LI.III
hibitū mīſtro iuris. ⁊ hͦ lꝫ ex p̄cepto iudicis facere ¶ Adtertiū de p̄cepto īꝑatoris. dicēdū ꝙ cōtrectare rem alinam inuito dn̄o non eſt malū ẜm ſe niſi addat̉ frrudulenter. vnde ex cauſa addita licet hoc facere non tn̄ licetfurari. ⁊ p̄terea ex p̄cepto imꝑatoris illd̓ qd̓ erat alicuialteriꝰ fit non ſuū ꝓpter aliquā culpam. ⁊ ſic nō ꝯtrectatur alienū. ¶ Ad qͣrtum de ſabbato dicendum ꝙ nonfuit diſpenſatio ſed interp̄tatio. nam legē defendere nōerat ſeruile opus ſed liberrimum et licitum quocunqꝫtempore.Ic Orige. dicit duo eēmādata. ſic̄ Orig. pͥmū mandatū diuidit induo ita duo vltīā mādata q̄ ſūt d̓ ꝓhibitōeꝯcupīe ꝯiūget ī vnū. ⁊ ſic p̄cepta denariū nō trāſcēdūt.idolū nihil ē ī mūdo. hͦ aūt multipicit̓ intelligi p̄t. Unomō inqͣꝫtū idolū ē ſil̓itudo. ⁊ ſic orige. exponit vt dicảidolū nihil eē. qꝛ nulliꝰ rei exn̄tis ē ſil̓itudo. ſꝫ alicuiusnō exn̄tis ī rerū nat̉a ſicut faciebāt gētiles idolū duplici capite vel cū corꝑe homīs ⁊ capite bouis vel aliqͦ ſil̓rmō. Alio mō p̄t ītelligi de idolo ẜm ꝙ ē res q̄dā. ⁊ hͦ dupliciter. Uno mō qͣꝫtū ad formā q̄ exiſtimat̉ eē ī idolo ⁊nō ē ī eo ſcꝫ forma diuinitatis. Alio mō qͣꝫtū ad effectūqꝛ ſcꝫ ad pctm̄ qd̓ nihil eſt inducit cū qͥs plꝰ accipit iniuria. Cōtra gͦ nō in ſolis rebꝰ corꝑalibꝰ eſt vſura ¶ ℟. l̓.vſura accipit̉ methaphorice nō ꝓprie. vel ſi ī hyeme demus. x. modios. Cōtra poſſibile ē ꝙ. x. ī hyeme valeāt.xv. īeſtate. ¶ ℟º hͦ ītelligit̉ ſuppoſito equali valore.XXXVIII¶ DI.Ciendum ē tamen ⁊c̄Hic pͦ q̄rit̉ ⁊ videt̉ ꝙ incōueniēt̓ diffiniatur medaciū ī lr̄a qͥ enī veꝝ loqͥt̉ qd̓ falſuꝫeē credit ẜm Aug. mētit̉. gͦ aliqn̄ ē mēdaciū vbi nō ē falſa ſigͥficatio vocꝭ ¶ Pͣqͥ dicit mēdaciū iocoſū nō hꝫ īttionē fallēdi. gͦ medaciū nō ſꝑ ē cū intētiōe fallēdi ¶cōtingit ſignificare vere vel falſe aliqͥd nō ſolū ꝟbis ſēetiā factis vel nutibꝰ. ⁊ ꝑ hͦ ꝯtingit falſū ſignificare ex ītētiōe fallēdi ſine ꝟbis gͦ mēdaciū nō ē ſꝑ falſa ſignificatio vocꝭ ¶ Cōtra Aug. ī lr̄a mēdaciū ē falſa ſignificatiovocis cū intētōe fallēdi ¶ Iuxta hͦ q̄rit̉ d̓ differētijs mēdacij ī lr̄a poſitis penes qͥd ſumūt̉. ¶ ℟º mēdaciū dicitreſpectū ad intētiōeꝫ dicētis ad rē ſignificatā ſicut ⁊ qͥlibet actꝰ moralis qͥ ex intētōe ſpecificat̉. vn̄ ad ꝯpletanrōneꝫ mēdacij exigit̉ facultas falſitatis ex ꝑte rei. ⁊ hocē ī mēdacio qͣſi materiale ⁊ ex ꝑte intētiōis loquētis.ſintētio fallēdi. ⁊ hͦ ē formale. ideo in diffinitōe eiꝰ tāgivtrūqꝫ mētiri aūt dicit ſolū ꝯꝑatōeꝫ ad loquēteꝫ. ⁊ idoad metiri ſufficit falſitas ex ꝑte intētiōis loquētis velꝙ aliter ſignificet ẜmo qͣꝫ ſit in intētiōe. Et ꝑ hͦ ptꝫ ſolutio ad pͥmū. nō enī oꝑtet ꝙ qͥcūqꝫ mētit̉ mēdaciū dicat.¶ Ad ſcd̓m de mēdacio iocoſo dd̓m ꝙ actꝰ fallēdi pōtduplicit̓ ꝯſiderari. Uno mō ẜm ꝙ exit a fallēte inqͣꝫtuꝫfalſū ſignificat. ⁊ ſic qͥ dicit mēdaciū iocoſū intendit fallere. qꝛ intēdit falſū dicere. Alio mō ẜm ꝙ hꝫ effectū ineo qͥ fallit̉. ⁊ ſic nō intēdit fallere. ⁊ ideo ī mēd acio iocoſo ē minimū de rōne mēdacij qꝛ nō hꝫ oīno intētionemfallēdi. intētio enī fallēdi duplex ē. aut qͦ ad ſe .i. falſū dicēdi. aut qͦ ad alteꝝ decipiēdi. Primo mō ſꝑ ē intentiofallēdi in qͦcūqꝫ mēdacio ſꝫ nō ſcd̓o mō. ¶ Ad tertiū defalſis nutibꝰ dd̓m ꝙ vox large ꝯp̄hēdit qd̓cūqꝫ ſignuꝫꝯceptꝰ mētis expͥmit̉. ⁊ ẜm hͦ ꝯtingit mētiri nō tm̄ ꝟbiſꝫ nutibꝰ vel p̄t dici ꝙ ꝯtingit fallere nutibꝰ non tamermētiri ꝓprie. qꝛ mētiri a ꝓprietate ſignificat fallaciaꝫ inꝟbis ſiue ſcpͥtis ſiue ꝓlatis. ¶ Ad illd̓ de differētijs mēdacioꝝ dd̓m ꝙ mēdaciū diuidit̉ penes intētōeꝫ mētiē-
tis. qꝛ illd̓ ē formale ī eo mētiēs. gͦ aut intēdit ꝓdeſſe ſicē officioſū aut delectare. ⁊ ſic iocoſū. aut nocere. ⁊ ſic pnicioſū. ⁊ hec pͥma ē diffinitio quā ponit magiſter ſi ītēdit nocere ꝓximo aūt hͦ ē in bono ſpūali vt in doctrinareligionis ſic ē pͥma ſpēs. aut in corꝑali ita ꝙ nulli ꝓſitſic ē ſcd̓a. aut ita ꝙ alicui ꝓſit ⁊ ſic eſt tertia. ſꝫ hoc nonp̄t eſſe ī bono ſpūali. qꝛ nocumētū ī illo nulli p̄t ꝓdeſſe.ſi intēdit delectare vel ſeip̄m. ⁊ ſic ē qͣrta. vel alteꝝ ⁊ ſicē qͥnta. ſi intendit ꝓdeſſe ꝓxīo. aut ī bono tꝑali. ⁊ ſic eſtſexta. aut ī ꝑſona ſua ꝯẜuāda. ⁊ ſic ē ſeptima. aut ī ſpūali bono ꝯẜuādo vt ꝟginitatē vel hmōi. ⁊ ſic eſt octaua.D ſcd̓m ſic ꝓcedit̉ ⁊ videt̉ ꝙ nō oē mendacitſit pctm̄. nullū enī pctm̄ fit inſtinctu ſpūſſancti. ſꝫ iacob vt ī lr̄a d̓r ꝓpter familiare ꝯſiliumſpūſſancti qd̓ a mr̄e acceꝑat dixit ſe eſſe pͥmo(genitū cū nō eēt. ⁊ ita mētitꝰ eſt. gͦ aliqd̓ mēdaciū nō eſtpctm̄. ¶ Pͣ Plꝰ ē falſū ſignificare facto qͣꝫ ꝟbo ſed falſaſignificatio ꝑ factū nō ſꝑ ē pctm̄. vt ptꝫ ī dn̄o qͥ ſe finxitlōgiꝰ ire Luc. xxiiij. gͦ multo fortiꝰ nec falſa ſignificatioꝑ v̓bū. ¶ Pͣ ſophiſta inqͣꝫtuꝫ hmōi frequenter dicit falſū ī diſputatōe ex intētōe fallēdi nec tn̄ peccat. qꝛ ſic arsſophiſtica eēt pctm̄. gͦ nō om̄e mēdaciū ē pctm̄ ¶ Pͣ Inſcripturis ſacris legūt̉ aliqͥ ſine pctō dixiſſe falſū ſciēter.vt ille Iudic̄. ix. ierūt ligna ad ramnū. gͦ non om̄e falſūſciēter dictū ē pctm̄ ¶ Cōtra Aug. in li. de mēdacio diēqͥſqͥs aliqd̓ genꝰ mendacij ꝙ pctm̄ nō ſit eē putauerit ſeip̄m turpiter decipit. gͦ oē medaciū pctm̄ ē. ¶ Pͣ Nihilopponit̉ ꝟtuti q̄ ē ꝟitas niſi pctm̄ ſꝫ oē mēdaciū opponỉꝟtuti q̄ ē veritas. vt ptꝫ ī. iiij. ethi. gͦ oē mēdaciū ē pctm̄¶ ℟º dd̓m ꝙ ī oībꝰ actibꝰ ꝑ defeccū cuiuſlibet circūſtātie debite etiā oībꝰ alijs ꝯcurrētibꝰ ꝯtingit cōmitti peccatū. cū aūt locutio īuēta ſit ad expͥmēdū ꝯceptiōeꝫ cordis. qn̄cūqꝫ aliqͥs loqͥt̉ ore qd̓ ī corde nō habet loqͥt̉ qd̓nō debet. hͦ aūt ꝯtingit ī oī mēdacio. ideo oē mendaciūē pctm̄ qͣꝫtūcūqꝫ aliqͥs ꝓpter bonū mētiat̉ ¶ Ad pͥmumqd̓ obijcit̉ d̓ iacob dd̓m ꝙ ſibi pͥmogenitura dei electōedebebat̉. ⁊ ad illū intellectū cū dixit ſe eē eſau pͥmogenicū ſpūſſanctus eiꝰ verba ordinabat cuiꝰ inſtinctu ⁊ ītellectu loq̄batur. vn̄ hoc ſignificare intēdebat ad qd̓ ſpūſanctus ordinabat ꝟba. ideo a mēdacio excuſat̉. ⁊ eadērō eſt de verbis oīm illoꝝ in qͥbus mēdaciū ꝯcedere nefariū videt̉. ¶ Ad illud qd̓ ſcd̓o obijcit̉ de falſa ſignificatione facti. dd̓m ꝙ nō eſt ſil̓e de ꝟbo ⁊ de facto. naꝫ verba ſūt inſtituta ad ſignificandū verum. vn̄ qͥ ad falſumeis vtitur abutit̉ faciēdo qd̓ nō debet. ſed facta nō ſuntinſtituta ad ſignificādū. vel dd̓m ꝙ ꝑ ſimilationē factinō intēdebat falſum ſignificare xp̄s. vel qͥcunqꝫ vir ſanctus. ſed verū occultare qd̓ bn̄ licet aliqn̄. vel dd̓m ꝙ illa ſimulatio ī figura fiebat qꝛ figurabat ꝙ ip̄i adhuc lōge erāt a veritate. ſicut aūt verba figuratiua veritatemhabēt ꝓ ſenſu in quo fiūt nō ꝓ ſenſu quē faciūt vt ſi qͥsdicat pratū ridet ita ⁊ facta figuratiua. ¶ Ad. iij. de ſophiſta dd̓m ꝙ ꝓpoſitiones diſputatiue potius dicūt̉ interrogādo qͣꝫ aſſerendo. pponūt̉ enī reſpōdenti iudicande non aſſerūtur ſic reſpodēs aliquādo reſpōdet falſuꝫtemptādo opponentē ¶ Ad quartū qd̓ obijcit̉ de Iud.ix. dd̓m ꝙ verba que in ſacra ſcriptura fiūt aūt ſūt verba eiꝰ qͥ ſcripturam edidit. aut ſunt verba alicuiꝰ qui inſcriptura recitat̉ loquens. ſi pͥmo modo ſic nō ꝯtingiteis mendaciū qͣꝫuis aliqua in ſcriptura dicātur figurare q̄ vident̉ eē falſa ī pͥmo aſpectu. qꝛ ī figuratiuis locutionibus non eſt ſenſus verborum quē pͥmo aſpectu faciunt. ſed quem ꝓferens ſub tali modo loquendi facere intēdit. ſi ſecūdo modo aūt ſūt alicuicꝰ cuiꝰ maliciaī ſcpͥtura arguit̉. ſic nō ē incōueniēs ꝙ ſint etiā ꝑnicioſamendacia ſicut ꝟba iudeoꝝ chriſtum blaſphemantiuꝫ