M3Areſtotelis.FANIIA
Minor He vt vires diſtinguunt̉ ꝑ ſua a qͦbus emanant principia ſpecifica ſed vt potentie ꝑ actus ⁊ obiecta. ꝑ actus qͥdem ſicut relatiua ꝑ correlatīa. ꝑ obiecta ſicut paſſiua ꝑ propria actiua Concluſio Igitur ſicut eſt quintuplex actuū ⁊ obiectoꝝ generalis rō. ſic genera potentiaꝝ ab anima diſtincta proportionabiliter ſunt in numero quinarioMaior ꝓbatur. qꝛ nulla creatura p̄t agere ꝑ ſuā eſſentiā. Sed hoc eſt ꝓprium ſoli deo. in quo idē ſunt eſſe ⁊ agere eſſentia ⁊ potentia. Sed aīa eſt ſub̓a creata. gͦ non p̄tagere ꝑ eſſentiā Maior ꝓbatur. qꝛ om̄is creatura ꝑ ſuaꝫeentiam eſt ens ꝑ ꝑticipatōem. ⁊ gͦ vt ſic eſt in potētia paſſiua ⁊ nō actiua. ⁊ gͦ ſi debeat agere oꝫ ꝙ ꝯuertat̉ ad extraꝑ aliquod ſibi ſuꝑadditum. ⁊ tale vocat̉ potētia. qͣre dcm̄eſt ꝙ ſunt ſibi neceſſe qͣlitates eſſentie ſue ſuꝑaddite. ſuperaddite qͥdem qꝛ potētia eſt in gn̄e accn̄tis: qꝛ eſſentia creature impedita eſt ꝑ potentiale principiū in quo ſuſcipiturquare nō poteſt ſe extra ſe ſubſtātial̓r cōmunicare. ꝓpterquod d̓t autor libri cauſaꝝ. ꝙ actio rei create deſtruit eiusſimplicitatē. Et iſtud etiam eſt de mente Areſtotelis vbicunqꝫ loqͥtur de potētijs. Dicit em̄ in iſto ſecūdo ꝙ aliudeſt actus pͥmus ⁊ actus ſecūdus. In hoc ꝙ actus pͥmuseſt habitualis diffuſio forme. ⁊ actus ſcd̓s effectiuus proceſſus potētie naturalis. ⁊ actus pͥmus eſt eſſe. ſcd̓s agereEt confirmat̉ iſtud. qꝛ ſi nō eſſent ſuꝑaddite potentieip̄i eſſentie. ſed eſſent eedē ip̄i eſſentie aīe tunc intellectꝰ eētvoluntas. ⁊ volūtas ſenſus. quia eſt vna dignitas Quecūqꝫ ſunt eadē vni ⁊ eidem. ſunt eadē inter ſe Si ergo anima eſt q̄libet ſua potētia. tunc aīa eſt ſuus intellectus. ſuavolūtas et ſuus ſenſus. ⁊ ſi eſt ſuus intellcūs. ⁊ intellectꝰeſt idē quod aīa. ⁊ eſt ſua volūtas que etiā idem eſt qd̓ anima. ſeqͥtur neceſſario virtute dignitatis ſuprapoſite ꝙ anime intellectꝰ erit volūtas. ⁊ volūtas ſenſus. ⁊ ſic de alijs.Qꝭ aūt qn̄qꝫ ille qualitates ſuꝑaddite eſſentie aīe appellātur vires. ⁊ quādoqꝫ potētie. pꝫ quia vires nomīant̉ ẜm ꝙreferunt̉ ad intra ad eſſentiā ip̄ius anime. Sꝫ potentie ẜmꝙ ordinant̉ ad obiecta Minor quo ad primā ꝑtem patet. qꝛ eſſentialia ſecūdi modi ꝑ ſe fluunt ab eſſentialibuspͥmi modi ꝑ ſe tanqͣꝫ aꝓpria ⁊ adequata cauſa. gͦ diuerſificatis eſſentialibꝰ pͥmi modi ꝑ ſe diuerſificant̉ eſſentialia ſecundi modi iuxta cōem auctoritatē que eſt. ꝙ cauſa ⁊ effectus adequati ꝓportionabil̓r numerant̉ Ergo vt vires ſicdiſtinguunt̉ ꝑ principia ſpecifica a qͥbus fluunt Et confirmat̉. qꝛ ẜm ph̓m in Topicis Aliud eſt viſum habere ⁊viſu vti Ita ꝙ prior actus videntis eſt viſum habere qͣꝫ viſu vti. ergo iuxta aptitudinē videndi prius eſt attendendadiſtinctio qͣꝫ iuxta exercitiū. ⁊ ille cōuenit ſibi inquantū eſtvis. ergo diſtinguunt̉ vt vires per ſua ſpecifica principia.Secunda pars ꝓbatur ꝑ ph̓m in textu dicentē ꝙ ſentireet opinari ſunt diuerſa. ergo ſenſitiuū ⁊ opinatiuuꝫ diuerſaſūt. Rōne ꝓbatur ſic. quia vnūquodqꝫ diſtinguit̉ ꝑ hoc ꝑquod habet definiri. quia definitio eſt principiū diſtinguendi a qͦlibet alio. Sed potentie definiunt̉ ꝑ actus ⁊ obiecragͦ diſtīguūt̉ ꝑ actꝰ ⁊ obiecta Qīor ꝓbat̉. qꝛ vnūqd̓qꝫ definit̉ ẜm qd̓ ē in actu. ſꝫ pon̄a ē in actu ꝑ operatōes. gͦ hꝫ definiri ꝑ oꝑationes. ⁊ actus ꝯſequēter diſtinguunt̉ ꝑ obiecta. Et ſic diuerſimode addit finalis pars propoſitiōis diſtinguuntur ꝑ actus ⁊ obiecta Quia ꝑ actus ſicut relatiua per correlatīa. vt patet ꝑ ph̓m nono metaphyſice. ⁊ in
telligit̉ ꝑ actus ſibi proprios qui ſunt fines potentiaꝝ. perobiecta autem ſicut paſſiuū ꝑ actiuū. quia paſſiuū ⁊ actm̄ſunt etiam relatiua. vt dicitur tercio phyſicoruꝫ ⁊ quintometaphyſice. ⁊ ſic potentia habet relatōem ad actum tanqͣꝫ ad terminū. ad obiectum tanqͣꝫ principiū actiuuꝫ. ⁊ hocloquendo de potentia paſſiua que eſt apprehēſiua. Iuxtaquod conſiderandū eſt ꝙ actus diſtinguunt̉ per obiecta.quia actio habet ſuam diſtinctōem a principio vel a termino Cuius exemplū eſt. domificatio ⁊ albefactio diſtinguūtur. quia domificatio eſt a domificante tanqͣꝫ a principio ⁊ad domū tanqͣꝫ ad terminū. ⁊ albefactio ab albefaciēte tanqͣꝫ a principio ad album tanqͣꝫ ad terminuꝫ. Sed obiectaſunt vel termini vel principia potentiaꝝ. ergo actus diſtinguunt̉ ꝑ obiecta. Principia qͥdem in potētijs paſſiuis quepatiunt̉ ꝑfectiue ꝑ ſpēm ⁊ formā intentionalem genitaꝫ abobiecto. a quo obiecto patitur potētia formal̓r. id eſt notionaliter ſicut color eſt principium viſionis. ꝑ hoc em̄ fit viſio quia color mouet viſum. Termini qͥdem in potētijs actiuis ſicut nutritiua agit in elementū tranſmutando ip̄mquia tunc ceſſat nutritiua quādo nutrimentū eſt aggeneratum alito. Et ex hoc patet id quod ſupra dictum eſt. ꝙobiectum non eſt potentie ẜm ꝙ vis q̄dam eſt. ſed ẜm ꝙeius eſt quedam operatio ſeu actio. Que vt ordinata oritur a triplici principio. ſcꝫ effectiuo. efficiente ſubſtantiamfluxus. formali diſtinguente fluxum ꝑ formā fluentem ⁊ finali dirigente ad certum terminū. Actio autem que noneſt ad certum terminū eſt caſualis. Et quia efficiens ſemper eſt mouens ẜm aliquā formā. ergo omnis actio etiaꝫerit ab aliquo principio efficiente ⁊ formali quod eſt formans. Concluſio ſequitur ex premiſſis. Et poteſt ſicoſtendi ꝙ eſt quintuplex rō obiecti. quia obiectum aut eſtconiunctū aūt ſeꝑatum a potentia. ſi coniunctū. ſic eſt potentia vegetatiua. Si ſeꝑatum. hoc eſt dupl̓r. quia vel eſtvniuerſale vel ꝑticulare. Si vniuerſale. ſic eſt intellectus.Si ꝑticulare. ſic eſt ſenſus. Et quia omnis potentia nititur coniungi ſuo obiecto ab ea ſeꝑato. preter illas duas ſtꝭdue alie que cōiungunt̉ ei. ſcꝫ appetitiua ⁊ motiua ẜm locum. Appetitiua qͥdem ẜm inclinationem naturalem perrōnem boni. motiua vero cōiungit obiecto executiue ꝑ realem attactum tanqͣꝫ reali termino motusAd obrecta in oppoſitūAd primum eſt dicendum ꝙ nō quodlibet genus potentiaꝝ anime cōſtituit gradum viuendi. ſed ſolum vegetatiuū ſenſitiuū motiuū ⁊ intellectiuū. quia ille potētie cōſtituunt gradus viuentiū que cū ſint pͥores. a poſterioribꝰſeꝑantur. Sic non eſt de appetitiuo Un̄ aliter diſtinguuntur aīe. aliter grauus vite ⁊ genera potentiaꝝ. Quia tresaīe diſtinguunt̉ ẜm ꝙ diuerſimode excedūt naturā ſiue formas naturales. qꝛ aīma excedit naturā inquantū ip̄a mouet materiā ſuā ad diuerſas differētias poſitōnis iuxta ſuperius dicta. Aut ergo talis aīa vtit̉ qualitatibꝰ in ſua operatōe vel nō. Si ſcd̓m. ſic eſt aīa intellectiua. vel vtit̉ qualitatibꝰ. ⁊ hoc dupl̓r. vel vtitur qualitatibꝰ diſpoſitiue tm̄ ⁊nō effectiue. ⁊ ſic eſt aīa ſenſitiua. qꝛ talis aīma oꝑatur ꝑ organa corꝑalia. q̄ neceſſe eſt diſponi per aliquas qͣlitates. vtneceſſe eſt animam ſenſitiuam operari viſionem per oculos. ⁊ oportet oculos eſſe diſpoſitos aliqͥbus qualitatibꝰ.Uel vtit̉ :alibꝰ in ſua oꝑatiōe diſpoſitīe ⁊ effectiue ſil̓. ſic ēvegetatīa. qꝛ illa hꝫ aliqͣ organa ꝑ q̄ oꝑatur ſuas oꝑatōesſicut ē ſtomachus. cor. ep̄ar. ⁊ etiā in ſua oꝑatōe agit ī ob