Areſtotelis

Folio lxxv

2 appeficoMꝯ t 0Uident̉ aūt duo hec mouētia aut appetitꝰat intellectus: ſi aliquis fantaſiam poſuerit ſicut intellectū quēdam Multa em̄ preter ſcientiam ſequūtur fantaſias ⁊ in alijs animalibꝰ nōintellectiua neqꝫ ratio ē. ſꝫ fantaſia vtraqꝫ. hecergo motiua ẜm locū intellectꝰ ⁊ appetitusPoſtqͣꝫ Areſto. diſputatiue inqͥſiuit de pͥncipio motus localis. hic ꝯſequenter oſtendit veritatem Et vultꝙ intellectus ⁊ appetitus ſunt principium motus localis. ſic tamen ꝙ ſub intellectu comprehendatur fantaſia.Et ſtat ratio in hoc. Illud eſt principium motus quodſequuntur om̄ia illa que mouent̉ local̓r. ſed om̄ia q̄ mouentur localiter vel ſequuntur intellectum et appetitumintellectiuum ſicut homines viuētes ẜm rōem. vl̓ ſequūtur fantaſiam et appetitum ſenſitiuum. ſicut bruta et homines relinquentes rōem. ergo illa ſunt ſufficiens principium motus localis Maior patet. quia ex hoc ꝙ aliquaſequuntur pͥncipium imperatiuuꝫ motus executiue mouentur Exemplum eſt. quia ex hoc ꝙ intellectus cognoſcit aliquid bonū. et voluntas imꝑat illud. ſic ſequitur vlterius executio motus per membra exteriora. Simileeſt in brutis. quia ſi brutum cognoſcat aliquod bonumſenſibile et appetat illud. tūc ſtatim niſi aliquis impedat ſeqͥtur motꝰ localis ad ꝓſecutōem talis boni¶ Queritur. quare ſub intellectu poteſt comp̄hendi fantaſia Qd̓m ꝙ ideo quia ſicut intellectus mouetur inabſentia intelligibilium ſcilicꝫ per ſpeciem intelligibilemque reſeruatur in intellectu. ita etiam fantaſia moueturin abſentia ſenſibilium per ſpeciem intelligibilem retentam in ſenſu exteriori. Secundo dicitur. ꝙ quia ſuperiora includunt inferiora virtualiter et excellenter. et ſic poteſt intelligenttia que eſt ſuperior comprehendere ſub ſefantaſiam. ſicut perfectū includit imꝑfectū ꝟtual̓rIntellectus aūt qui propter aliquid ratiocinatur. et qui practicus eſt. differt aūt a ſpeculatiuo ẜm finem: et appetitus ꝓpter aliquid omnis eſt. Cuius em̄ appetitus hoc principiumpractici. intellectus vltimū aūt principium actionis. quare rōnabiliter hec duo vidētur mouentia appetitus et intelligētia practica. Appetibile em̄ mouet: et propter hoc intelligētiamouet. qꝛ principium hec eſt quod appetibileet fantaſia aūt cum moueat nō mouet ſine appetitu. vnuꝫ em̄ mouens qd̓ appetimus. Siem̄ duo intellectus et appetius mouebāt ẜmcōmunē vtiqꝫ aliquam ſpēm mouebant. nūcaūt intellectꝰ nō videtur mouēs ſine appetituvolūtas em̄ appetitꝰ eſt. cū aūt ẜm rōem mo-

uetur. et ẜm voluntatem mouetur. appetitusmouet preterratōem. concupiſcentia em̄ appetitus quidam eſtPoſtqͣꝫ Areſto. poſuit duo pͥncipalia mouentia imperatiua. iam ꝯſequenter reducit illa duo mouentia advnum Et vult ꝙ hoc vnum principium motiuum eſtappetibile Et hoc ſic probatur. quia intellectus qui mouet localiter imperatiue eſt practicus. ſed intellectꝰ practicus mouetur ab eodem a quo appetitus ſcꝫ ab appetibili. ergo eſt vnum pͥncipium mouēdi. ſcꝫ appetibileCirca primam partem eſt conſiderandum. ꝙ intellectus practicus ſiue ſpeculatiuus differunt fine. quia intellectus ſpeculatiuus nō ordinat ſuum obiectuꝫ ad aliquod opus. ſed intellectus practicꝰ ordinat ad aliquodopus et ideo appetibile eſt principium intellectus practici. et hoc ideo. quia appetitus eſt circa aliquod bonumquod eſt finis. ſed finis eſt principium actōnis. et intellectus practici agentis. et ideo prima motio ipſius intellectus practici incipit a fine. et ſimile eſt de appetitu ſenſitiuo et de fantaſia. quia fantaſia non mouet de appetituſenſitiuo.¶ Querit̉. quare appetitus non mouet ſub ratōne intellectus. ſicut intellectus mouet ſub ratōne appetitus. ideſt quare intelligibile nō eſt principium motus localis. ſicut appetibile. Dd̓m. ꝙ intellectus non mouet ſineapperitu. quia intellectus ſe habet naturaliter ad oppoſita ſed non poteſt fierimotus niſi aliquod mouens determinetur ad vnum. talis aūt determinatio fit per appetitum ergo intellectus nō mouetur niſi ſub ratōne appetitus. et ideo appetibile eſt principium motus localisExempli gratia. per intellectum aliquis cōcipit ambulatōem ad aliquem locum. et non ambulatōem ad illuꝫlocum. ergo intellectus abſolute acceptus nō eſt principium mouendi niſi ẜm ꝙ determinatur per appetitum qͥdeterminatur ad vnum Et hoc eſt quod dicit Areſto.in textu ꝙ intellectus nō eſt mouens ſine appetitu ſenſitiuo vel intellectiuo. Intellectiuo quideꝫ quia voluntaseſt appetitus. poteſt tamen econtra appetitus mouerepreter ratōem. ſicut patꝫ de appetitu ſenſitiuo. Et eſt cōſiderandum ꝙ Areſto. plus loquitur de cōcupiſcētia qͣꝫde ira. quia concupiſcentia nihil ꝑticipat de ratione. ſedira ꝑticipat rationem. licet non ẜm debitum modum. ⁊ideo iracundi ſunt plus laudabiles qͣꝫ intemperati quiapaſſio ire trahitur ex origine ꝓpter complexionem. ſed cōcupiſcentia fit ex conſuetudine quam aliquis magis derelinquere poteſt¶ Querit̉. vtrum voluntas moueat intellictum. vel intellectus voluntatem Dd̓m ꝙ aliquid dicitur aliudmouere dupliciter. Uno modo per modum finis. ⁊ illo modo intellectus mouet voluntatem. quia bonuꝫ intellectum eſt obiectum voluntatis. obiectuꝫ aūt eſt finispotentie Alio modo aliquid moue talteꝝ in rōne agentꝭet ſic voluntas mouet intellectū ⁊ alias inferiores viresRō pͥmi eſt. quia oīs appetitus eſt de ſe cecus id ē appetitus nō habet apud ſe ſpēm ꝑ quam appetat. ⁊ tamē ſequit̉ cognitōnē. ergo opꝫ ꝙ cognitio fiat ꝑ aliquam pōetentiā cognitiuā. ⁊ poſt illa cognitōem ſequit̉ inclinatioin aliud qͥ īclinatio ē appetitꝰ. ſicut gͦ pon̄ a ẜſitīa ꝯgnitīapn̄tat obiectū appetitur ẜſitiuo. ita etiā intellcūs pn̄tat