꝙ ꝑficit ip̄mSed ſpēs ſenſibilis p̄t ſe ip̄am facere in ſenſum. gͦ ſpēs intelligibilis facit ſe ip̄am in intellectu poſſibili ſine om̄ī agēte. gͦ nō erit neceſſarius aliqͥs intellectus agēs ſicut nō eſtſenſus agēs. Qior ꝓbatur. qꝛ multe ſpes ſenſibiles ſtꝭſenſibilia tactus ⁊ guſtus. ⁊ talia ſenſibilia vt manifeſtumeſt ſe ip̄a generāt in ſenſum. gͦ ſuꝑuacuū erit ponere intellectū agente Tercio. forma que ꝑ nullā excellentiā corrumpit ſuſcipiēs magis cōueniens eſt ſuſcipienti qͣꝫ illa q̄ ꝑ excellentiā ſuū ſuſcipiēs corrūpit. gͦ ſi illa forma que minꝰ cōueniēs eſt p̄t ſe ip̄am facere in potentiā multo magis illa q̄plus eſt ꝯueniēs ſuſcipiēti Sed forma ſenſibilis ꝑ ſui excellentiā eſt corrūpens potentiā. ⁊ tn̄ ip̄a facit ſe ip̄am in potētiā. forma vero intelligibilis nō corrūpit intellectū ꝑ ſui excellentiā. gͦ multo magis ſe ip̄am faciet in intellectu. ⁊ ꝑ cōſequēs nō reqͥrit̉ intellectus agēs. Quarto. potētia queꝑ ſe ip̄am p̄t ſuſcipere aliqͥd a pͥori. eſt nobilior dignior ⁊ ꝑfectior qͣꝫ illa que ꝑ ſe ip̄am nō p̄t hoc facere Phantaſia p̄tꝑ ſe ip̄am ſine agente ſuſciꝑe ſpēm a ſenſu cōi. gͦ ſi nō p̄t intellectus poſſibilis ſine agente reciꝑe ſpēm a phantaſia eritimꝑfectior phātaſia. Sed hoc eſt falſum. gͦ nō eſt neceſſariū ponere aliquē intellectū agentē Quinto. in potētijsaīe eſt ordo. gͦ in illo ordine eſt ſuſciꝑe pͥmū ⁊ vltimū Prima aūt vis eſt ſenſus ꝓprius. ⁊ vltima eſt intellectus. ⁊ medie ſunt ſenſus cōis ⁊ phātaſia Hmōi vero ordo nō attēditur niſi in motū ſpecieꝝ ad aīam ẜm apprehenſionē. ergo