AreſtotelisDe anima
Uoniā aūt duaEbus differētijs definiūt maxime aīam motuqꝫ ẜm locū et ineo quod eſt intelligere. ⁊ diſcernere. ⁊ ſentire Uidet̉ āt ⁊ intelligere ⁊ ſapere tāqͣꝫ qd̓dā ſentire eſſe In vtriſqꝫem̄ his aīa iudicaſ aliqͥd ⁊ ꝯgnoſcit eoꝝ q̄ ſuntEt antiqͥ ſapere ⁊ ſentire idē eē aiunt ſicut Empedocles dixit ad p̄ſens voluntas augetur ⁊ inhominibꝰ ⁊ in alijs. vn̄ eis ſemper ſapere alterap̄ſtat Idē aūt his vult ⁊ id qd̓ eſt Homeri. Talis em̄ intellectus eſt in terrenis hoībus qͣlemducit in diē pater virorūqꝫ deoꝝ Om̄es em̄ hiintelligere corporeū ſicut ſentire opinātur. Etfentire ⁊ ſapere ſimile ſimili. ſicut ẜm principiarationibus determinamusIſte eſt tercius liber de aīa ẜm diuiſionē dn̄i Alb̓. ⁊ antiquoꝝ In qͦ. p. determīat de ꝑte intellectiua. ⁊ de ꝟtute ẜmlocū motiua. Et diuidit̉ in qͣttuor tractatꝰ qͥ patebūt ꝑ ordinē in ꝓceſſu In pͥmo on̄dit drām intellectus a ſenſu exteriori ⁊ interiori On̄dens qͥd ſit phātaſia. ſub cuiꝰ noīe interiores ſenſus definit ſiue notificat. Et diuidit̉ in duo capitula In pͥmo oſtendit̉ error antiquoꝝ opinantiū intellectū eundē eſſe cū ſenſu In ſcd̓o vero oſtendit qͥd ſit phantaſia ⁊ q̄ eius ꝓprietates. Quo ad primū d̓t ph̓s ꝙ antiqͥmaxime diſtinguūt aīata ab inaīatis duabꝰ differētijs. ſcꝫmotiuo ẜm locū. ⁊ in eo ꝙ intelligit ⁊ diſcernit ⁊ ſentit Uidet̉ aūt antiqͥs ꝙ intelligere ⁊ ſapere. quod tn̄ eſt ſimpliciſſimū intelligere. fiat inſtrumētis corꝑalibus. tanqͣꝫ idē oīnoexn̄s cū ſentire quodā. eo ꝙ ẜm eos intelligere eſt ẜm phātaſiā re nō pn̄te oꝑari Probabāt aūt dictū ſuū hac ratōeSenſui interiori ꝯuenit iudicare ⁊ diſcernere aliqͥd entiuꝫcuius forma eſt apud ip̄m. ⁊ intellectui etiā cōuenit iudicare ſiue diſcernere. gͦ intelligere eſt quoddā ſentire. ⁊ intellectus qͥdam ſenſus Et in hoc ertore fuit Empedocles quidixit volūtatē ⁊ appetitū augeri vel minui ad pn̄s delectabile. tam in hoībus qͣꝫ in aīalibus alijs Uolūtas aūt ⁊ appetitus nō ſunt niſi de aliqͦ apprehēſo. cuius habet̉ iā noticia Id gͦ qd̓ auget voluntatē pn̄tialit̓ ⁊ mutat eaꝫ eſt id qd̓ſꝑ altera ſapere p̄ſtat Pn̄s gͦ p̄ſtat ſapere ⁊ intelligere. pn̄tia aūt eſt ẜm formā corꝑaleꝫ. gͦ intelligere ⁊ ſapere eſt ẜmpn̄tiā corꝑalē. ſicut ⁊ ſentire Et eidē ſentētie ſuffraganturꝟſus homerici qͦs Cicero e greco in latinū vertit. vt ip̄e inquit libro. v. de finibꝰ bonoꝝ ⁊ maloꝝ. ⁊ Auguſtinus. v. deciuitate dei. capl̓o. ix. ⁊ ſunt iſti Tales ſunt hoīm mētes. q̄lis pater ip̄e Iupiter auctiferas luſtrauit luīe terras Quorū ſententiā ph̓s ꝓſaice expͥmit̉ dicēs. ꝙ Homerus dixittalē intellectū eſſe in terrenis hoībus. qualē in die ducit fiue ꝯducit pater deoꝝ ⁊ viroꝝ Pater em̄ deoꝝ celeſtiū id ēplanetaꝝ eſt ſol. eo ꝙ tribuit eis lumē ⁊ motū. ſicut in librode celo oſtendit̉ Et idē eſt etiā pater viroꝝ. qꝛ homo generat hoīem ex materia ⁊ ſol In die aūt ꝑ lucē ſol ꝯducit calorē ab interioribꝰ ad organa ſenſuū exterioꝝ. ⁊ ꝑficit oꝑationes ſenſibiles. ⁊ ſi talis eſt intellectus tūc vtiqꝫ ip̄e ē virtus corꝑea ſicut ſenſus Et ſic om̄es iſti opinant̉ ꝙ intelli-
tijs corpoꝝ celeſtium. ſicut ſentire Et iſti qui predicto moͣdicunt etiam aſſerūt ꝙ non contingit ſentire nec intelligere niſi ſimile ſil̓i. ſicut in pͥmo libro vbi poſita fuerunt ratōnum iſtius diſputationis principia de natura anime determinatū eſt Arguebant aūt ex hoc ſic Simile ſil̓i cognoſcitur. anima aūt cognoſcit ſiue intelligit om̄ia corꝑalia. ergoeſt ex om̄ibus corporibus cōpoſita. ⁊ ꝑ ꝯn̄s eſt intellectuspotētia organica ſicut ſenſus. ⁊ ſic nō erit inter ea drn̄aEt tamē oportuit ſimul ipſos de deceptionedicere. magis pro priū em̄ eſt animalibꝰ. ⁊ plurimū tempus hoc ꝑficit in aīa. Un̄ neceſſe vtqͥdam dicūt om̄ia que vident̉ eē vera. aut diſſimilis tactū deceptōem eſſe. hoc em̄ contrariuꝫei ꝙ ſil̓e ſil̓i cognoſcere. Uidet̉ aūt ⁊ deceptio ⁊ſcientia contrariorum eadem eſſeHic ph̓us improbat opinionem antiquoꝝ Primo qͣntum ad cauſam poſitionis. ſecūdo quantū ad ip̄am poſitionem. Quo ad primum dicit ph̓s ꝙ antiqui aſſignantescauſam cognitionis eſſe ſimilitudinē cognoſcētis ad cognitum inſufficienter ſunt locuti. quia etiam debuiſſent aſſignaſſe cauſam deceptionis ſiue ignorātie. quod non fecerūtcum tamen error ⁊ ignorantia magis ſint propria animalibus. cum pluribꝰ animalibꝰ cōueniant qͣꝫ ſcientia. ⁊ aīmaplus temporis perficit in errore qͣꝫ in ſcientia. quia infantiaet puericia ⁊ ſeniū in errore ꝑficiuntur. ⁊ in paucis quedaꝫpars vite parua adhibetur ſcientie Quidam autē videntes non cauſari ſcire niſi per hoc ꝙ dixerūt ſimile ſimili ſentiri ⁊ intelligi. ⁊ concedētes animā eſſe cōpoſitā ex omni pgo.bus que ſunt. dixerunt errorem ⁊ ignorantiā om̄ino nihileſſe. ſed omnia que vident̉ alicui eſſe vera In qua opinionē 94Splurimi fuerunt philoſophoꝝ in tantū ꝙ dixerunt contraria ⁊ cōtradictoria ſimul eſſe vera quādo vidētur diuerſisEt hoc oportuit eos dicere aut concedere. ꝙ deceptio etignorantia cauſat̉ ex tactu corporalis alicuiꝰ diſſimilis adanimā. ⁊ tunc ſequebat̉ animā non ex om̄ibus cōponi. ſedex quibuſdā. ⁊ quādo illa ex quoꝝ ſimilibus erat compoſita tangebant eam. tunc habuit diſcretionē ſenſus ⁊ intellectus de rebus illis. ⁊ quādo terigit eam aliquid cuiꝰ nonerat ſimilitudo apud eam tunc generabat̉ deceptio ⁊ ignorantia. quia hoc contrariū eſt illi dicto eorum. quo dicuntꝙ ſimile ſimili cognoſcit̉. Contraria aūt ẜm iſtos cauſant̉a contrarijs. ⁊ iō ſimilitudo tangentis ad tactū cauſat ſciētiam. ⁊ diſſimilitudo eiuſdē tactus cauſauit ignorantiaꝫ ⁊deceptōem Error aūt iſtius dicti ex hoc deprehēditur. qͥain oībus cōtrarioꝝ eſt eadē ſcīa. ⁊ ſic falſuꝫ eſt ꝙ ſil̓is eſt ſciētia. ⁊ diſſil̓is ignorātia ⁊ deceptio ſicut ip̄i dicuntQuod qͥdem igitur non idem ſit ſapere ⁊ ſentire manifeſtum eſt. hoc qͥdem em̄ in om̄ibꝰ eſt.illud aut in paucis animaliū eſt.Hic ph̓us improbat opinioneꝫ antiquoꝝ ẜm ſe poſtqͣꝫimprobauit eam quo ad fundamentū cui innitebat̉ dicēsꝙ aūt intelligere ſiue ſaꝑe ⁊ ſentire differunt manifeſtū eſtetiam hoc quia ſentire eſt aliquo modo in om̄ibus animalibus. intelligere autē ſiue ſapere in paucis que ſunt de numero animaliū. quia tm̄ in hominibus.Sed neqꝫ intelligere in quo eſt et recte ⁊ nōrecte. Recte quidem prudentia ⁊ ſcīa aut opinio vera Nō recte āt ꝯtraria hoꝝ Neqꝫ hoc eſt