LiberSecundus
Maior habet tres ꝑtes. Prima ꝓbatur. qꝛ animavegetabilis eſt ex origine virtutis ſemētine q̄ eſt effectiua. ergo cū poſſe correſpondet origini ip̄ius eſſe. poſſeeius eſt mouere materiam ſuam effectiue et vt ſic ſupeream eleuari. Sed qꝛ ip̄a oꝑatur ꝑ qualitates ꝯiunctasmaterie vt poſtea patebit et ẜm exigentiā materie. Igitur obligat̉ eidē formaliter et finaliter. et ideo cum forma ſit proximū pͥncipiū motus et maxime diſtinctiuuꝫeius et finis eſt principiū ordinatiuū. Igit̉ oꝑatōes plāte ſunt manifeſte naturales. et occulte vitales. Scd̓a ꝑsptꝫ. qꝛ materia eſt ens in potentia eſſendi quā potentiāeſſendi ꝯſeqͥtur potētialitas cauſandi atqꝫ agendi. potentia aūt finit̉ ꝑ actum. et qꝛ bonum eſt de ratōne finisſcd̓o phyſicoꝝ. ergo bonū finale materie eſt terminari ꝑformam in eſſe et in poſſe actiuo ad intra. et agere cauſali ad extra. Et hoc mō forma eſt actus eſſentialis exerens eſſe. et poſtea eſt poſſe quod eſſe ꝯſeqͥtur et ip̄m notificat. et tercio eſt actus cauſalis a potentia elicitꝰ. Etom̄ibus his modis materia eſt in potentia. Tercia ꝑsꝓbatur. qꝛ nutritio ꝯſeruat eſſe. augmentatio ꝑficit robur et poſſe. generatio eſt actio cauſans ſimile generāti. Et ſic̄ patꝫ ꝙ ꝑ iſtas tres actōnes ꝯſeruatur bonumfinale materie vitalis in eſſe. poſſe et agere Minor pꝫex iam dictis. qꝛ nutritio eſt motus ꝑficiens materiamin actu eſſendi. qꝛ reſtaurat deꝑditum in ea vt ꝑmaneatſufficiens ſubiectū forme. et ne pereat āminiſtrat ꝑtesmateriales que ꝯtinue fluunt. Augmētatio auget ⁊ ꝑficit eam in robore et quātitate molis vt ſit conueniensorganum ſeu inſtrumentū poſſe vel quātitatis virtutisip̄ius anime. Generatio vero eſt finaliter perficiens inagere. qꝛ eſt actio ꝑfectiſſima et naturaliſſima. inter cetera opera aīe vegetatiue. Dicit̉ aūt ꝙ hi motus fiunt inmateria cōplexionata per dominiū aeris ⁊ ignis formaliter contemꝑata. qꝛ ſic ip̄a ꝓxime diſpoſita eſt vt ſuſcipiat impreſſionē anime. Hos aūt motus originat anima vegetatiua ex ſua potentia ſeminaliter viuifica ꝑ inſtrumenta multiformia que ſibi ſubordinant̉ de neceſſitate finis ip̄ius materie. vegetando alio et alio modo ꝑnutritōem. augmentatōem et generatōem. qꝛ quelibetharum potentiaꝝ vegetatiuaꝝ habet ſua ſpecialia inſtrumenta. Cōcluſio ſeqͥtur ex p̄miſſis. Eſt em̄ triplex potentia anime vegetatiue. ſcꝫ nutritiua mouensmateriā ad terminū forme vt recipiat eſſe. Augmentatiua mouens nutrimentū ad terminū poteſtatis effectiue ip̄is forme. Et generatiua mouens ſuꝑfluū nutrimenti ad terminū actōis finalis vt ꝓducatur ſimile Etex hoc patet etiam ordo iſtaꝝ potentiaꝝ et qualis ē ordo in potentijs talis eſt etiā in obiectis. Et ideo nutrimentū precedit augmentū. et hoc ſemen generabile. etſic potentie ſubordinant̉ neceſſitati materie. qꝛ ẜm exigentiā materie agūt. quā oportꝫ pͥus nutriri. poſtea augeri ⁊ de eiꝰ ſuꝑfluo fit ſemē qd̓ ē materia generatōis.Ad obiecta in oppoſitūAd pͥmum eſt dicendū ꝙ licet ſit idem obiectū materialiter tamē formaliter eſt diuerſum. vt obijcit̉ tribuspotentijs. Et ſic ſi alimentū conſiderat̉ vt obiectū tūchabet ſubſtantialē differentiā vt dicit Albertus. potentia em̄ corpus. de neceſſitate eſt exiſtēs ſub maiori quātitate qͣꝫ pͥus fuit. et ideo alimentū ẜm ꝙ ex eo fit corpcibatū maius in quātitate p̄cipue ẜm lōgitudinē qͣꝫ pri-
us fuit. habet differentiā ẜm ſubſtantialē formā obiectiet hoc patet ꝑ differentiā finiū. qꝛ finis nutritiue eſt perincorꝑatōem nutrimenti ſaluare corpus aīatum. Sedfinis augmentatiue eſt per incorꝑatōem eiuſdē ꝑducere corpus ad ꝑfectam magnitudinē ẜm figurā vnde augmentatiua maiori calore indiget qͥ ſufficiat extendendo organa. et addendo cibum conducere ad magnitudinē ſpēi debitam Simil̓r ſuꝑfluum nutrimenti per qd̓oꝑatur generatiua eſt potentia totum corpus organicum. addibile alij corpori ſicut alimentum nutritiue etaugmentatiue. et ꝓpter hoc oportet ꝙ in iſto virtꝰ oꝑetur maxime trāſmutatiua ſeminis et formatiua organorum. Et ita patet ꝙ licet alimentū ſit idem ẜm ſubſtātiam materie. nō tn̄ idē ē ẜm rōem ſpēi. Alia em̄ virtꝰ ēin eo a ꝟtute nutritiua q̄ eſt in epate vel in corde. ⁊ aliaa ꝟtute augmētatiua q ē in fonte caloris in corde. ⁊ aliaa virtute generatiua q̄ eſt in vaſis ſeminarijs. et ꝑ hasvirtutes deſcēdentes in alimentū. ſiue cibū trahit̉ ẜmdiuerſas rōnes q̄ fiunt ei ſpecifice ẜm ꝙ ad diuerſas potentias cōꝑatur. Ad ſcd̓m eſt dd̓m ꝙ virtus generatiua vt potentia ſemꝑ adeſt. ſed generatio que eſt actioillius virtutis nō ſemꝑ adeſt et hoc accidit vel ex debilitate organi vt in iuuenibꝰ. vel ex defectu inſtrumēti qd̓eſt calor vt in ſenibꝰ ⁊ frigidis. vel ex defectu materie ſeminis. Sil̓i mō augmētatiua ſꝑ adeſt. ſꝫ īpedit̉. tū ꝓpterdebilitatē nutrimēti. tum etiā ex ꝑte eius qd̓ debet augere vn̄ ꝑ accn̄s ꝯtingit eā īpediri ab oꝑe Ad terciūeſt dd̓m ꝙ ſolū aīata generāt ex ꝓpria materia ſcꝫ ꝑ ſemen deciſum a ſub̓a generātis. ſꝫ inaīata vt elementa ⁊ſimilia generāt ꝑ virtutē ſue ꝯtrarietatis formā ſuaꝫ inmateria aliena. Nec ignis ꝓprie nutrit̉. aut augmētaturqꝛ in nutritōe nutrimentū īgredit̉ in ip̄m nutritū ⁊ ꝯiūgit̉ cuilibet ꝑti. ⁊ in augmētatōe q̄libet ꝑs aucti auget̉ ⁊manet aucͣtu idē numero. ſꝫ idē qd̓ ꝯuertit̉ in ignē nō ingredit̉ in ip̄m. nec vnit̉ cuilibet ꝑti. Sꝫ magis forma ignis ꝑ ſui generatōem diffundit ſe in materiā alienā. Etqͣꝫuis attrahat humidū ſubtile ex cremabilibꝰ. hoc tn̄ nōfacit vt eo cibet̉. ſꝫ vt in eo tanqͣꝫ in materia diſpoſita generet̉. Ignis em̄ calefaciendo ⁊ ſubtiliādo ebulire facitſubtile humidum ad ſuꝑficiem corporis cuius illud fuerat humidū. et ibi fumat et fit flamma. Deberet autēattrahi in oēs partes ignis anteqͣꝫ inflammaret̉ ſi eſſetnutrimentū ignis. Ergo eſt proprie generatio ignis etnō nutrimentum. Sed forte diceres. Ignis ꝯtinuedeperditur. ergo oportet ip̄m per nutritōnem conſeruari. Solutio Alberti. hoc accidit igni inquantum eſtin loco alieno. Per hoc em̄ materie partes plus igni ſimiles euolant. Intendētes ire ad locum ꝓprium ſed extinguuntur ab aere circūſtante et ſic fit cōtinua ignis deperditio. Neqꝫ intendit per hoc ſuam corruptōem ſedpotius melius ſaluari et conualeſcere in loco ꝓprio. ⁊ ſicfieret ſi nō impediretur et ideo nō intendit ignis ẜm naturam reſtaurare illud deꝑditum. Sed potuīs per inflāmationē multiplicare ſuā ſpeciē in materia aliena. Etiāignis ſic auctus nō manet idem numero nec additū additur cuilibet ꝑti ſed per ꝯtinuam generatōnem manetin ſua ſpecie Ad quartū dd̓m ꝙ generans ꝓducit exſemine deciſo a ſubſtātia generātis. ⁊ hoc in pͥncipio eſtꝑue quātitatis. gͦ nō debet dare ꝑfecta qͣꝫtitatē genito.ſꝫ reqͥrit̉ vis augmētatiua. ad acqͥrendū qͣꝫtitate ꝑfectāſed inanimatū generat̉ ex materia extrinſeca ſeꝑata ab