71
Uebersetzungen arabischer Werke in das Lateinische aus dem XL Jhdt.,Göttingen 1877 (Abh. der Ges. d. Wiss. XXI); M. Steinschneider, Die hebr.Uebersetzungen des Mittelalters, Berlin 1893, § 353 S. 566. Seine Einführungin die Astrologie wurde ins Lateinische übersetzt a) von J oh annes His-palensis, Inc. „Laus Deo qui creavit etc. Dixit Geafar. .. Intentioitaque nostra", noch unediert, die Hss. genannt bei Wüstenfeld und Stein-schneider, z.B. clm. 122 und 374. In clm. 374 (s. XIII) liest man aufBi. 46r: Virgo.. ascendit in primam faciem illius puella quam vocamuselehiius corasta et est virgo pulchra atque honesta et munda,prolixi capilli et pulchra facie, habens in manu sua duas spicas, etipsa sedet supra sedem stratam et nutrit puerum, dans ei ad eomedendumius in loco qui vocatur a b r i e, et vocant ipsum puerum quedam gensH i e s u m , cuius interpretacio est Arabice e i c o b. Et ascendit cumea vir sedens supra ipsam sedem et ascendit cum stella virginis . ..
b) gekürzt und in verschiedener Redaktion von einem unbekanntenAutor, der sein Werk an Hermann Dalmata, den Lehrer Rudolfs vonBrügge und Zeitgenossen des Joh. Hisp., gerichtet hat. Davon sah ich2 Frühdrucke: Augsburg 1489 (Gesamtkatalog der Wiegendrucke I, 414Nr. 840) und Venedig 1506, beide mit dem Druckfehler zu Anfang'Apud jannos' statt 'Apud latinos'. Hier stoßen wir auf unsere sog. Weis-sagung 1. VI cap. 2 (de naturis signorum):
Virgo Signum fertile bipartitum triforme. Oritur in primo eius decano,ut Perse, Caldei et Egyptii omniumque duorum [1. duces] Hermes etAsealius a primeva etate docent, puella, cui Persicum nomen secde«neidos de darzama (Druck 1506: darcama), Arabice interpretatur (Druck1506: interpretatum) cid re. nedefa, id est virgo munda puella, dico virgoimmaculata, corpore decora, vultu venusta, habitu modesta, crine prolixo,manu geminas aristas tenens, supra solium auleatum residens, puerumnutriens ac iure pascens in loco, cui nomen hebrea, puerum dico aquibusdam nationibus nominatum Ihesum significantibus eiza (Druck1506: eica), quem nos Grece Christum dicimus. Oritur cum ea virgineut eidem solio insidens nee attingens pariter et Stella ariste, que finisest serpentis seeundi, deinde caput cervi caputque leonis. — Der Ä b i d e -dorn rex Persarum des Caesarius kommt hier nicht vor, ist wohl ein Nach-hall der Angabe 1. V cap. 4: Hermes qui in libro suo ipsum Abide-m o n Induin antiquissimum f ore astrologie scriptorem inducens. NachSteinschneider ist damit Agathodaemon gemeint. Die persisch-arab.Zitate scheinen nach dem Urteile von Fachleuten korrumpiert zu sein.
Das Mittelalter hat öfter den Albumasar im Sinne einer heidnischenProphetie von der Geburt Christi ausgenutzt: Summa philosophiaeRoberto Grosseteste ascripta, bei L. Bauer, Die philos. Werkedes Robert Grosseteste, Bischofs von Lincoln, Münster 1912 = Beitr.z. Gesch. d. Philos. des Mittelalters IX, S. 282 (I cap. 9): Meminitetiam Albumazar olim ab Hermete, quem superius Mercuriumseeundum ac Trismegistum vocari diximus, itemque Estall ius In-disque ac Persis in scientia astrorum peritissimis huius virginis etmatris partum in primo virginis decano notatum fuisse filiumque eiuslacte pasci in gremioque ipsius foveri, 'quibusdam' inquit 'nationibusnominatum Jesu, quem nos' inquit 'Grece Christum nominamus,Arabice autem eyza'. Sed et Sybille plures beate nativitatis Christimortisque ac resurrectionis et similium dispensationum eius in carneadventusque illius ad iudicium mysteria predixerunt, sicut eciam divusAugustinus [De civ. Dei XVIII 23 = Migne, Patr. lat. 38, 579; Epistolaead Romanos expos. cap. 3 = ib. 34,2089], itemque Lactantius [In-stitut. IV cap. 18] commemorat.
Opera hactenus inedita Rogeri Baconi fasc. I. Metaphysica ed.R. Steele, Oxonii 1909, p. 8: Albumasar enim in multis locis de eo[Jesu Christo] loquitur, unde in utraque translacione [cf. supra] Maioris