i6
ut (davor tut (?) durchstr.) p(a)pam et i(m)p(erato)r(e)m(con)cordar(et) et cu(tn) nich(il) p(ro)fice(re)t ap(u)dCapitata dccessit. cor(pus) \ ei(us) pfostjea i(n) Austr(iam)ad mo(n)ast(er)ium sue fu(n)d(ati)onis (s. /und. am Randenachgetr.) q(uo)d Camp(us) Lüior(um) d(icitur) (est)t(r)anslatu(m) (vor est durchstr. ab eo fundatu(m) suefu(n)da(ti)o(n)is) \ Ip(s)o afnnjo bfeajta Elizabeth Unga-ror(um) reg(is) And(r)ee filia ap(u)d Marpurga(m) Hazziet(r)ansiit ex h(oc) mu(n)do [m(u)ltis clarefnjs mira(cu)l(is)et b(ea)t(u)s Antoni(us) de ordi(n)e minor (um) apfujd Pa-duam] (zwischen der 3. und 4. Reinschriftzeile nachgetr.).
o
Porro Lupold(us) IUI"' Hbf er Jos reliq(u)i(t) Heinricu(m)Frid(er)icu(m) (Con)sta(n)cia(m) Margareta(m) (überflüssigesKürzungszeichen für er) Heinr(icus) sorore(m) Thurifnjgo-r(um) (durch Verweisungszeichen nachgetr.) lantch(r)aviidux(i)t q(ue) gefnujit filia(m) que Gedrudis (est) d(i)c(t)a.Margareta Heinr(icum) i(m)p(er)ator(is) filiu(m) h(ab)uitex quo duos (davor duos durchstr. )ßliol(os) genuit Frid(er)i-cu(m) (aus Fridericus corr.) et Heinricu(m). (Conjsta(n)ciaFrid(er)ico marchioni Misenen(si) nupsit et ge(nu)it ßlioset filias i(n) s(e)c(u)li gl(ori)am et decore(m). Imp(erato)rHeinr(icum) filiu(m) susp(e)ctu(m) h(abe)ns eo q(uod) cu(m)p(r)incipib(us) Aleman(n)ie (contr)a se aliq(u)a mobi(li-tavejrat (davor j und ein nicht mehr kennbarer Buchstabedurchstr.) cep(ijt et ap(u)d Malta(m) Sicilie civi(ta)temi(n)t(er)emit i(n) custodia carcerali. moxq(ue) Chu(n)r(a-dum) filiu(m) suu(m) rege(m) decla(ra)vit (darunter statuit
o
durchstr.) qui uxore(m) h(ab)uit Elizabeth sorore(m) Lude-wici et Heinrici ducu(m) Baw(ari)e ex q(u)a ge(nu)üChu(n)r(adum) q(uem) p(os)t(e)a vocaver(un)t Ythali
o o
Chu(n)radinu(m). [A(nn)o d(omini) MCCXXXIII i(m)-p(erato)r Papie curia(m) celebr(a)vit i(n) q(u)a Alb(er)t(us)(davor Alb(er)f(us) durchstr.) et Rudolfus co(m)itcs deHabspurch p(re)cip(u)c res egeru(n)t. et pe(r) Ythalia(m)ad cum mag(n)i no(min)is gl(ori)a i(m)p(er)atoriis (davorimperatoris durchstr.) iurib(us) (darunter iussio durchstr.)ff eru(n)t (der erste Theil des Wortes sowie das daruntergetilgte nicht mehr sicher festzustellen)/ (die ganze durcheckige Klammer bezeichnete Stelle durchstr.). A(nn)o
o o
d(omini) MCCXXXIX Tartari Ungaria(m) et Polonia(m)vastaveru(n)t Heinr(icum) duce(m) Slezie i(n) Poloniamaritu(m) s(an)c(t)e Hedwigis. et Coloma(n)num /(rat)rem(davor duc durchstr.) regis Ungar(ie) Bcle ducem Pa(n)o-(n)ic (davor zweimal Pa durchstr.) occideru(n)t [hü duo(beide Worte dann nochmal, durchstr.) s(cilicet) Bela etCholuma(n)n(us) f(rat)r(e)s s(an)c(t)e Elizabeth extit(er)e](über der letzten Reinschriftzeile nachgetr.) f(er)t(ur) i(m)-p(erato)r h(oc) p(ro)curasse \ q(uia) rex Ungar(ie) sibipar(er)e recusavit. v(ersus) s(u)b Bela q(u)arto (et)c. H(oc)a(nn)o Judeus q(u)ida(m) i(n) Hyspa(n)ia rep(er)it q(ue)n-da(m) libr(um) s(u)b rupe \ vinee sue sc(r)iptu(m) G(r)eceHeb(r)ayce (so durch Verweisungszeichen umgestellt) etLati(n)e ab Ada(m) us(que) ad mu(n)di fine(m) (dasselbeWort vorher durchstr.) de t(r)ib(us) mu(n)dis \ et (davorloque(n)tem durchstr.) q(u)ali(ta)te cui(tis)l(ibet) disse(re)n-te(m). t(er)ci(us) i(n)c(ipi)t a(utem) mundus (über der Zeilenachgetr.) In t(er)cio mu(n)do nasce(tur) fili(us) d(e)i exMaria vi(r)gine \ q(u)i p(ro) mu(n)di sahite pacie(tur).q(uo)d du(m) leg(er)et cu(m) o(mn)i sua fa(m)ilia baptiza-ff/irj. P(a)pa G(re)go(rius) fp(er) Raymu(n)du(m) p(e)-ni(tenti)arium suu(m) ex div(er)s(is) i(n)u(nu)m volum(en)(con)pilat(is) (davor dccret getilgt) d(e)c(r)etalib(us) et adiuris studia desti(n)at(is) (Rest der Randglosse durch Rasurgetilgt)/ cano(n)izatis s(an)c(t)is \ D(omi)nico F(r)anciscoet b(ea)ta Elizabeth (davor elz durchstr.) t(r)ansiit. et
succed(i)t Celestin(us) IIII(us) q(u)i p(ost) XVII diess(u)blat(us) est I(n)nocen(cius) IIII(us) eligit(ur). Hein-
o
r(icus) dux Austr(ie) Lupoldi ßli(us) mori(tur) (davor et/(rat)ri durchstr.) et f(rat)ri F(r)id(er)ico reliq(u)i(t) \P(r)incipatu(m) (davor p(ri)n durchstr.) hi(c) (davor Innodurchstr.) cu(m) i(m)p(erato)re p(ro) soror(is) sue dotaliciis
o 00
gw(er)ras gessit a(nn)o d(omini) MCCXL f(a)c(t)a \ (est)reco(n)cilia(ci)o i(n)t(er) eos. A(nn)o d(omini) MCCXLVp(a)pa I(n)noce(ncius) du(m) o(mne)s vias (con)cordie (davorre durchstr.) i(n)t(er) ecc(lesi)am et i(m)p(er)iu(m) \ p(er)-q(u)isiss(et) et nichilu(m) p(ro)feciss(et) p(ro)pt(er) p(er)-tinacia(m) i(m)p(erato)ris ap(u)d Lugd(unum) (con)ciliu(m)celeb(r)avit et depo(n)i \ Frid(er)icu(m) hoste(m) ecc(lesi)eiudicav(i)t. moxq(ue) lanch(r)aviu(m) Thuri(n)gie eligip(ro)curavit. q(u)i cu(m) Chu(n)r(ado) i(m)p(erato)ris \filio(con)misso p(re)lio t(r)iu(m)phav(i)t (davor über der Zeilenachgetragen, dann aber durchstr. mag(n)ifice(n)tissi(m)e).q(u)o cel(er)i(us) (davor p durchstr.) defu(n)cto p(a)pa Wil-helmu(m) co(m)ite(m) Holla(n)die. ma(n)davit \ eligi q(u)im(u)lta obstac(u)la est (über der Zeile nachgetr.) p(er) pes-sfus) [novissime a F(r)isonib(us) q(u)os s(ibji s(u)big(er)e (?)voluit e(st) occisus.J (von novissime an durchstrichen).
Tafel 28. Gothische Minuskel aus dem Jahre 1400. Cod.Vindob. lat. 338, eine im Auftrag K. Wenzels im Jahre 1400 her-gestellte, mit Miniaturen reich verzierte Abschrift der Goldenen Bulle.(Randvermerk auf f. 46: de mandato Serenissimi principis dominiWenceslai Romanorum et Bohemie regis anno domini millesimoquadringentesimo. vgl. Horcicka, Die Sage von Susanna undK.Wenzel, Mittheil. d. Instituts f. österr. Geschichtsforschung, 1, 112).Ueber Wenzelhandschriften im allgemeinen handelt unter Beigabezahlreicher Illustrationen J. v. Schlosser, Die BilderhandschriftenK.Wenzel I. Jahrbuch d. kunsthist. Sammlungen des (österr.) Kaiser-hauses, 1893, 14, 214fr. Daselbst auch zwischen S. 256 und 257als Tafel XXIV in etwas verkleinerter Wiedergabe das prächtigeTitelblatt unserer Hs., S. 256 ff Beschreibung der Miniaturen (zuvgl. die Besprechung der Abhandlung Schlossers durch Neuwirth,Mittheil. d. Vereins f. Gesch. d. Deutschen i. Böhmen, 32, S. IO ff. derliterar. Beilage). Unsere Probe entspricht dem Text bei Zeumer,Quellensammlung zur Gesch. d. deutschen Reichsverfassung S. 170.
cordi voluntate du I ximus ordinandu(m) | ut deinceps curiase | u (con)gregac(i)o(n)e prefata durante generales || o(m- 5n)i(u)m principum ce \ lebrare non liceat i(n) \ vitatas.Particula \ res vero que agendo j rum expedic(i)o(ne)m no(n) || 10impediant cu(m) mo j deramine sint per \ misse. De rcvoca-c(i)o(n)e \ privilegior(zim). Cap(itu)l(um) \ Preterea sta-tuimus. (et) hoc im
2. Columne: p(er)iali p(er)petuo sanc \ cimus edicto q(uo)d u \ ni-v(er)sa privilegia (et) \ litere qziibuscunq(uc) | p(er)soniscuiuscunq(ue) [j status preemine(n)cie \ vel dignitatis exis- j 5tant seu civitatum | opidorum (et) quoru(m) j übet locorumuniv(er) || sitatib(us) sup(er) quibus \ cunq(ue) iurib(us) gra- 10ciis | emunitatib(us) (con)suetu \ dinib(us) seu reb(us) aliiseciam p(ro)prio motu se |j u alias a nobis vel \ rccolende 15memorie \ divis Romanor(um) im \ peratorib(us) p(re)de-cessori \ b(us) n(ost)ris sub quib(us)cu(n) [| q(ue) v(er)borum 20tenorib(us) (con)cessa (et) (conjcesse seu a \ nobis vel suc-cessori \ b(us) n(ost)ris Roman(orum) impe \ ratorib(us) (et)rcgib(tis) i(n) an
Malervorschrift links von der Miniatur: i(m)perator i(n) maiestatesua suscip(i)t l(itte)ras a militib(us) (et) civib(us). Der miles ist durchgelocktes Haar gegenüber dem schlichthaarigen Bürger gekenn-zeichnet. Der Kaisermantel ist blau, der des Ritters grün, der desBürgers roth; Goldgrund. Die Initiale P ist blau, der Grund roth,die Füllung grün. Ueber Buchstaben-Verschränkungen wie Col. 1 Z. 9
______,____________ ________ ' ___________
MBHHH^BBII^H^H