DI.aer in volatilibus et aque in piſcibus ornamenta acceperunt. Sexta accepit terra iumenta et reptilia ⁊ beſtias. poſt que oīa factus eſt homo d̓ terra et in terra. non tn̄ adterrā nec ꝓpter terram. ſed ad celum et ꝓpter celum.Ante alia de ornatu celi agit̉ ſicutprius factum eſt.Quia ergo celuꝫ ceQua vtilltate facta ſunt teris elementis ſpeciem preſtat. priuſqͣꝫ aei luminaria. lijs factum eſt. ideo ante alia ornatur in qͣrto die quo fiunt ſidera. Que ideo facta ſūtvt ꝑ ea illuſtret̉ inferior pars ne eſſet habitantibꝰ tenebroſa. Infirmitatiqꝫ hominuꝫprouiſum eſt vt circūeunte ſole potirenturhomines diei noctiſqꝫ viciſſitudine ꝓpterdormiendi vigilandiqꝫ neceſſitatē. et ideone nox indecora remaneret ſed luna ac ſideribus conſolarentur homines quibꝰ in nocte operandi neceſſitas incumberet. ⁊ quiaquedam animalia ſunt que lucem ferre nōQūo accipiē poſſunt. Quod autem ſubditur. Et ſint induꝫ ſit qd̓ ait ſigna ⁊ tempora et dies et ānos. quomodovt ſint ī ſigna ꝗccipiendum ſit queri ſolet? Ita em̄ dictuꝫet tempora.videtur quaſi quarto die cepiſſent tempora. cum prius triduum ſine tempore nō fuerit. Ideoqꝫ temꝑa que fiunt per ſidera nōſpacia morarum ſꝫ viciſſitudinē aeree qualitatis debemus accipere. quia talia motibus ſiderum fiunt. ſicut dies et anni quosvſitate nouimus. Sunt enim in ſigna ſerenitatis et tempeſtatꝭ. ⁊ ī tempora. quia perea diſtinguimꝰ quattuor tempora anni ſcilicet. ver. eſtatem. autumnum hiemē. Velxlldeꝰſunt in ſigna et in tempora. id eſt. in diſtinctionem horarum. quia priuſqͣꝫ fierent. ordo temporuꝫ nullis notabatur inditijs velmeridiana hora vel qualibet hora. Hec qͣtta die facta ſunt.Iſta eſt diſtinctō. xiiij. hꝰ ſecundilibri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de opere prime dieiſcꝫ de ꝓductione lucis. incipit agere de operibꝰ ſubſequentium dierum. ſcꝫ de productione corporis firmamenti et elementorum. Et tria facit. Nam primoagit de firmamenti productione. Secundo de aquarum ſuperceleſtium congregatione. Tertio de ſoliset lune et aliarum ſtellarum collocatione. Primumfacit a principio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Sequitur dixitSecundum ab inde vſqꝫ ibi. Squit̉ dixit deus fiantTertium vero vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tantuꝫ.in generali. In ſpeciali autem ſententia magiſtri ſtatin trbus propoſitionibus quaꝝ prima eſt hec. DeXIIIIus ſecunndo die fecit firmamentum. id eſt celum ſidereum in medio ſuperceleſtium ⁊ ſubceleſtium aquaꝝHanc enim propoſitionem magiſter probans dicit.ꝙ deus ſecundo die fecit firmamentuꝫ: quod ẜm Bedam celum fidereum dicitur habens aquas ſupra ſe⁊ infra ſe. quod non eſt mirum diuina virtute eſſe factum. cum videmus aquas vaporabiliter eleuari incelum Vnde ⁊ ſuper firmamentum glaciei ſoliditateaque ſuſpenduntur ne labantur. Poſtea querit tresqueſtiones. quaruꝫ prima et vltima omiſſis ſecundāponit .ſ. Utrum celum ſtet vel moueatur. Ꝙ nō mouetur arguit ſic. quia ſi ſic tunc non eſſet firmamentum. Si autem ſemper ſtat tunc non mouentur ſidera fixa in eo. quod eſt falſum. Ad quod reſpondensneutram partem determinate ponit. ſed ſoluit argumentū dicens. ꝙ ſi moueretur adhuc poſſet dici firmamentum: propter ſui firmitatem in ſubſtantia. etnon propter ſtabilitatem in ſitu. Si autem ſtat poſſibile eſt ſidera moueri in eo ipſo ſtante. Secūda ꝓſitio eſt hec. Deus tertia die per aquarum ſuperceleſtium adunationeꝫ ſerenauit aerem ⁊ fecundauit terram ad productionem arborum et herbarum. Hancenim propoſitionem magiſter probando dicit. ꝙ opꝰtertie diei ſit congregatio aquarum in vnum locumque ſub celo ſunt. Ex qua cōgregatione terra et aerclariora apparuerunt. Vnde et in eodeꝫ die herbe virorem ⁊ ligna fructum fecerunt Si autem queraturvbi ſunt congregate aque que totuꝫ texerunt ſpaciūvſqꝫ ad celum. Dicit ꝙ illa congregatio fieri potuit.vel qꝛ aque cancauitates terre ſubintrauerunt. Velquia aque que prius erant rariores terram per modum nebule tangentes inſpiſſate fuerunt. et dicūturcongregate in vnum locum. non obſtante ꝙ ſunt inmultis locis. et hoc propter cōtiguitatem earum adinuicem quia omnia flumina ⁊ omnia maria in marimagno ad minus occultis meatibus iunguntur.Tertia propoſitio eſt hec. Deus quarto die ſole etluna et ſtellis ornauit firmamentuꝫ vt eſſent in ſignahorarum et tempoꝝ. Hanc enim propoſitionem magiſter probans aſſumit ꝙ in tribus diebus diſpoſitaeſt vniuerſalis mūdi machina. ⁊ partibus ſuis diſtributa. Quare etiaꝫ primo die facta eſt lux que vniuerſa illuſtrat. Secunda vero die firmamentum ſeu celum ſidereum. Tertia vero die facta eſt diſtinctio ſuperioris partis mundi. ſcilicet nature elementaris.Unde tres dies que ſequuntur ſpectant ad ornatumeorum que in tribus primis diebus ſunt diſtincta: qꝛquartus dies ſpectat ad ornatum celi. id eſt. firmamti. Quintus ad ornamentum aeris et a quē. Sextusad ornamentum terre. Celum autem ante alia quarto die ornatur: eo ꝙ dignius eſt omnibus elementis.Imponuntur qͣꝫ ſibi ad ornamentum ſol et luna et ſidera ad inferiores partis mundi illuminationem. etetiam ad animalium ſeu hominum vtilitatem et noctis et diei decorem. Et ſubdit etiam ꝙ ſunt facta inſigna et in tempora In ſigna quidem eo ꝙ aeris qualitatem vel aeree qualitatis viciſſitudinem ſicut ſerenitatem aut tempeſtatem ſignificant In tempora vero quia partes temporis diſtinguunt. videlicꝫ veriseſtatis. autumni. hiemis que ſunt quatuor anni tempora. Vel enim ſunt in ſigna et tempora. id eſt. in diſtinctionem horarum et temporum quia ante motuꝫipſorum ordo temporis nullis notificabatur inditijsEt tm̄ in ſpeciali.De opere quinto diei quādo creauit deus ex aquis volatilia et natatilia.
Druckschrift
Sententiarum libri IV : cum conclusionibus Henrici de Gorichen et problematibus S. Thomae
Entstehung
Einzelbild herunterladen
verfügbare Breiten