II

tardabit: omni allegatione abſentiuper pͥncipali queſtione reſeruata:¶ Si autē ſuper perſonali actioneconueniatur: uel mittendus eſt actor in poſſeſſionē mobilium ipſiusuel īmobilium: ſi forte mobilia nonhabeat pro modo debiti dēclaratiuel in contumacem eſt eccleſiaſticaſententia ꝓferenda: ita uidelicet: ꝙalterutra pena que magis timēri debeat: iudex a pͥncipio contentus adalteram nihilominus ꝓceſſurus ſihoc meruerit ꝓteruitas cōtumacisqui ueniens infra annum uel poſtannū etiā audiet̉ iuxta diſtīctionemin alio caſu ſuꝑius annotatam.De iuramēto calūnie. ¶ Uno. iii.Nherentes veſtigijspredeceſſorū noſtrorum dicentium graAuiores queſtiones ꝑſummum pontificeꝫterminari: ⁊ infra. Legibus itaqꝫ cōperimus eſſe cautum: vt nullus cle-

ricus iurare preſumat. Alibi ueroreperitur ſcriptum: ut omnes principales perſone in primo litis exordio ſubeant iuramentum calumnieꝓpter quod pleriſqꝫ uenit in dubiūvtrum clericus iuſiurandum preſtare debeat: aut alij hoc officium delegare: quia illud ꝯſtitutionis edictuꝫubi clerici iurare ꝓhibētur: a Marco auguſto de cōſtantinopolitanisclericis ꝓmulgatum fuiſſe uidetur:iccirco ad alios non creditur pertinere. ¶ Vt ergo dubietas iſta auferat̉ ſecundū deciſionem filii noſtrih. quondam imperatoris: cuius ſūtuerba hec: eius itaqꝫ interpretationem corroberamus: ⁊ diui Marciꝯſtitutioneꝫ ita interpretari deberedecernimus: ut ad oīum eccleſiaruꝫcl̓icos generalit̓ ꝑtiēre iudicet̉. Naꝫcum imperator Iuſtinianus decreuerit ut canōes patꝝ vim leguꝫ habere oporteat: ⁊ in nōnullis patruꝫcanonibus reperiātur: ut clerici oīo

in poſſeſſionem cauſe rei ſeruande: niſi aliquam videat primo preſūptionem pro eo: quia poſſet eſſe ꝙ aliquis calumnioſe peteret: vnde iudex primo recipiet ab actore iuramentum d̓ calumnia. ff. d̓ carbo. edi.l. iii. §. cauſe. ⁊ ſic obſeruatur: ⁊ iſtud iuramentum ſufficiet: ita ꝙ aliudvlterius non preſtabit: ſi reus infra annum rediret volens in cauſa procedere. ar. ff. ad exhi. theſauris. vndepetet ab actore iudex: vt ſuper hoc ſcilicet ꝙ nō calumniocauſa petat hoc exhibeat calumnie iuramentum. ff. ad exhi. theſaurus. ⁊ īfrad̓ reſtitu. ſpoli. litteras. ⁊ sͣ. d̓ elec. cumdilecti. nō enim debet iudex feſtinaread miſſioneꝫ facierdam: quia ſi reusꝓbabit iuſtam abſentie cauſā reſtituet̉ff. de dam. infecti. ſfinita. §. item. ſi forte. ⁊. jͣ. d̓ re iudi. cuꝫbertoldus. ⁊ ſic obſeruatur hodie dfacto. ⁊ iſtud iuramētum ſufficiet: ita ꝙaliud actor vlteriusnō preſtabit ſi reusinfra annum redierit: volens ꝓcederein cauſa: vt in. §. i. ſed in caſu huiuſmodi. §. iterum iurabit actor tanqͣꝫreus quando ꝯuenitur: quia primo iurabit vt actor: poſtea vt reus. ⁊idem eſt ſi poſt annum agere velit qui primo ꝯueniebat̉ ſcd̓m ꝙ eſt incaſu huius. §.ſ ¶ Reſeruata. ſed quādiu reſeruabitur queſtio ꝓprietatis? ẜm canones videt̉: ꝙ ꝑpetuo: cū res ſit facta litigioſa. ⁊ debeat ꝑ hoc dubitarede iure ſuo: Dico ꝙ in caſu iſto bn̄ poteſt preſcribere: quia bonā fidēvidetur habere: quia credit rem ad ſe pertinere: cum etiam iurauerit ꝙnō malicioſe ſeu per calumniam petit rem illam: ⁊ ideo preſcribere poteſt ⁊ iuſte poſſidet qui auctore pretore poſſidet. ff. d̓ acqui. poſ. iuſteQuidam dicunt: ꝙ in caſu iſto ſicut in priori ſeruatur queſtio ſuperpoſſeſſione vſqꝫ ad annum abſenti. Sed prius dictum verius credo⁊ abſolute dicitur hoc. nam ſicut reſeruatur ius ſaluum poſſeſſionis.vſqꝫ ad annum in. §. ꝓximo. ſicut ibi expreſſe hoc dicitur: ita h̓ diceretur. ſi h̓ eſſet verum. Sed que eſt ratio quare ibi audit̉ vſqꝫ ad annumſuper poſſeſſione. hic vero ſtatim eſt verus poſſeſſor: nec auditur vſqꝫad annum ſuper poſſeſſiōe? Ratio illa conſueuit aſſignari: quia maior ꝯtumacia preſumitur in caſu iſto qͣꝫ in priori: quia per plures citationes vocatus eſt ⁊ plus ꝯtempſit. primo .n. vocauit colonum: ⁊ colonus denūciauit domino poſt quā denunciationem citat̉ dn̄s edictislegittimis: ⁊ ideo plus punit̉. ⁊ ſufficit legiſlatorem ita voluiſſe. ſic .n. ēin. l. ff. ꝗ ⁊ a quibus ꝓſpexit legiſlator. ⁊. vi. q. iii. ſcriptum eſt. in. l. ſcpͥgo ita tenendum eſt.t ¶ Uel immobiliū. hoc ordine iudices ſnīam exequent̉: vltimo ad actiones decurritur. ff. d̓ re iudi. a diuo pio.u ¶ Declarati. ī libello ſuo. C. d̓ bo. aucͣ. iudi. poſ. aut̓. ⁊ ꝗ iurat.x Magis timeri. illa .n. potius eſt infligenda. qꝛ hoc ſolum bn̄ agit⁊cͣ. xxiiii. q. v. ꝓdeſt. Arg. ꝯtra. sͣ. d̓ offi. dele. ſane. ⁊. c. paſtoralis .i. rn̄ſo. ſed ibi ſoluit̉.y ¶ Ad alteram. quia creſcente ꝯtumacia creſcere debꝫ pena. ff. d̓ pen̄.l. relegati. Sic ergo due pene ab initio nō ſunt infligēde. sͣ. d̓ iudi. atſi clerici. Arg. ꝯͣ. xvi. q. i. ſtatuimus.z ¶ Diſtinctionem. Sed nō videtur: ꝙ diſtinctio facta in reali actōne:locum poſſit in perſonali habere: licꝫ littera hoc innuat: quia debitorpoteſt recuperare pignora ſua quandocūqꝫ venerit: dūmodo nō ſintdiſtracta. C. de diſtrac. pigno. ſi pͥus. creditor. n nullo tempore preſcribit rem ſibi obligatum pignori. ff. de vſuc. non ſolum. §. qui pignori.⁊. l. pignori. quia creditor quantum ad hunc caſum non poſſidet pignus. ff. qui ſatiſda. cog. ſciendum. §. creditor. Et ad hoc dixit. Ioan.

⁊ bene: quia creditur poſt annum non efficitor poſſeſſor quantū ad vſucapionem: ſed tantum poſt annum habet ꝯmodum poſſeſſionis in hoc: ꝙ cū pͥusteneretur ꝓbare pecuniam quam petebat eſſe debitam: poſt annum etiam traſfertur ꝓbatio ad reum: ut tunc aduerſarius teneatur probare illam indebita:⁊ ſic efficitur petitor d̓ poſſeſſore. Arg. bo. ad h̓. infra de ſolū. is qui. Lauren.dixit: ꝙ huic ſeruatur queſtio poſſeſſionis ⁊ ꝓprietatis quouſqꝫ preſcriptum eſtiuri offerendi. argumē. C. d̓preſcrip. xxx. vel. xl. anno.cum notiſſimi. §. ſed cum illud. v̓ſi. eodem iure. niſi exſecundo decreto res ſint eiiam ꝓ debito aſſignate: veldiſtracte. alias ad. xxx. anꝰnos recuperet res ſuas oblato debito. Dicas: ꝙ debitor ſemper auditur quouſque preſcpͥtum ſit volens recuperare rem ſuam reſtitutis expenſis: ⁊ preſtita cautōne iudicio ſiſti: niſi pignora diſtracta ſint: vel inſolutum data auctoritate iudicisvel ſecundum legem conuētōnis diſtracta: vt dixit lex p̄dicta ſi prius: ⁊ ita infra annum ⁊ poſt annum veniēsreſtitutis expenſis preſtitacautōne: ꝙ iuri parebit recuperabit res ſuas: ſiue confiteatur debitum ſiue neget.C. de bo. auc. iudi. poſ. aut̓.⁊ qui iurat. Et ꝙ dixit iuxta diſtinctionem in alia. ⁊cͣ ſic intellige iuxta diſtinctionem: ideſt ſcd̓m pͥmum membrum diſtinctōnis: in quo tantum ſimilitudonoͣtur ⁊ nō iuxta ſecundum quaſi dicat ſicut ibi veniens infra annum in reali actōne auditur preſtita cautione ⁊ reſtitutis expenſis recuperat poſſeſſioneꝫita in ꝑſonali actione ſiue infra annum ſiue poſt annū ueniat: recuperat res ſuas dum tamen caueat iudicio ſiſti ⁊ reſtituat expenſas. vt ſic notetur ſimilitudo tantum in hoc caſu: ⁊ in illo cum ante annum contumax inuenitur: ita ꝙſimilitudo non tranſcat ad alium caſum poſt annum: ⁊ ita plana eſt litteraINherentes. grauiores q̄ſtiones. que dicant̉ maiores cauſe: dica Ituꝫ eſt. sͣ. d̓ offi. lega. qd̓ tranſlatōeꝫ.¶ Legibus. C. d̓ ep̄iſ. ⁊ cle. cū clericis. v̓. ꝙ ſi lis.c Principales. C. e. ti. aut̓. pͥncipales.d ¶ Calumnie iuramentum. In iuramento calumnie quinqꝫ capitula continētur ſcꝫ ꝙ credat ſe bonam cauſam habere. interrogatus nō negabit quod verum eſſe credit. nec vtetur ſcienter falſa ꝓbatione. ⁊ ꝙ dilationē non petat infraudem. nec dedit nec dabit nec ꝓmiſit nec ꝓmittet aliquid ꝓ hac cauſa niſi illis perſonis quibus leges dare permittunt. C. e. ti. l. ii. circa principium. ⁊aut̓. principales. ⁊ in auten. vt litigan. iurent. in princi. colla. ix. vnde verſus.Illud iuretur: ꝙ lis ſibi iuſta videtur: Et ſi queretur: verum non inficietur:Nil promittetur: nec falſa probatio detur: Vt lis tardetur: dilatio nulla petētie ¶ Uerba ſunt. Ab illo loco legibus itaque uſque ad illum locum verumcum ⁊ cetera. exceptis predictis: ſcilicet ſecundum etiam vſque ibi corroboraus.f ¶ Diui Marci. C. d̓ ep̄is ⁊ cle. cū clericis. v̓. ꝙ ſi lis.¶ Ad omnium eccleſiarum. Argumen. quod vni conceditur ad conſequētiam trahi poteſt a ceteris: ⁊ quod vni conceditur nulli eſt denegandum. xvi.q. i. predicator. ⁊. v. diſtinctio. ad eius vero. in fine. de conſecratione diſtinctō.iiii. proprie. l. diſtinctio. ⁊ purgabit. C. de fideicommiſſ. l. penulti. Argumen.contra. xvi. q. i. hinc etiam. ⁊. vii. q. i. petiſti. Solutō. quod vni iure communiconceditur: trahi poteſt ab alijs in exemplum: ⁊ nulli debet denegari. v. diſtīctio. ad eius vero. quod vero per priuilegium alicui conceditur nō extenditurad alios. ⁊ ſic intelligitur. xvi. q. i. hinc etiam. ⁊. xxvi. q. ii. non exemplo. ⁊. ff. d̓ꝯſtitu. pͥnci. l. i.h ¶ Uim legum. in aut̓. de eccleſiaſti. ti. in pͥn. colla. ix. ⁊ in aut̓. vt cleri. apudpri. epiſ. §. illd̓. coll̓. vi.i ¶ Canonibus. xxii. q. i. in nouo. ⁊. jͣ. de iureiur̄. ⁊ ſi chriſtus. ⁊. ii. q. v. ſiꝗs p̄ſbyter. xxii. q. v. c. vlt.

m 4