LiberSecundus
Naturaliſſimū em̄ opeꝝ viuentibꝰ eſt qͣcunqꝫ ꝑfecta ⁊ nō orbata aut generatiōem ſpontaneā habent facere alteꝝ qͣle ip̄m. aīal qͥdem animal. planta aūt plātam. qͣtenus ip̄o ſemꝑ ⁊ diuino eſſe ⁊ immortali ꝑticipent ſecundū ꝙ pn̄tOm̄ia em̄ illud appetunt ⁊ illius cauſa agunt̉om̄ia quecūqꝫ agunt ẜm naturamHic. pͦ. ꝯꝑat oꝑa iſta ad ſe inuicē Dicens ꝙ naturaliſſimū opeꝝ in viuentibꝰ q̄ ſunt de nūero naturaliū. ⁊ nō eternaꝝ ſubſtantiaꝝ. q̄ ſunt ꝑfecta ⁊ nō imꝑfecta ⁊ nō orbataaut ſpontaneā generatōem hn̄tia. eſt generare ſibi ſil̓e Ideſt facere alterū tale quale ip̄m eſt. Sicut naturaliſſimumeſt animal facere animal. ⁊ plantā facere plantā Dicit̉ aūtnō imꝑfecta. qꝛ imꝑfectū in qͣntitate. ex hoc qꝛ multū habet neceſſario ponere in ſub̓a. nihil p̄t ponere in ſemīe. Etiō infantes ⁊ pueri generare non pn̄t Perfectū aūt generans facit hoc qd̓ eſt ꝑfectū. ⁊ nō occaſionatū. ſicut ſtꝭ mōſtra. ⁊ q̄cunqꝫ non caſu generant̉ vt peccata nature q̄ ſuntmōſtra Habēt aūt generatōem variā p̄cipue ea quoꝝ vltimū poſſe generatio eſt .i. q̄ non hn̄t vltra generatiuā altiorē potentiā. ſicut ſunt vegetatiua. qꝛ talla gn̄ant ex ſe radices ⁊ virgas ramos ⁊ folia. In hac aūt generatōne vl̓rgenerans facit tale alteꝝ quale ip̄m eſt. vt virga virgā. animal aīal Cauſa aūt huiꝰ eſt vt diuino eſſe ꝑticipēt quantū poſſent. qd̓ eſt eſſe ſempiternū. Om̄ia em̄ illud ꝑpetuuꝫeſſe optāt. ⁊ illiꝰ cā agunt qͥcqͥd agūt ẜm naturā Sil̓itudinē aūt diuini eſſe q̄dā ꝑticipāt ſine motu qͥdā cū motu Eteoꝝ q̄ mouent̉ q̄dā reiterant̉ ſub idētitate nūerali ſic̄ corꝑateleſtia. q̄dam ſub identitate ſpecifica ⁊ nō numerali ſicutgenerabilia ⁊ corruptibiliaId aūt qd̓ cuiꝰ cā fit. dupl̓r eſt. hoc qͥdē cuiꝰillud vero quo. Qm̄ igitur cōicare nō poſſuntipſo ſemꝑ ⁊ diuino ꝯtinuatōe. ꝓpter id ꝙ nihilcōtingit corruptibiliū idem ⁊ vnū numero permanere. ẜm ꝙ p̄t ꝑticipare vnūquodqꝫ. ſic cōicat. hoc qͥdem magis. illud vero minus. ⁊ permanet non idē ſed vt idem. numero qͥdem nonvnum. ſpecie autem vnum.Hic p. rōne p̄dictoꝝ on̄dit duplicē eſſe finē dicēs. ꝙ idtuius cā aliqͥd fit (qd̓ vocat̉ finis) dupl̓r d̓r. qꝛ qͥdam eſt finis gr̄a cuius. qͥ eſt cāꝓpter quā fit quicqͥd fit. Alius eſt finis quo res eſt id qd̓ eſt. qͥ finis vocat̉ forma ſiue cā formalis. Un̄ eſſe ꝑpetuū cā finalis eſt generatōis cuiꝰ cā ſit tota ſucceſſio generatōis. quā etiā non ꝯſeqͥtur natura vnageneratōe. ſed ꝑ totā ⁊ infinitā genetatōis ſucceſſionē Etiō hoc eſt tm̄ cuius cā fit quicqͥd ẜm naturam fit. Formavero q̄ eſt terminꝰ generatōis dans eē genito eſt finis quēꝯſeqͥtur natura ꝑ vnicā generatōem. ⁊ talis eſt finis in oqͥeſcit actus vnius ꝑticularis generātis. ſicut in quo eſt eēeius qd̓ generat̉. qꝛ forma dat eſſe generato. Et qꝛ generabilia cōicare non pn̄t eſſe diuinū (qd̓ eſt ꝑpetuitas ip̄iuseſſe) in ſeip̄is. eo ꝙ nihil corruptibiliū ꝯtinue p̄t manere iōcōicant quantū pn̄t. vt ſaltē remaneat eadē in ſpē. ⁊ tuncnō remanēt vnū qͥdē. ſed vt vnū. Qꝛ numero nō vnū permanēt. ſꝫ ſpē vnū. ⁊ iō eē diuinū q̄dā ꝑticipāt plus ⁊ q̄daꝫminus. vnūquodqꝫ aūt in ſuo ordine ſicut poteſtEſt aūt aīa viuētis corꝑis cā ⁊ principiumHec aūt multipl̓r d̓r. Attamē aīa ẜm determi
natos modos tres cā d̓r. Etem̄ vn̄ motus cā ēet cuiꝰ cā eſt. ⁊ ſicut ſubſtātia animatoꝝ corporū aīa cā. Ꝙ qͥdem igitur ſit ſicut ſubſtātia manifeſtū eſt Cā em̄ ip̄ius eſſe oībus ſubſtātia eſtviuere aūt viuētibꝰ eſſe eſt. Cā aūt ⁊ principiuꝫhoꝝ aīa Amplius aūt eius qd̓ potētia rō actꝰeſt. Manifeſtuꝫ aūt eſt ꝙ ⁊ cuiꝰ grā aīa cauſa.Sicut em̄ intellectus grāhꝰ facit. eodē mō etnatura. ⁊ hoc eſt ip̄ius finis. Hmōi aūt in aīalibus aīa ⁊ ẜm naturā. Om̄ia em̄ phyſica corpora aīe inſtrumēta ſunt. ſicut aīaliū. ſic ⁊ plantaꝝ tanqͣꝫ gratia aīe exiſtentia. Dupl̓r aūt d̓r ꝙcuius grā. ⁊ ꝙ cuius. ⁊ ꝙ quo Atuero ⁊ vndeprincipiū qͥ ẜm locū motus aīa eſt. nō omībusaūt viuentibꝰ ineſt potētia hec. Eſt aūt ⁊ alteratio ⁊ augmentū ẜm aīam Senſus em̄ q̄damalteratio eſſe videt̉. Nihil aūt ſentit qd̓ non hꝫaīam. Sil̓r aūt ⁊ de augmēto ⁊ decremento ſehꝫ. Nihil em̄ decremētū patit̉ neqꝫ augmētat̉phyſice. niſi alat̉. alit̓ āt nihil qd̓ nō cōicet vitaHic ph̓s on̄dit ꝙ oīs oꝑatio aīe vegetatiue eſt ab aīavegetatiua. ⁊ hoc ꝯtra antiqͦs qͥ dicebat nutritōeꝫ ⁊ augmentatōnem nō eſſe ab aīa ſed a natura. eo ꝙ ſicut naturavtit̉ qͣlitatibꝰ actiuis et paſſiuis in ſua oꝑatione. ſicut ignisd̓r calefacere calore. Ita etiā aīa vegetatiua vtit̉ illis qualitatibꝰ vt poſtea patebit. Probat gͦ ph̓s aīaꝫ excedere naturā. on̄dens ꝙ ip̄a eſt principiū ⁊ cā viuētis corꝑis Cauſa aūt ⁊ principiū ẜm tres modos determīatos in ij. phyſicoꝝ. Quia eſt cā efficiens. vn̄ eſt motus corꝑis. ⁊ eſt cauſa finalis ꝓpter quā eſt corpus. ⁊ eſt cā formal̓. ſicut ſubſtātia dans eſſe aīato corꝑi Qꝭ aūt ſit cā formal̓ viuētis corporis ꝓbat ph̓s duabꝰ rōnibꝰ. Prima eſt. qꝛ viuere in viuentibꝰ eſt eſſe. eo ꝙ eſt actus ꝯtinuus aīe in corpus. Cāaūt formalis ⁊ principiū viuentiū in eo ꝙ viuūt eſt aīa Qꝛaīatū ab inaīato diſtinguit̉ ꝑ viuere. gͦ eſt cā formalis. Secūda rō Om̄is actus entis in potētia eſt forma. ſed aīa ēactus corꝑis vitā hn̄tis in potētia. gͦ eſt forma Minor ꝓbatur ex pͥma diffinitōe ſuꝑius poſita Qꝭ aūt ip̄a ſit finisſiue cā finalis ſic on̄dit. qꝛ ſicut intellcūs practicꝰ in mechanicis agit ꝓpter determinatū finē mouēdo materiā ſuā vtinducat formā artis. q̄ eſt bonuꝫ artis illius. eo ꝙ oīs arsboni alicuius eſt oꝑatiua. ſicut videmꝰ ꝙ faber ferꝝ cuditꝓpter cultelluꝫ ⁊ opus oꝑatum eſt finis eius. Sic naturaoꝑatur ꝓpter determinatū finē quē intēdit. qͥ eſt finis ꝓpterquē oꝑatur. talis aūt finis in aīalibꝰ eſt aīa. Om̄ia em̄ corpora phyſica ⁊ organica aīe inſtrumēta ſunt. ⁊ diuerſitaseoꝝ eſt ꝓpter diuerſitatē viriū aīe. ⁊ hoc tam in aīalibꝰ qͣꝫ inplatis ſicut om̄ia inſtrumēta artis ſunt ꝓpter artis finem.Sed ne equocatio finis ignorātiā p̄beat. p. iteꝝ diſtinguitduplicē finē dicēs ꝙ eſt finis grā cuius fit totū qd̓ fit. ⁊ eſtfinis quo res eſt id qd̓ eſt. Eſſe em̄ diuinū vt ſuꝑius dictūfuit eſt finis grā cuius fit qd̓ fit. ſed nō quo res eſt quod ē.Et talis finis quo res eſt reſpectu aīati corꝑis eſt aīa. qꝛ ēterminꝰ natural̓ generatōis. Qꝭ aūt ip̄a ſit efficiēs ſic probat̉. Quia quicqͥd eſt principiū vn̄ motus. eſt efficiēs cauſa. Sed aīa eſt principiū vn̄ motus aīati corꝑis. gͦ eſt effbiens. Maior eſt manifeſta ex definitione cauſe efficientis.