cebit: cupiditate. amore. odio. timore. remotis ẜmbonā ꝯſcientiā.Primo quero. Quid ſi is qui exercebat publiceofficium tabellionatus nō erat in veritate tabellio. nūquid valebunt inſtrumenta? Spe. in ti. deinſtru. edic. concludit ꝙ non: ſi a nemine habuitpoteſtatem. Secus ſi habuit poteſtatem a ſuꝑioreſed ꝓpter aliquem defectū non poterat habere velexercere illud officium. Et hoc caſu loquit̉. l. barbariꝰ. ff. de. offi. p̄. De hoc videsͣ. Cōfeſſio. iij.Secūdo quero. an notarius debeat ſcire iura.Spe. vbi sͣ. dicit ꝙ ſic: ne cōmittat aliquē erroremBar. tamē in. l. generali. C. de tab. li. x. dicit ꝙ nōtenetur eſſe doctor vel legiſta: ſed ſatis eſt ꝙ ſciatſcientiaꝫ notarie: ⁊ alia que requirūtur ad ꝑitiamillius artis. Et vide Inno. in. c. cum in cūctis. deelec. vbi dicit et bene. ꝙ quilibet tenetur ſcire ea q̄requirūtur ad officium ſuum exercendū. Al̓s aūttenetur ſi cōmittit ꝑ ignorantiā aliquem errorem.vt in. l. illicitas. ff. de offi. p̄ſi. et in regula. Non eſteltilaltibſine culpa. de regū. iu. li. vj.Tercio quero. An notarij falſificantes inſtrumēta: vel alias ſcripturas teneant̉ inſolidū? Rn̄.generaliter. ꝙ tam notarij ꝙͣ alij quicūqꝫ falſificātes inſtrumēta. teſtamenta. libros mercantiarū. etquaſcūqꝫ alias ſcripturas: tenent̉ ad omne intereſſe ꝑtis de omni damno inde ſecuto per regulampͥus datam: ſumptam extra de iniurijs. c. ſi culpa.qꝛ omnes tales dant cauſam efficacē ad tale damnum. Idem dic de ſcienter vtentibus talibus ſcripturis. Eodem mō tenent̉ vtētes falſis mēſuris.ponderibꝰ ⁊ ſil̓ibꝰ eadē rōne.¶ Quarto quero. de notarijs et alijs ſcribis quiconficiūt cartas de debito vſurarū vel in fraudeꝫearum. An teneātur inſolidum? Rn̄. ẜm Girar.oldo. ꝙ ſi ſcienter faciunt cartas vel inſtrumentade debito vſurarū: ac ſi ſit debitū legitimū ⁊ abſqꝫvſura: ſicut cartas de duplo vel triplo ⁊cͣ. tunc quidem tenētur reddere vſuram acceptam: ſi ip̄i vſurarij nō reſtituant. Nam ſi hoc facerent in fauorēreceptoris mutui ẜm quoſdā: inter quos eſt Alex.de ales. qui dicit ꝙ notarij qui ſolum ſtant ꝓ illisqui volunt reciꝑe mutuū ab vſurario nō tenēturQui v̓o ſtant pro ꝑte ⁊ lucro vſurarij tenent̉: ſi tn̄ſic cooꝑati ſunt ad hoc ꝙ abſqꝫ eorum cooꝑationeilla vſuraria p̄ſtatio non eſſet facta. Et placet ſan.Ber. Ratio eſt: quia eorū inſtrumētum eſt efficaciter cooꝑatiuū ad hoc vt vſurario talis ſoluaturvſura. Si v̓o in inſtrumēto facta eſt expreſſa mentio de vſura. tunc ſiquidē nō tenent̉: quia tūc nonefficaciter operant̉. Quod tamē intellige niſi vbieſſet cōſuetudo: ꝑ talia inſtrumēta cogere in iudicio debitores ad ſoluēdas vſuras. quia tūc etiamobligarent̉.¶ Quinto quero. quid de falſe accuſantibꝰ. Rn̄.ſanc. Ber. ꝙ ſi falſe accuſauerūt vel calūnioſe aliquem denūciauerunt: tenētur ad damni dati reſtitutionem: ⁊ ſunt grauiter puniendi. vt extra decalū. c. fi.¶ Sexto quero. quid de falſe teſtificantibꝰ. Rn̄.Reſtitutio. vj. Fo. CCX.Idem. ꝙ ſi per dictū falſoꝝ teſtiū aliqua partiumamiſit cauſam ſuā: tenent̉ reſtituere totum damnū ei qui damnificatus eſt. ar. xvij. q. iiij. ſi quis īatrio. xiiij. q. v. nō ſane. Quidā tamē circa hoc diſtinguūt dicentes. ꝙ ſi teſtes fuerint diligēter examinati: ⁊ falſum teſtimoniū ſciēter ⁊ voluntarietulerūt: tenent̉ ſicut dictum eſt. Si aūt nō fuerūtdiligēter examinati: licꝫ mortaliter peccauerint: tn̄ad reſtitutionē nō obligantur: quia ſi diligēter examinati fuiſſent forte dixiſſent veritatē: vel eoruꝫfalſitas patuiſſet. Ratio autē iſtorum eſt: quia iſtenon eſt principalis in damnificando: ſicut iudex ⁊aduocatus: ſed magis ſecūdario ⁊ occaſionaliter:ſicut de illo qui dat ignem volenti alienam domūcōburere. Et ſic hec nō eſt cauſa ſed magis occaſioquia non ꝓpterea ip̄e domū comburit: ſed magisin poteſtate eſt iſtius velle vel nolle cōburere. Sicut de illo qui docet furari: vel monetam falſari: qꝛhec non eſt cauſa nec voluntas faciendi: ſed potiꝰoccaſio: ⁊ inclinatiuū inducens. Nota tamen ꝙ ſiteſtis propter teſtimoniū verum ferēdum aliquidaccepit: tenetur dare panperibꝰ. Quod intelligitMonal. ſi illud datum fuit a volente corrumpereteſtem. Secus ſi dans volebat per hoc ſibi iuſticiāminiſtrari: quia tūc ei reddendum eſt. dicto. c. nōſane. Poteſt tamē teſtis percipere moderatas expenſas pro ſumptibus quos fecit in eundo. ſtando. ⁊ redeūdo. vt notat glo. in. c. ſtatutū. de reſcri.li. vj. Immo etiā mercedē dierū quibus ſtetit occupatus ꝓ teſtimonio reddendo: ⁊ quibus amiſit oꝑas ſuas. Et ẜm Bar. in. l. p̄ſbyteri. de ep̄i. etcle. non ſolum falſus teſtis ille eſt qui loquit̉ falſuꝫſed etiā qͥ veritatē nouit ⁊ tacet.Septimo. quid de his qui ſunt teſtes ſcienterin inſtrumentis vſurarijs: vel in fraudem: Dic ꝙidem dicendū eſt de eis quod de notarijs dictū ē.Dant em̄ cām efficace impio lucro: cū certū ſit inſtrumēta ſine teſtibꝰ nō valere.¶ Octauo. quid de notarijs qui prece vel precioteſtamenta deſtruxerunt vel occultant. vnde nonſoluūt̉ legata ad pias cauſas: nec alia debita? Rn̄.ſanc. Ber. ꝙ quādo a notarijs ſeu a quibuſcunqꝫalijs teſtamenta taliter deſtruunt̉: ꝙ nunqͣꝫ reꝑiripoſſunt: tenentur ad reſtitutionem omniū perditorum. Si autem ſolum occultant illa: ſeu occulteconſeruāt: grauiſſime peccant: nec abſolui poſſūtniſi illa publice vel priuate reuelent. Tamen noncredo eos ad reſtitutionem teneri: cum heredescreditoribus ⁊ legatarijs ſemper remaneant obligati. Idem intelligas de quibuſcunqꝫ alijs ſcripturis: ſiue mercatorum: ſiue vſurariorum libriset conſimilibus. Hec ſanc. Ber. Quod videturintelligendum in his qui ſolum occultant: non requiſiti manifeſtare. Secus autem dicendum videtur in illis qui requiſiti an talia habeant inſtrumenta: manifeſtare nolunt: ſed potius mentiuntur ſe illa non habere: quia tales tenentur ad omne damnū qd̓ dicti legatarij: vel alij ex defectu huiuſmodi ſcripturaꝝ incurrūt: ſi ex hmōi occultatione creditores ī futurū ſua hr̄e nō poſſūt: qꝛ dant