PARS .II.De LegeDiuina.DIS .IIII.

ſe diuidit̉ ẜm rationale & irrationale. nō autēſecundum album et nigrum. que ſunt omnīopreter ratōem eius. ſunt aūt multa de rationelegis hūane ẜm quorū quodlibet lex humanaꝓprie & ꝑ ſe diuidi poteſt. Eſt em̄ primo de ratione legis humane ꝙ ſit deriuata a lege nature. & ſecundū hoc diuidit̉ ius poſitiuū ī iusgentium & in ius ciuile per duos modos quibus aliquid deriuatur a lege nature. ſicut concluſiones ex principiis ut iuſte occaſiones uenditōes & alia huiuſmodi ſine quibus hoīes adinuicem cōuiuere nō poſſent qd̓ eſt de lege nature. quia homo eſt naturaliter aīal ſociale utꝓbatur in primo politice. que uero deriuant̉ alege nature ꝑ modū particularis determinationis ꝑtinent ad ius ciuile. ẜm ꝙ quelibet ciuitas aliquid ſibi accōmodū determinat. Secundo eſt de ratione legis humane ꝙ ordinet̉ adbonum cōmune ciuitatis. et ẜm hoc lex humana diuidi poteſt ẜm diuerſitatem eoꝝ qui ſpecialiter dant oꝑam ad bonum ꝯmune. ſicut ſacerdotes ꝓ populo dn̄i orantes. principes populū gubernantes & milites pro ſalute popl̓ipugnantes. et ideo iſtis hominibꝰ ſpecialia q̄dam iura aptant̉. Tertio eſt de ratōe legis humane vt īſtituat̉ a gubernāte cōmuītatē ciuitatis. & ſecundū hoc dicit diſtinguūtur legeshumane ẜm diuerſa regimina ciuitatū quoꝝvnum ẜm ph̓m in. iii. poli. eſt regimen. qͣndoſcꝫ ciuitas gubernat̉ ab vno. et ſecundū hoc accipiunt̉ conſtitutōnes principū. aliud vero regnū eſt ariſtocrachia id ē principatꝰ optimoꝝ& optimatū & ẜm hoc ſumūt̉. reſpōſa prudētum. et etiam ſenatus cōſulta. aliud regnum ēoligoſchia id ē principatus paucoꝝ diuituꝫ &potentū. & ſecundū hoc ſumitur uiſ p̄conumqd̓ etiaꝫ honorariū dicit̉. Aliud aūt regnū eſtppl̓i qd̓ nomīat̉ d̓ manachia. & ẜm hoc ſumūtur plebiſcita. Aliud eſt tyrānicū qd̓ ē omnīocorruptum. vnde ex hoc conſumit̉ aliqua lexEſt etiā aliqd̓ regnū ex iſtis ꝯmixtum. qd̓ eſtoptimū. & ſecūdū hoc ſumit̉ lex quā maioresnatū ſiml̓ cum plebibus ſanxerunt. ut yſidorꝰdicit. Quarto ē de ratōe legis hūane ꝙ ſit directiua humanoꝝ actuū. & ẜm hoc ſecūdumdiuerſa de quibus leges ferunt̉ diſtinguūturleges que interdū ab actoribꝰ nominat̉. ſicutdiſtinguit̉ lex nilia de adulteriis. lex corneliade ſiccariis. & ſic de alijs non ꝓpter actores ſꝫꝯpter res de quibus ſunt.¶ DE LEGE DIVINA. DIS. IIII.Emde conſiderandū eſt de lege diuina. Circa quā conſideranda ſuntduo. Primo de ip̄a lege. Secūdo dep̄ceptis eius. ¶ Circa primū cōſiderāda ſunt ſex. Primo utrū neceſſariū ſit eſſe aliquā legem diuinā. Secūdo utrū ſit una tātūuel due. Tertiū utrum ſit bona. Quarto utrūfuit data a deo. Quinto utrū data fuit omnibus. & omnes obliget. Sexto utrū cōgruo tēpore data fuit. ¶ Circa primū dicendū ꝙ p̄ter legem naturalem & legem humanā neceſ

ſarium fuit ad directōi humane uite haberelegem diuinā. & hoc ꝓpter quattuor ratōnes.Primo quidē quia ꝑ legem dirigit̉ homo adactus ꝓprios & ordine ad ultimū finē. & ſiqͥdem homo ordinaret̉ tm̄ ad finem qui nō excederet ꝓportionē naturalis facultatis hoīs n̄oporteret ꝙ homo haberet aliquid directiuūex ꝑte ratōis ſupra legem naturalē & legē humanitus poſitam q̄ ab ea deriuat̉. ſed quia hōordinat̉ ad finem beatitudīs eterne que excedit ꝓportōin naturalis facultatis humane. iōneceſſariū fuit ut ſupra legem naturalē & humanam dirigeret̉. etiā ad ſuum finem lege diuinitus inſtituta. Secundo quia ꝓpter incertitudinē humani iudicii p̄cipue de rebus cōtingētibus & ꝑticularbiꝰ cōtīgit de actibꝰ humanis diuerſoꝝ eſſe diuerſa iudicia. ex quibꝰ etiam diuerſe & cōtrarie leges ꝓcedunt. ut ergohomo abſqꝫ omī dubitatōe ſcire poſſit quid eiſit agendum & quid uitandū neceſſariū fuitut in actibus ꝓpriis dirigeret̉ ꝑ legem diuinitus datam. de qua conſtat ꝙ nullo modo ualeat deuiare. Tertio quia de hiis poteſt hō legēferre de quibus poteſt iudicare. Iudicium autēhoīs eſſe non poteſt de interioribus motibusqui latent. ſed ſolū de exterioribus actibus qͥapparent. & tn̄ ad ꝑfectōem uirtutis requirit̉ꝙ in utriſqꝫ actibus homo rectus exiſtat. &ideo lex humana non potuit cohibere & ordinare ſufficiēter īteriores actus. ſed neceſſariūfuit ꝙ ad hoc ꝓcederet lex diuina. Quarto qͥaſicuc Augꝰ. dicit in primo de li. arbi. Lex hūana non poteſt oīa que male fiunt punire uelꝓhibere. quia dum: ꝓhibere uel auferre uelletoīa mala. ſequeret̉ ꝙ etiā ml̓ta bona tollerēt̉.& impediret̉ utilitaſ boni cōmunis quod ē neceſſarium ad ꝯuerſatōin humanā. ut ergo nullum malū prohibitū & īpunitū remaneat. neneſſarium fuit ſuꝑuenire legem diuinā ꝑ quāpeccata omnia ꝓhibent̉. & iſte quattuor cauſetangunt̉ in pͣs. vbi dicit̉. lex dn̄i īmaculata ideſt nullam turpitudinē peccati ꝑmittēs. cōuertens aīas. quia nō ſolū exterioreſ actus. ſꝫ etiāīteriores dirigit. teſtimoniū dn̄i fidele ꝓptercertitudinē ueritatis & rectitudīs. ſapientiamp̄ſtans ꝑuulis inquantū ordināt hoīem ad ſupernat̉alē finē & diuinū. ¶ Circa ſecūdū ſcꝫutrū lex diuina ſit una tm̄. ſciendū ꝙ dupliciter inueniunt̉ aliqua diſtingui. uno modo ſic̄ea que ſunt omnīo ſpecie diuerſa. ut equus &bos. alio modo ſicut ꝑfectum & īperfectū ineadē ſpecie. ſicut puer & uir. Et hoc modo lexdiuina diſtinguit̉ in lelem ueterē et legem nouam. vnde apis adgal̓. iii. comꝑat ſtatu ueteris legis ſtatui puerili exiſtenti ſub pedagogoſtatuꝫ aūt noue legis cōparat ſtatur uirili ꝑfecti qui iam nō eſt ſub pedagogo. Attendituraūt perfectio & imꝑfectō utriuſqꝫ leḡ ſecūdūtria que ad legē ꝑtinent. primo em̄ ad legē ꝑtitinet ut ordinet̉ ad bonū cōmune ſicut ad finem. quod quidē poteſt eſſe duplex. ſcꝫ bonūſenſibile & terrenū. & ad tale bonū ordīabat