Druckschrift 
Speculum morale
Einzelbild herunterladen
 

Pars ſecūda. De pctīs in genereEt De cauſis peccati Diſt. vii.

i. Io. ii. concupiſcentia oculoꝝ. concupiſcentiacarnis & ſuꝑbia uite. Sexto utruꝫ paſſio eſtcauſa pctī diminuat ip̄m. Septīo utrū totalit̓excuſet. Octauo utrū pctm̄ qd̓ eſt ex paſſioneqͥſſit eſſe mortale.D primū ſcꝫ utrū paſſio appetitus ſenſitiui poſſit mouere uoluntate. dicendumpaſſio appetitus ſenſitiui poteſt directe trahere aut mouere uoluntatē. ſꝫ indirecte poteſt& quidē triplicit̓. Vno modo ẜm abſtractionē qͥndam. enī om̄es potētie anime ī unaeſſentia aīe radicent̉ neceſſe eſt qn̄ una potentia intendit̉ in ſuo actu. alia remittaturuel etiā totalit̓ impediat̉. tum. qꝛ om̄is uirtusad plura diſperſa fit minor. Vnde econtrariodicit̉ qn̄ intendit̉ circa unuꝫ. minus poteſt adalia diſpergi. tum. qꝛ in oꝑibus aīe aīalibus req̄uirit̉ q̄dam intentio uehement̓ applicatur ad unū. non poteſt alteri uehement̓ attendere. & ẜm hūc modū quandā diſtractioneqn̄ motus appetitꝰ ſenſitiui fortificat̉ ẜm qͣꝫcūqꝫ paſſione neceſſe eſt remittat̉. uel totaliter impediat̉ motus ꝓprius appetitus rōnalis eſt uoluntas. Alio modo ex ꝑte obiecti uolūtatis qd̓ eſt bonū rōne apprehenſū. Impediturenī iudiciū & apprehēſio rōnis ꝓpter uehemētem & inordinatā apprehenſione ymaginationis. & iudiciū uirtutis eſtimatiue. ut patet īamentibus. Manifeſtū eſt aūt paſſionē appetitus ſenſitiui ſequit̉ ymaginatiōis app̄henſio & iudiciū eſtimatiue. ſic̄ etiā diſpoſitioneꝫlingue ſequit̉ iudiciū guſtus. Vnde uidemus homīes ī aliqua paſſione exiſtentes. facile ymaginationē auertūt ab hiis c̓ca afficiunt̉. Vn̄ conſequēs iudiciū rōnis plerūqꝫ ſequit̉ paſſionem appetitus ſenſitiui. et conſequēs motus uoluntatis ſemꝑ natus eſt ſequiiudicium rationis.P ſecundū ſcꝫ utrum paſſio poſſit ſuꝑareIrationē cōtra eius ſcientiā. dicendū opimo ſocratis fuit ut dicit ph̓us ī. vii. Eth̓. ſcientia nunqͣꝫ poſſet ſuꝑari a paſſionē. Vn̄ ponebat om̄es uirtutes eſſe ſcientias. et om̄ia peccata eſſe ignorantias. ī quo quidē recte aliqualiter ſapiebat. qꝛ cum uoluntas ſit boni uel apparentis boni. nunqͣꝫ uoluntas ī malū moueret̉. niſi id qd̓ non eſt bonū aliqualit̓ rōni bo appareret. et ꝓpt̓ uoluntas nunqͣꝫ in ma tenderet. niſi cum aliqua ignorantia uel errore rationis. Vnde dicit̉. ꝓu̓. xiiii. Errāt quioꝑant̉ malū. Sed qꝛ experimēto patet multi agunt cōtra ea quoꝝ ſcientiā habēt. & etiam auctoritate diuina confirmatur. ẜm illudLuc̓. xii. Seruus cognoſcit uolūtatē dn̄i ſui& non facit. plagis uapulabit multis. Et Iac̓.ultimo dicit̉ Scienti bonū & facienti. peccatū eſt illi. non ſimpliciter uerū dixit. ſꝫ oportet diſtinguere. ut dicit ph̓us ī. vii. Eth̓. Cumenī ad recte agendū homo dirigat̉ duplici ſcientia ſcꝫ uniuerſali & ꝑticulari. utriuſqꝫ defectus ſufficit ad impediat̉ rectitudo oꝑis& uoluntatis. ut ſupͣdictū eſt. Cōtingit aūtqꝫ

aliquis habeat ſcientiā in uniuerſali. puta nullam fornicationē eſſe faciendā. ſꝫ tn̄ non cognoſcit ī ꝑticulari hunc actū eſt fornicatioeſſe faciendū. & ſufficit ad hoc uoluntasnon ſequat̉ uniuerſalē ſcientiā rōnis. Itē conſiderandū eſt nihil ꝓhibet aliqͥd ſcire in habitu. qd̓ tn̄ actu conſiderat̉. Poteſt igiturcontingere aliqͥs etiā rectā ſcientiā habeat īſingulari. & non ſolū in uniuerſali. ſꝫ tn̄ actunon conſideret. & tunc uidet̉ difficileter id qd̓ actu non cōſiderat agat. autēhomo non cōſideret ī ꝑticulari id qd̓ habitualiter ſcit. qn̄qꝫ quidē cōtingit ex ſolo defectu ītentionis. puta cum homo ſciens geometriaꝫnon intendit ad conſiderandū geometriecluſiones quas ſtatim in promptu habet cōſiderare. Qn̄qꝫ aūt homo non cōſiderat id qd̓habet in habitu ꝓpter aliqd̓ impedimentū ſuperueniens. puta ꝓpter aliquā occupationemexteriorē. uel ꝓpter aliquā infirmitateꝫ corꝑalem. & modo ille qui ē ī paſſione cōſtitutusnon poteſt cōſiderare in ꝑticulari illud quodſcit in uniuerſali inquantū tn̄ paſſio impedittalē conſiderationē. Impedit aūt triplicit̓. Primo qͣndā diſtractionē. ſic̄ ſupͣ expoſitū ē. Secūdo contrarietatē. qꝛ plerūqꝫ paſſio inclīatad contrariū huius quod ſcientia uniu̓ſalis habet Tertio. qͣndam immutationē corꝑalē. exquo ratio quodammō ligat̉ ne libere in actuꝫexeat. ſic̄ etiā ſomnus uelebrietas qͣdam corporali tranſmutatōe facta ligant uſum rationis. Et cōtingat in paſſionibus patet ex aliqn̄ paſſiones multū intendunt̉. homoamittit uſum rōnis totaliter. Multi enī ꝓpterabundantiā amoris & ire ſunt in inſania uerſi. & hunc modū paſſio trahit rationē ad iudicandū in ꝑticulari cōtra ſcientiā quā habet īuniuerſali.D tertiū ſcꝫ utrū pctm̄ quod ē ex paſſionedebeat dici pctm̄ ex infirmitate. dicenduꝫ cauſa pctī ꝓpria eſt ex ꝑte anime. ī qua prīcipaliter ē pctm̄. Poteſt aūt dici infirmitas inanima ad ſimilitudinē infirmitatis corporis.Dicit̉ aūt corpus hominis eſſe infirmū qn̄ debilitatur uel impedit̉ in executione ꝓprie oꝑationis ꝓpter aliquā inordinationē ꝑtiū corporis. ita ſcꝫ humores & mēbra homīs ſubduntur uirtuti regitiue & motiue corꝑis. Vn̄& mēbrum dicit̉ eſſe infirmū. qn̄ non poteſtꝑficere oꝑationem mēbri ſani. Sicut oculꝰ qn̄non poteſt clare uidere. vt dicit ph̓us in. x. dehyſtoriis animaliū. Vn̄ & infirmitas aīe dicitur qn̄ aīa impeditur in ꝓpria oꝑatione ꝓpt̓ īordinationem ꝑtium ip̄ius. Sicut aūt ꝑtes corporis dicūt̉ inordinate qn̄ non ſequūt̉ ordinēnature. ita & ꝑtes aīe dicunt̉ inordinate quādo non ſubdunt̉ ordini rōnis. Ratio enim ēuis regitiua ꝑtium anime. Sic ergo qn̄ extraordineꝫ rōnis uis cōcupiſcibilis aut iraſcibilisaliqua paſſione afficitur. & impedimentūpreſtat̉ modo predicto debite actioni homīs.dicit̉ pctm̄ eſſe ex infirmitate. Vnde & ph̓us