Druckschrift 
Summa que vocatur catholicon
Einzelbild herunterladen
 

4Set ideo in eis abuſiue dicunt̉ terga. Vnde tergoſus ſa. ſum. Vel dicit̉ tergum. a tergeo ges. Itēa tergū. hoc tergus goris. Et ſunt terga hoīmTergora quadrupēdū. Vnde et tergora dicunt̉coria. Et inde tergoreus rea. reū. vel poteſt dicitergū. a turgeo ges. Et cor. tergora penultimāergus goris. in tergū exponit̉.Geriſtrum. a tero ris. d̓r hoc teriſtrū ſtri. qd̓dāgenus muliebris veſtis ſubtilis & trite. Vel d̓ra tego. quia in eſtu corꝑa tegat feīaꝝ in vmbraculo. ſcd̓m hug̓. Gloſa autē ſuper illud geneſis.xxxviij. dicit. Que depoſitis viduitatis veſtibꝰaccepit teriſtrū &. Ieriſtrū erat velamen quovtebant̉ paleſtine mulieres. Alij dicunt. teriſtrum veſtis erat tenuis. ſicut ſunt vela que delicate mulieres portant in capitibꝰ ſuis. In pap̄autē d̓r teriſtra dicta. in eſtate corpora tegatfeminaꝝ ſubtiliſſime cortine.Terme. Termon. calorem dicunt greci. Vndeterme aꝝ. loca calida .ſ. balnea. qͥa caleāt. vl̓ doUermes mētis. in teredo ē. mus vnctionis.Uerminalia. in terminus vide.Uermino nas. in terminus vide.Terminus. a terra d̓r hic terminus ni. qͥa terremenſuras diſtinguit. Vnde d̓r terminus. quaſiterre mēta. Vnde hic et hec termīalis. & hoc le.et pl̓r hec terminalia terminaliū. vel alioꝝ dicūt̉feſta termini. quē antiqui deū eſſe putauerunt.Et terminoſus ſa. ſum. terminis plenus. Et termineus nea. neum. ad terminū ꝑtinens. Itē terminus d̓r finis. Item terminꝰ d̓r diffinitio. etponit̉. Interminꝰ. Conterminus. Itē a terminꝰd̓r termino nas i. finire. diſtingue̓. Vnde hic &hec terminabilis. & hoc le. Termino ꝯponit̉.termino nas. i. ſiml̓ terminare. vel ꝯiungere. Determino nas. .i. diffinire vel terminos aufferre.Diſtermino nas. i. terminū remoue̓. Exterminonas .i. terminū remoue̓. vel extingue̓. Terminonas. actm̄ eſt omnibus ſuis cōpoſitis. & cor.mi. De termino qnͥqꝫ feſtoꝝ mobiliū. ſcꝫ ſeptuageſime paſche et ceteroꝝ. dixi in ſeptuageſima.Crmus termi. in teredo eſt.Ternio. a ternus d̓r hic ternio onis. qui habettres milites ſub ſe. Et iactus triū punctoꝝ cumdecijs d̓r ternio. Idem et trio trionis.Ternus. a ter d̓r ternus na. num. Vel cōponit̉a ter. & vnus. quaſi ter vnus. Et hinc ternariusria. rium. Et hic ternarius rij. talis nu̓s.Cero ris. triui. tritū. i. cōminuere. cōfringere.FTero ꝯponit̉. Attero ris. attriui. attritū. valdeterere. Contero ris. Circūtero ris. Detero ris. i.valde terere. Et detero ris .i. peiorare. vel peiorari. Item tero ꝯponit̉. Intero ris. intriui. intritum .i. intus terere. īminutare. vel valde terereObtero ris. Subtero ris. Protero teris. Tero eteius ꝯpoſita actiua ſunt. Preter detero. qd̓ eſtneutꝝ peiorari. & omnia faciunt pret̓itum intriui. & ſupinū in tritū. Et oīa in pn̄ti corripiūthanc ſillabā te. In preterito vero. & in ſupinoꝓducūt hāc ſillabā tri. Et ſcias verbalia q̄dāa tero et eius ꝯpoſitis. vt cōtritio. attritio. ꝯtritus. et ſimilia. ſcribunt̉ ſine c. quia ꝯtritū habet c. quia format̉ a contriui vi. in tum. et atritu. addita s. ſfit cōtritus. Et a cōtriti genitīoaddita o. fit hec contritioTerra. a tero ris. d̓r hec terra re. quia aſſidueterat̉. vel a torreo d̓r. quia ſiccitate torreat t̓ra. autem d̓r terra. quaſi trita raſtris. eth̓ia eſt.Vnde terreus rea. reū. de terra exn̄s. Et terrenus na. num. in eodē ſenſu. ſcꝫ de terra natꝰ. velfactus. vel terram inhabitans. vel terrenis deditus. Vnde terroſus ſa. ſum. terra plenus. &vt frumenti genus arenoſum. Et ſcias t̓raad diſtinctiōem aque nuncupat̉ ꝓprie arida. Naturalis em̄ ꝓrietas. eſt ſiccitas terre. vt hūida ſit. hoc aquaꝝ affinitate ſortitur. vnde dicitAmbroſius ī tercio hexameron. Habet t̓ra ꝓpriāqualitatē ſuā. ſicut et ſingula elemēta hn̄t. Namet aer humidā qualitatē. et aqua frigidā habet.et ignis calidā. & terra ſiccā. et hoc eſt pnͥcipaleꝓpriū elemētis ſingulis. qd̓ ratione colligimus.Cōprehende̓ autē ſenſibiliter & corꝑaliter ſi velimus. velut cōnexa & cōpoſita reꝑimus. vt ſitterra aridā .i. ſicca et frigida. & aqua frigida &hūidā. et aer calidus et hūidus. et ignis calidus& ſiccus. Et ſic ſibi has iugales qualitates ſingula miſcent̉ elem̄ta. terra ſit aride et frigide qualitatis connectitur aque cognationēqualitatis frigide. & aquā aeri. quia humiduseſt aer. ergo aqua tanꝙͣ brachijs quibuſdā duobus rigoris & hūoris. altero terrā. altero aerē.videtur āplecti. frigido terrā. aerē hūido. Aerquoqꝫ medius int̓ duo ꝯpugnātia nat̉aꝫ. Hoceſt inter aquā et ignē. vtrūqꝫ illud elem̄tū cōciliat ſibi. quia et aquis hūorē. et igni calore ꝯiungitur. Ignis quoqꝫ ſit calidus et ſiccus nat̉aliter calore ſuo aeri cōnectit̉. ſiccitate aūt inmunionē ad ſiccitatē terre refundit̉. atqꝫ ita ſibiper hunc circūitū ad choꝝ quēdā ꝯcordie ſocietatiſqꝫ cōueniūt. Bene autē ſcriptura ait. deꝰvocauit terrā aridā. hoc eſt pnͥcipale eius vocauit aridū. & nuncupauit ꝓprietate nat̉e. Naturalis em̄ ꝓprietas terre eſt ſiccitas. hec em̄ prerogatīa pnͥcipalis ſeruata eſt ſiccitas ſubſtātielicꝫ etiā ſit frigida. ſed preferunt̉ ſcd̓a pͥmisvt autē hūida ſit. aquaꝝ affinitate fortit̉. ergoillud ſuū. iſtud alienū. ſuū qd̓ arida. alienū quodhūidā. Auctor itaqꝫ nat̉e qd̓ primo donauit hoctenuit. quia iſtud ex nat̉a. illud ex cauſa. vide intellus et in elementū. Hic nota poteſt q̄ride magnitudine terre. Scias ergo ambroſiusin ſexto hexam̄. dicit. Ierrā legimus. terrā frugiferā terrā intelligamus. Quid mihi querereque ſit eius mēſura circūitus. quā geometri certūoctuaginta milibus ſtadioꝝ extimauerūt. libenter fateor me neſcire qd̓ neſcio. imo qd̓ ſcirenil ꝓderit. Ariſtotiles autē narrat ī fine ſcd̓ide celo et mundo. circulus reuolutionis totius terre ſcd̓ꝫ antiquos mathematieos. eſt vigintiqͣtuormilia miliaria. et vt dicit frater albertusSi hec litera ariſtotilis non ſit vitio ſcriptoꝝ deprauata tūc eſt falſa. et falſitas accidit ei ex hoc tēpore ariſto. nondū ꝑfecte ſciebant̉ quantitates dyametroꝝ ſolis. & lune. et terre. Scd̓mautē ſapiētes mathematicos qui ſecuti ſūt ptolomeū. Rotunditas circuli terre eſt xx. milia. etquadragīta miliaria. et diuiſum fuerit triaet ſeptimā partē vnius. eoꝙ circulus vincit diametꝝ ꝑͤ tria et ſeptimā parte. tūc exibit qͣntitasdiamētri terre. que ē ſex milia et quingēta fere