376

T. CI VII [U. C. 370. A. C. 382.]

tatem, tot iam libris assidua bella cum Volscis gcstalegentibus illud quoque succuraurum, quod mihi pcr-censenti propiores temporibus harumrerum auctoreamiraculo fuit, unde totiea rictis Volscis et Asquissulfeccrint milites. Quod quum ab antiquis tacitumpraetermissumque sit; cuius tandem ego rci praeteropinionem, quae sua cuique coniectanti esse potest,auctor sim? Simile veri est, aut intervallisbellorum,sicut nunc in delectibus fit Romanis, alia atque aliasubole iuniorum ad bella instauranda toties usos es-se : aut non ex iisdem semper populis exercitus scri-ptos, quanquameadem semper gens bellum intulerit:aut innumerabilem multitudinem liberorum capitumin iis fuisse locis, quae nunc, rix seminario exiguomilituni relicto, servitia Romana ab solitudine vin-dicaut. Ingens certe, (quod inter omnes auctoresconvenit) quanquam nuper Camilli ductu atque au-spicio accisae res erant, Volscorum exercitus fuit:ad hoc Latini Hernicique accesserant, et Circeien-sium quidam, et coloni etiam a Velitris Romani.Dictator, castris eo die positis, postero quum auspi-cato prodisset, hostiaque caesa pacem deum adoras-set, laetus ad milites, iamarmaadpropositumpugnaesignum, sicut edictum erat, luce prima capicntcs,processit: Nostra victoria est, milites, inquit, si quiddii vatesque eorum in futurum vident. Itaque, ut de-cet certae spei plenos, et cum imparihus manus conser-luros, pilis antepedespositis, gladiis tanltim dexlrasarmemus: ne procurri quidem ab acie velim, sed obni-sosvosstabil!graduimpetumhostiumexcipere. Ubi illivana iniecerint missilia, et effusi stantibus vobis se in -tulerint, tum micent gladii, et Keniat in meutern uni-cuique, deos esse, qui liomanum adiuvent; deos, quisecundis avibus in proelium miserint. Tu, T. Quincti,cquitem intentus ad primum inilium moti cerlaministcneas: ubi haerere iam aciem collato pede videris,