uolam ſui temporis ciuem Romanū ita inſectatus eſt: vt eum ſecuiſſe dicatur a Perſeo vna cum lupoHoratius terſior. Perſeus indignatione ita euehitur: vt vix ſenſum abſoluat verborum: quæ ira cōfundit. Iuuenalis lucilii acerbitatem puritate horatiana quā maxime adamauit & imitatus eſt calore Perſei addito ita temperauit: vt quæ ſingula in illis laudabantur: vniuerſa probentur in hoc vno. ſcio feſtūDiomedem: & qui ab eo ſatyræ expoſitionem ſingulis ferme verbis mutuatus eſt Porphyrionem huius appellationis cauſas alias attuliſſe: ſed a ſatyris olim introductis ſatyrā dici vero ſimilis eſt. pœne ſtiIo heroicum. libertate ſimplex: figuris interciſum. tum periphraſis: quæ velandæ reprehenſioni adhibetur: frequenter occurrit hiſtoriæ ſuorum temporum cognitione plurima: nam quæ antiquiora ſuntnon inſeruntur niſi in præſentium inuidiam perſonis: niſi aut viuant aut illuſtres ſint noͣ parcit. hoc gnere ſedecim ſatyræ a Iuue. conſcriptæ ſunt. Quarum prima dum poeta ex diuturno erumpens ſilētioſuam accuſat patientiam: qua recitantes poetas adiuerat: cum & ipſe quoqꝫ poſſit ſcribere & nihil magis ſcribendū ſit quam ſatyra Cauſaſqꝫ demonſtrat ardore quodam & rebus congeſtis potiuſqͣꝫ diſpoſitis in obſcuritatem pene confunditur. Non libet confutare illorum opinionem: qui poetam ſe indoctum fateri putant: nam riſu potius hoc eſt explodendū: quam refellendum rationibus: quibus res apertiſſima non indiget. Hic inqͣꝫ primum ſe audiendis poetis iam feſſum eſſe oſtendit: & cum tm̄ temporis audiendis alienis carminibus conſumpſerit. ſe quoqꝫ reponere oportere ait: hoc eſt ſcribēdo reparare & reſarcire. Nam hæ duæ voces. Reponere .ſ. & impune: cum in varias ſignificationes accipiania Iuuenale vſurpatæ ſunt: non ſecus quam ab Oratio. Reponere. reficere. & reſarcire eſt quod fuit detractum. Iuue. Meliora ac plura reponit Perſicus orborum lautiſſimus. Vir. hæc rapta pro virginitatereponit. Papinius. qui damna dolens aliena repono infœlix lachrymas .ſ. meas quas reparo & renouoMar. qui amiſſum ſomnū in vrbe in prouincia reparabat. Ingenti fruor improboqꝫ ſomno. Et totummihi nunc repono. Quicquid terdenos vigilaueram per annos Surgentem ſocus excipit. Quamuisquidam Mar. ſenſus nulla habita ratione. Repono pro ſcribo tradiderit cum dormiens nihil minus a22gat qͣꝫ ſcribat: inde reponere poetæ dicunt̉: cum auditas fabulas ſcribunt. nam ita tempus audiēdo cōſumptum reponunt .i. reparant & reſartiunt. Hora. Scriptor honoratum ſi forte reponis Achille: ſcriptum iam .ſ. ab Homero. alibi. Fabula quæ poſci vult & ſpectata reponi. Porphirio vero eo loco aliteinterpretatus nouum morē confixit. Impune ſine pœna dicitur quæ autem ſine pœna fiunt: paſſim aguntur: qua ratione Hora. impune pro paſſim vſurpauit in arte poetica. Ne ſpiſſe riſum tollant impune coronæ. i. paſſim. alibi. ſed mente recepta Obturem patulas impune legētibus aures. Nam interrogando verſus legitur: & cum Hora. oſtendat ſibi magnam eſſe moleſtiā a poetis cum ſcribo inquit habeo eorum rationē & timeo ne offendam genus irritabile natum. Cum mens recepta eſt .i. cum volorelaxare animum poſſum ne fugere: quo minus auelam recitantes: cum & aures meæ patulæ ſint. & illi impune. i. paſſim legant .i. vbiqꝫ occurrentes: & volentes audiri. inde alibi. Scribimus indocti doctiqꝫpoemata paſſim. Legetur ita mea quidem ſententia fat. initium hoc pacto.ILLVSTRI viro Ioanni Tucci pannonico Georgius Valla Salutem dicit plurimamErſpecta pridem mihi tua Ioannes Tucci vir illuſtris vita integerrima me tibi plurimū deuinxit: & cum edendos cenſeremus tantopere afflagitatos quos in iuuenalem vitiorū acerPrimum reprehenſorem ſcripſimus cōmentarios: eos tibi emittendos dicandoſqꝫ exiſtimauiquo aliqua in parte affectiſſima tibi mens: tuiqꝫ ſtudioſiſſimus nominis animus meus innoteſceret: nec me ſane fugit: qͣꝫ hic tota tibi iucunda futura ſit materies: qui res maximas cum prudentiſſime belli domiqꝫ geſſeris admīſtraueriſqꝫ: cauiſti ſemper ne quid vnqͣꝫ cōmitteres quod a quo qͣꝫ carpatqꝫ damnari poſſe videretur. Quamobrem propter vitæ tuæ integritatem fortuna vſus es: vt alij plæriqꝫ ſolent paulo iniquiore: talemqꝫ longe potiorem arbitratus es quam in magno honore minus recte viuere quāqꝫ huius te vitæ non pœniteat: alacritas hilaritaſqꝫ: quæ conſtantiam fortitudinemqꝫ cōmitari fere conſueuerunt: certiſſime nobis ſunt indices: & perinde optimi iuſtiſſimiqꝫ viri tibi famā plane excitaſti ſingularem: præcipue cum bonorū iuſtorūqꝫ hominū colas & obſerues omne genꝰ. anim.aduerti equidem ſæpenumero cum inſignes cuiuſpiā virtutes te audiente memoraſſem quam orismihi exultare videbare præcordiis: quēadmodum cum de fortuna mea apud te loquerer aduerſa: referebam inter non parū multas variaſqꝫ fortunæ ab extrema vſqꝫ infantia. Cum primulū ex aluo matriseuaſi: in me cōi quodam fato patriæ & nimium familiari ſæuientes tempeſtates: arietateſqꝫ ſeſe turbines illos: vt fomentū ſum adeptus Albertum ſcotum comitem placentiæ clariſſimū: illius olim vrbispatrem: quē vtriqꝫ Catoni non dubitauerim conferendū atqꝫ adeo multis rebus anteponendū. Indeporro longo interuallo cum ille mortem obiiſſet ſollicitudinū mearum leuamen nactus ſum IoānemIacobum triuultium nomīs celebratiſſimi equitem iuratum eſt nimirū Mediolanenſis tota domus illa triuultia eiuſmodi: vt ex ipſius gremio tanqͣꝫ ex equo illo Troiano præſtantiſſimi viri emerſerint. atpræ cæteris qui adhuc in hominū obuerſant̉ oculis tres clariſſimi fratres Ioannes Firmus caucaſia rupe fide conſtantiaqꝫ firmior. Ioannes Iacobus: & Renatus duo illi Scipiones: duo inqͣꝫ belli fulminanec cum Renato liberalitate: munificentia: animi magnitudine: militari ſciētia: bellicaqꝫ induſtria niſi frater conferri poteſt. ecquis Ioannis Iacobi prætoris in tot bellis inuictiſſimi res geſtas non audierit: q̄ductans in liguribus exercitū geſſit: vt quos aliquando Romani conſules duo vno tempore ſummomilitum labore ægre ſuperarunt: ipſe rei hellicæ admiranda ſcientia: ſapientia: fortitudīe: vi illa ingeniſA iii
A iii