Druckschrift 
Speculum morale
Einzelbild herunterladen
 

Pars ſecūda. De pctīs in gn̓e.Et de ſubiecto eorundē. Diſt. iiii.

minor grauitas in pctō ẜm conditionē ꝑſoneī quā peccatur. Primo quidē ex parte dei. cuialiquis tanto coniungit̉. quāto deo eſt uirtuoſior. ul̓ deo ſacratior. & ideo iniuria tali perlone illata magis redundat in deum. ſecunduꝫillud Iach̓. 11. Qui tetigerit uos. tanget pupilam oculi eius. Vnde pctm̄ fit grauiꝰ ex eopeccat̉ īꝑſonā deo magis coniunctā uel rōneuirtutis. uel rōne officii. Ex ꝑte uero ſuiip̄iusmanifeſtū eſt. tāto aliquis grauius peccat.quāto ī magis coniunctā ꝑſonaꝫ ſeu naturalineceſſitudine. ſeu beneficiis. ſeu quacūqꝫ coniunctione peccauerit. qꝛ uidet̉ ī ſeip̄m magispeccare. & pro tanto grauius peccat. ẜm illudEcc̄i. xiiii. Qui ſibi nequam eſt. cui alij bonuserit. Ex ꝑte uero ꝓximi tāto grauius peccat̉quanto pctm̄ plures tangit. & ideo pctm̄ qd̓fit in ꝑſonā publicā puta regē uel principem. gerit ꝑſonaꝫ totius multitudīs ē grauius qͣꝫquod cōmittit̉ cōtra unā ꝑſonā priuatā. Vnde ſpāliter dicit̉. Exo. xxiii. Principē populi. t.ne maledices. Et ſimilit̓ iniuria fit alicui famoſe ꝑſone uidet̉ eſſe grauior ex hoc in ſcādalū & turbationē plurimoꝝ redundat.D decimū .ſ. utrū ꝓpt̓ magnitudīeꝫ ꝑſonepeccantis aggrauet pctm̄. dicendū duplex eſt pctm̄ quoddaꝫ ex ſurreptiōe ꝓueniēsꝓpter infirmitatē humane nature. & tale peccatū minus reputat̉ ei eſt maior in uirtute.eo minus negligit hmōi pctā reprimeretn̄ om̄ino interfugere infirmitas hūana nonſinit. Alia uero pctā ſunt ex de liberatiōe procedentia. & iſta pctā tantomagis alicui imputant̉. quāto maior eſt. & hoc poteſt eſſe propt̓quatuor. Primo quidē qꝛ facilius poſſunt reſiſtere pctō maiores. puta excedūt ī ſcientiaet u̓tute. Vn̄ dominꝰ dicit. Luc̓. xii. ſeruusſciens uoluntatē dn̄i ſui & non faciēs. plagiuapulabit multis. Scd̓o ꝓpter ingratitudineꝫqꝛ om̄e bonū quo qͥs magnificat eſt beneficium dei. cui homo fit ingratus peccando. et qͣntum ad hoc quelibet maioritas etiā ī tꝑalibusbonis pctm̄ aggrauat. ẜm illud. Sap̄. vj. Potentes potent tormenta patiētur. Tertio propter ſpecialē repugnantia actus pctī ad magnitudinē ꝑſone. ſic̄ ſi princeps iuſtitiaꝫ uiolet. ponit̉ iuſtitie cuſtos. & ſi lacerdos fornicet̉. caſtitatē uouit. Quarto ꝓpter exemplū ſiueſcandalū. qꝛ dicit. g̓g. ī paſt. In exemplū uehenent̓ culpa extendit. qn̄ reuerentia graduspctōr honorat̉. Ad plurimū etiā notitiā ꝑueīunt pctā magnoꝝ. & homīes ea magis ī digne ferūt. DISTINCTIO. QVARTAEinde conſideranduꝫ eſt de ſubiecto pctōꝝ. Et circa hoc querūt̉ decem. Primo utrū uoluntas poſſiteſſe ſubiectuꝫ pctī. Scd̓o utrū ſolauolūtas ſit pctī ſubiectū. Tertio utrū ſenſualitas poſſit eſſe ſubiectū pctī. Quarto utrū poſſit eſſe ſubiectū pctī mortalis. Quinto utrumratio poſſit eſſe ſubiectū pctī. Sexto utrū delectatio moroſa ſit in rōne inferiori ſic̄ in ſubie

cto. Septīo utrū pctm̄ cōſenſus in actū ſit inſuꝑiori rōne ſic̄ in ſubiecto. Octauo utrū ratōinferior poſſit eſſe ſubiectū pctī mortalis. Nono utrū ratio ſuꝑior poſſit eſſe ſubiectū peccati uenialis. Decimo utruꝫ ī rōne ſuꝑiori poſſiteſſe pctm̄ ueniale circa ꝓpriū obiectū.D primū ſcꝫ utrū uolūtas poſſit eſſe ſubieIctū pctī. dicendū pctm̄ qͥdam actus eſtActuū aūt quidā tranſeūt in exterioreꝫ materiā. ut urere & ſecare. et hmōi actus habēt promateria & ſubiecto id ī qd̓ tranſit actio. Sic̄dicit ph̓s ī. iii. phic̓. motus eſt actus mobilis a mouente. Quidā actus ſunt non tranſeuntes ī exteriorē materiā. ſꝫ manentes in agēte. ſicut appetere & cognoſcere. & tales actusſunt om̄es morales. ſiue ſint actus uirtutū ſiue pctōꝝ. Vn̄ oportet ꝓpriū ſubiectū actꝰpctī ſit potētia eſt principiū actus. autēꝓpriuꝫ ſit actuuꝫ moraliū ſint uoluntarii.ut ſupͣ habitū ē. ſequit̉ uoluntas eſt principiū uolūtarioꝝ actuū ſiue bonoruꝫ. ſiue maloꝝ ſunt pctā ſit principium pctōꝝ. & ideoſequit̉ pctm̄ ſit in uoluntate ſic̄ ī ſubiecto.D ſcd̓m ſcꝫ utrū ſola uolūtas ſit ſubiectūpctī. dicenduꝫ ſic̄ ex ſupradictis patet.om̄e qd̓ eſt principiū uoluntarii actus. eſt pricipiū pctī actus aūt uoluntarii dicūt̉ illi nonſolū eliciunt̉ a uolūtate. ſed etiā illi a uoluntate imꝑant̉. ut ſupͣdictū eſt cum de uolūtario ageret̉. Vn̄ non ſola uoluntas poteſt eſſe ſubiectū pctī. ſꝫ om̄es ille potentie poſſūtmoueri ad ſuos actus uel ab eis reprimi uoluntatē. & eedem etiaꝫ potentie ſunt ſubiectahabituū moraliū ſiue bonoꝝ ſiue maloruꝫ. qꝛeiuſdē eſt actus & habitus. D tertiū ſcꝫ utrū in ſenſualitate poſſit eſſe pctm̄. dicendū ſic̄ ſupͣdictū eſt. pctm̄poteſt inueniri in qualibet potētia cuius actꝰpoteſt eſſe uoluntarius. & inordinatus. ī quoconſiſtit ratio pctī. Manifeſtū eſt aūt actꝰſenſualitatis poteſt eſſe uoluntarius inquantūſenſualitas .i. appetitus ſenſitiuus nata eſt auoluntate moueri. Vn̄ relinquit̉ in ſenſualitate poſſit eſſe pctm̄.D quartū ſcꝫ utrū in ſenſualitate poſſit eſIſe pctm̄ mortale. dicendū ſic̄ in ordīatiocorrumpens principiū uite corꝑalis cauſat corꝑalem mortē. ita etiā inordinatio corrumpēsprincipiū ſpūalis uite quod eſt ultimus finiscauſat mortē ſpūalem pctī mortalis. ut ſupradictū eſt. Ordinare aūt aliquid ī finem ēſenſualitatis. ſꝫ ſolū rōnis. inordinatio autē afine. non eſt niſi eius cuius eſt ordinare ī fineVn̄ pctm̄ mortale non poteſt eſſe ī ſenſualitate. ſꝫ ſolū ī rōne. Et nota cum pctm̄ uenialeſit diſpoſitio ad mortale. diſpoſitio autē & habitus habeant eſſe ī eodem. non tn̄ poteſt eſſepctm̄ mortale in ſenſualitate ſic̄ pctm̄ uenialequia diſpoſitio tripliciter ſe habet ad id ad qd̓diſponit. Qn̄qꝫ enī eſt idem & ī eodem. ſic̄ ſcientia inchoata dicit̉ eſſe diſpoſitio ad ſcientiāꝑfectam. Qn̄qꝫ aūt eſt ī eodem ſꝫ idē. ſicut