LI.III
ſed Augꝰ. diſtinguit diuerſos actꝰ virtutū cardinaliūin lr̄a. gͦ virtutes cardinales ad inuicē diſtinguuntur.¶ Pͣ. Que diuidunt̉ ad inuicē diſtinguunt̉. ſꝫ ẜm ſctōs⁊ ph̓os: virtutes cardinales diuidūtur ad inuicē gͦ diſtincte ſunt. ¶ ℟º dd̓m ꝙ ad virtutes cōcurrūt diuerſe ꝯditiōes quaꝝ ſingule in certis materijs p̄cipuā rōelaudis hn̄t. vn̄ ⁊ ꝟtutes q̄ circa illas materias ſūt ab illis cōditionibꝰ noīa ſortiunt̉. ſicut in cōſiliādis diſcretio a qua denoīat̉ prudētia q̄ eſt circa ꝯſilia in actionibus ⁊ iudicijs ⁊ cōicationibꝰ rectitudo a qͣ ſumitur nomen iuſticie in ꝑiculis mortis cōſtātia a qua ſumiturfortitudo in delectationibꝰ carnis modeſtia. a qͣ ſumitur tꝑantia. poſſunt gͦ iſte qͣttuor virtutes ſumi dupliciter. Uno mō ẜm generales ꝯditiones virtutis quasnotant. ⁊ ſic quilibet eaꝝ ē generalis ad oēs virtutes⁊ita vna nō diſtinguit̉ ab alia per ſub̓am habitus. Aliomō ẜm ꝙ ꝯcernunt ſpālem materiā ⁊ ſic penes obiectadiſtīguūt̉ qͣſi habitus diuerſi ẜm qd̓ prudētia eſt circacōſilia iuſticia circa cōicabilia. fortitudo circa mortispericula. tꝑantia circa carnis delectabilia. Primo mōdicūtur virtutes cardinales. quaſi generales. ſcd̓o qͣſipͥncipales qꝛ ſunt circa materias in quibꝰ ꝯditiōes vitutes p̄cipue laudē habēt. ¶ Ad primū gͦ qd̓ obijcit̉ dediffinitiōe. dd̓m ꝙ qn̄ aliqua ꝯdiuiſa eqͣliter recipiuntcōis p̄dicatiōem. tunc vnū nō ponitur in diffinitionealteriꝰ ſed qn̄ ꝯdiuiſa nō equaliter ſed ꝑ prius ⁊ poſterius recipiunt cōis p̄dicationē. tūc primū ponit̉ in difinitione alterius. ſicut ſub̓a in diffinitione accidētiuꝫ⁊ ꝓpterea prudētia ponit̉ in diffinitiōe aliarū virtutū.in qua ꝑ prius bonū rationis ⁊ ꝑ ꝯſequēs ratio virtutinuenit̉. qꝛ prius ē qd̓ ē ꝑ eſſentiā qͣꝫ qd̓ eſt ꝑ ꝑticipationē. ¶ Ad ſcd̓m qd̓ obijcit̉ de iuſticia. dd̓m ꝙ iuſticia d̓citur duplicit̓ general̓ q̄ cōplectit̉ hoīs totalē rectitudinē. Scd̓o mō ſpēalis q̄ cōtinet rectū ordinē ad ꝓximūprincipaliter. pͥma ē generalis ad oēs virtutes ẜm quādicit̉ iuſtificari impiꝰ. ſcd̓a eſt ſpēalis. ¶ Ad tertiū qꝛobijcitur de denoīacione. dd̓m ꝙ formā vna alterā denoīare pōt dupl̓r. aut ꝑ inherentiā vt albedo ſuꝑficie:aut ꝑ cam vt fortitudo dicit̉ bona que in bono expenditur mō hoc. qꝛ virtutes ꝯnexe ſunt ⁊ vna coadiuuatalterā ad actū ſuū denoīantē ſe ſe.D tertiū ſic ꝓcedit̉. ⁊ vid̓r ꝙ virtutes morales ſint nobis a natura. Dam̄. dicit in. iij. li.naturales ſunt virtutes ⁊ naturaliter ⁊ equaliter inſunt hoībꝰ. ¶ Pͣ. ẜm ph̓m. in. ij. ph̓ique ex principijs naturalibꝰ cant̉ a natura ſunt: ſed rōeſt de principijs naturalibꝰ homīs. cū gͦ virtutes ex ratione ꝓcedant videtur ꝙ ſint naturales. ¶ Pͣ. Hō eſtꝑfectior inter alia aīalia ſꝫ alijs aīalibꝰ a natura eſt diſpoſitio ad agendū ea q̄ eis cōpetunt ſicut hyrūdini adfaciendū nidū. cū gͦ virtutes nihil aliud ſint qͣꝫ inclinationes ad oꝑa cōuenientia hōi videtur ꝙ virtutesmorales ſint hoī a nat̉a indite. ¶ Contra. ẜm Dioni.iiij. c. de di. no. bona naturalia nō amittūtur ꝑ pctm̄ ſꝫvirtutes amittūtur. gͦ nō ſunt naturales. ¶ Pͣ. Sap̄.viij. dicit̉. Sobrietatē docet ⁊ prudentiā ⁊ iuſticiaꝫ etvirtutē. ⁊ ī eodē dicit: nō poſſum eſſe ꝯtinēs niſi deusdederit. gͦ nō ſunt a natura ſꝫ a deo. ¶ ℟º dd̓m ꝙ quedā ſunt virtutes cardinales q̄ ordinat in bonū ſocietatis diuīe qd̓ eſt ꝑ gratiā ſeu gloriā. ⁊ qꝛ hoc bonū eſt ſupra facultatē nature. iō he virtutes non a natura ſed adeo ſunt in nobis. Quedā aūt ſunt virtutes cardinales que ordināt ī bonū ſocietatis terrene qd̓ noſtre nature cōmēſuratū eſt: ⁊ de his diſtinguendū eſt. qꝛ poſſunt ꝯſiderari dupl̓r ẜm eſſe imꝑfectū. ſiue quātum adeaꝝ principia ⁊ ſic ſunt a natura: qꝛ ſeminaria virtutū
ẜm ph̓m indita ſunt nobis ī naturali cognitiōe ⁊ amore boni. vel ẜm eſſe ꝑfectum ſiue eaꝝ ꝯſūmationē ⁊ ſicſunt in nobis ab aſſuefactione. ⁊ hoc ē qd̓ dicit ph̓s inſcd̓o eth̓. in natis nobis ea ſuſcipere. ꝑfectis vero ꝑ aſſuefactionē. Et ꝑ hoc patet rn̄ſio ad auctoritatē Dam̄.¶ Ad ſcd̓m ꝙ cantur ex rōne dd̓m qd̓ ratio vt eſt natura hoīs nō eſt principiū virtutū ſed rō vt rō. ¶ Ad tertiū qd̓ opponit̉ de alijs animalibꝰ dd̓m ꝙ homo ꝓpterhoc qd̓ hꝫ rōnē q̄ eſt collatiua ſe habet ad multas operationes quaꝝ ratio ē principiū. ⁊ iō nō pōt ſufficiēterei ꝓuideri ẜm aliquid qd̓ ſit penitꝰ naturale. quia natura determinata eſt ad vnū.D quartū ſic ꝓcedit̉. ⁊ videt̉ ꝙ virtutes morales nō ꝯſiſtant in medio. in nullo em̄ indiuiſibili eſt acciꝑe mediū ⁊ extrema. ſed paſſiones ⁊ operatōes circa qͣs ſunt virtutes morales ſunt indiuiſibiles gͦ nō ſunt in medio. ¶ Pͣ. Quedā ꝟtutes morales magis aꝓpinquāt alteri extremoqͣꝫ reliquo ſicut fortis plus aſſil̓at̉ audaci qͣꝫ timido. vtdicit ph̓s. gͦ cum mediū equaliter differat ab extremisvirtutes morales nō ſunt in medio. ¶ Pͣ. Nō eſt ideꝫmediū ⁊ extremū. ſed virtꝰ eſt extremū qꝛ eſt vltimumpotētie vt dicit pͦ ce. ⁊ mun. gͦ nō eſt in medio. ¶ Cōtra.in li. eth̓. dicit ph̓us ꝙ virtꝰ eſt habitus immediate ꝯſiſtēs quo ad nos ¶ Pͣ. Sicut ſe habet ars ad factibilivel ⁊ virtus ad agibilia ſed ars corrūpit̉ a ſuꝑfluo ⁊ diminuto gͦ ⁊ virtꝰ q̄ eſt in medio. ¶ Ad hoc dd̓m eſt ꝙvirtutes morales ſunt circa paſſiōes ⁊ oꝑatōes directeẜm regulā rōnis. in oībus autē regulatis ꝯſiſtit rectuꝫẜm ꝙ regule adeqͣtur. equalitas aut media eſt int̓ maius ⁊ minus: ⁊ iō oportet ꝙ rectum virtutis ꝯſiſtat inmedio eiꝰ qd̓ ſuꝑabundat ⁊ eius qd̓ deficit a menſuraratiōis recte. ¶ Ad primū ergo dd̓m ꝙ actiones ⁊ paſiones qͣꝫuis ſint indiuiſibiles ꝑ eſſentiā ſunt tn̄ ꝑ accidens diuiſibiles vel ẜm intenſioneꝫ. vel ẜm tp̄us. velẜm aliquid hmōi. ⁊ iō ẜm hoc eſt in eis mediū acciꝑe¶ Ad ſcd̓m de appropinqͣtione dd̓m ꝙ mediū dupliciter pōt accipi. vel inter aliqua extrema ẜm ſe ſic eſt eq̄diſtans. vel inter extrema in cōparatione ad aliquā regulā extra ſic nō oportet. ſic virtꝰ moralis media ē inter ſuꝑfluū ⁊ diminutū nō in ſe ſꝫ in cōparatōe ad rationē reāet. ¶ Ad tertiū ꝙ virtꝰ eſt extremū dd̓m ꝙ viriꝰformaliter eſt extremū qꝛ bonū ⁊ ꝑfectū. ſed material̓rmedium qꝛ negociatur circa mediū ⁊ paſſionū ⁊ operationum humanarum.Oquintū ſic ꝓcedit̉. ⁊ videt̉ ꝙ virtutes morales nō maneāt in pr̄ia fides ⁊ ſpes ſūt nobiliores qͣꝫ virtutes morales ſed ille tollent̉in patria. gͦ multomagis iſte. ¶ Pͣ. Uirtutesmorales ꝑficiunt in vita actiua ſed tunc ceſſabit actiua vita. ergo ⁊ ipſe. ¶ Pͣ. Tꝑantia eſt in concupiſcibilifortitudo in iraſcibili. ergo cū he ſint ꝑtes anīe ſenſibilis ẜm quā anima nō eſt ſeꝑabilis nō manent in aīa ſeparata. ¶ Contra he virtutes fuerūt in xp̄o qui tn̄ eratbeatꝰ. ergo manebūt in beatis. ¶ Pͣ. Sap̄. j. iuſticiaꝑpetua eſt ⁊ īmortalis. ergo manebit. ergo cū virtutesſint cōnexe alie manebūt. ¶ ℟º virtutes morales quedā ſunt infuſe quedā acquiſite. Acqͥſite dirigūt in vltaciuili: ⁊ habēt bonū ciuile ꝓ fine: ⁊ qꝛ hec ciuilitas nonmanebit in pr̄ia ideo nec ipſe. infuſe vero dirigūt in vlta ſpūali ẜm quā hō ciuis efficitur ciuitatꝭ dei: ⁊ quiahec ciuitas manebit manebūt ⁊ ipſe. Sed iſtarū duoſunt actꝰ. Quidā circa materiā ꝓpriā ẜm diſtantiama fine. quidā circa ip̄m finē. ſicut fortis in periculo pugne exercet actū pugnandi qui eſt circa materiā ꝓpriſcꝫ timores ⁊ audacias poſt victoriam actū gaudendi