DI.XXV

XXV

Uno modo ꝙ actꝰ qͥ prius fuit veniale peccatū idē numero poſtmodū fiat mortale qd̓ eē nō poteſt. quia ideꝫactus numero ex quo trāſit reſumi nō poteſt. Alio modo ita ꝙ actus qͥ aliqͦ modo factus eēt venialis tali modo fiat ꝙ ſit mortalis. ⁊ hoc poſſibile eſt. nam verbumocioſū qd̓ eſt veniale ex genere ſi tm̄ cōplaceat ꝙ ī eo finis vite ꝯſtituatur. ⁊ ꝓpter ip̄m homo p̄ceptū tranſgrdi ꝓponeret eſſet peccatū mortale. ¶ Similiter ꝑ additionē dupliciter poteſt intelligi ꝙ veniale fiat mortale.Uno modo directe vel ꝙ multa venialia ꝑueniant adquātitatē vnius mortalis. ſed hoc ē impoſſibile. qꝛ ī vniali quātūcūqꝫ iteret̉ non eſt auerſio a bono incōmutabili. neqꝫ ꝯuerſio ad bonū cōmutabile vt ad finē qd̓ ēin quolibet mortali Alio modo indirecte ita ſcꝫ ꝙ multa venialia diſponūt ad mortale. ⁊ hoc ē poſſibile. namqn̄ quis multotiēs venialiter peccās ab his q̄ dei ſunt īpedit̉ creſcente tꝑalis boni ꝯplacētia facilius ī peccatūmortale ruit. Sic ergo ptꝫ ex dictis ꝙ illud qd̓ ē veniale ꝓprie loquēdo nūqͣꝫ fit mortale. ¶ Ad primuꝫ gͦ dd̓mꝙ verbū qd̓ ī lr̄a tangit̉ ītelligit̉ ꝑ moduꝫ diſpoſitionisẜm ꝙ multa venialia diſponēdo qn̄qꝫ ad mortale ꝑducunt. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ille motus delectatōis qui fuitvenialis nūqͣꝫ fiet mortalis. ſed ꝯſenſus ſuꝑueniens q̄eſt mortale peccatū eſt alius actus cum diuerſaꝝ potetiaꝝ nō fit vnus actus numero: vnde nō ſeqͥtur ꝙ actqͥ prius fuit venialis poſtea fit mortalis. ¶ Ad tertiumdd̓m ꝙ diſpoſitio aliqn̄ eſt eiuſdeꝫ generis de eo ad qd̓diſponit ſola imꝑfectione differēs. ⁊ talis diſpoſitio fitid ad qd̓ diſponit ſicut diſpoſitio ad ſcientiā fit ſciētiaAliquādo vero diſpoſitio eſt alteriꝰ generis ſicut calorē diſpoſitio ad formā ſub̓alem ignis ⁊ talis diſpoſitionūqͣꝫ fit id ad qd̓ diſponit Et ē tertia diſpoſitio q̄ nūc̄fit idē cū hītu. neqꝫ in eodē ſic̄ bonitas imaginatōis qͣdiſponit ad bonitatem ītellectus. ⁊ ita eſt de veniali etmortali.¶ DI. XXVAm ad ꝓpoſitum redeamus ⁊cͣ. ¶ Hic querunt̉ qͣttuor ¶ Pripmo vtrū li. arbi. fit in deo. ¶ Scd̓o vtruꝫſit in homīe. ¶ Tertio vtrū libertas arbitrij aliquamſeruitutē cōpatiatur. ¶ Quarto vtrum eadeꝫ libertasſit qua p̄t in bonū ⁊ in malū.D primū ſic ꝓceditur. videtur ꝙ ī deo non ſitli. ar. Actus enī li. ar. eſt electio. ſꝫ hoc deo cōpete̓ nō poteſt. quia nec ꝯſiliuꝫ qd̓ p̄ſupponitcum ꝯſilium ſit dubitātis ⁊ ignorātis. ergoli. ar. nō eſt in deo. ¶ Pͣ Li. ar. vt in lr̄a d̓r non refertuad p̄ſens vel p̄teritum. ſꝫ ſolū ad ꝯtingentia vel futurain deo aūt nihil eſt ꝯtingens vel futuꝝ ſed om̄ia ſunt eip̄ſentia. gͦ li. ar. in deo nō eſt. ¶ Pͣ Illa que ſūt determinata ad vnū. nō habēt li. ar. vt ptꝫ in rebus inanimatſed dei ꝟtus eſt determīata ad bonū. qꝛ malicia eē nonp̄t. gͦ ī deo non eſt li. ar. ¶ Sꝫ ꝯtra eſt qd̓ dicit̉. j. Coꝝ.xij. hec om̄ia oꝑatur vnus atqꝫ idem ſpūs diuidēs ſingulis ꝓut vult glo. ꝓ volūtatꝭ li. ar. gͦ deus habet li. ar.¶ PͣDam̄. dicit. ꝙ homo ē ad imagine ⁊ ſil̓itudinemdei inqͣꝫtum habet ītellectū ⁊ li. ar. hoc auteꝫ nō eſſet ſideus li. ar. n̄ hr̄et. ergo ī deo ē li. ar. ¶ ℟º dd̓m ꝙ ſicutſupra dictuꝫ eſt ad hͦ ꝙ aliqͥs ſit li. ar. duo reqͥrunt̉ ſcꝫ ꝙhabeat iudicium de ſuis actibꝰ ⁊ ꝙ hmōi iudiciū ſit inptāte iudicantis. nō qͣſi ei ab alio p̄fixū. hic aūt duo indeo inueniūt̉. Primū qͥdē ex hoc ꝙ eſt intellectꝰ ex hocenī ſecͥ tur ꝙ iudicet de his q̄ agit̉ ẜm aūt ex ꝯditōe ſuenature q̄ ab alijs vero depēdet. vn̄ iudicium de agēdisnō ē p̄fixum ei ab aliqͦ ſuꝑiori agente ſicut eſt in brutis

neqꝫ ſequitur ꝑ modū neceſſitatꝭ ꝓpriam naturā. qͥcqͥdenī deꝰ circa creaturas vult tale ē vt abſqꝫ eo nihilominus ꝑfectio diuīe bonitatis ſaluet̉. vnde ptꝫ ꝙ nō vultillud ex neceſſitate nature. ſed ex arbi. libertate. ⁊ ſic cōcedimus ꝙ deus habeat li. ar. ¶ Ad primū dd̓m ꝙ cuꝫli. ar. ītellectiuā cognitiōꝫ p̄ſupponat ſicut ītellectꝰ deidiffert a noſtro ī hoc ꝙ eſt abſqꝫ om̄i ignorātia et dubitatione. ita ⁊ li. ar. in deo habet electionē abſqꝫ inqͥſition ꝯſilij p̄cedente qd̓ nō eſt in nobis ¶ Ad ſcd̓m dd̓mꝙ lꝫ deo ſint om̄ia p̄ſentia nec ẜm ꝙ ē in ip̄o ſit aliquidꝯtingens. cum ip̄e res que diuine electioni ſubiacēt inſeip̄is ſūt fut̉e. ⁊ ꝯtingētes. ¶ Ad tertiū dd̓m ꝙ lꝫ ꝟtusoꝑatiuā diuina ſit determīata ad bonū qd̓ ꝯtingit ex ꝑfectione diuine nature q̄ defice̓ nō poteſt non tamē eſtdeterminata ad vnum. qꝛ deus bn̄ oꝑando p̄t. hoc velillud facere vel nō facere.D ſcd̓m ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ homo nō ſit li. ar.Quicūqꝫ enī eſt li. ar. eſt dn̄s ſuoꝝ actuū. homo autē nō eſt hmōi. vt videt̉ ꝑ id qd̓ diciturHiere. x. Nō ē in homīe via eius nec viri eſt:vt ambulet ⁊ dirigat greſſus ſuos. gͦ in homīe nō eſt liar. ¶ Pͣ. Id qd̓ poteſt ab altero īmutari nō eſt liberuꝫ.qꝛ liberū eſt qd̓ cauſa ſui ē. ſꝫ arbi. hoīs poteſt īmutaria deo. vnde dicit̉ Prouer. xx. Cor regis ī manu dn̄i ⁊ q̄cūqꝫ voluerit vertet illud. gͦ homo nō ē li. ar. ¶ Pͣ Sicut bruta q̄dam naturaliter appetūt: ita ⁊ homines ſcꝫbeatitudinē. ſed bruta nō ſunt li. ar. ergo nec homines¶ Sed ꝯtra ē qd̓ dicit̉ Ecc̄i. xv. deus ab initio ꝯſtituithoīem. ⁊ reliquit eum in manu cōſilij ſui. glo. in ptāteli. ar. ¶ Pͣ Nullus debet puniri. vel p̄miari niſi pro eoqd̓ ē ī eius poteſtate. ſꝫ homo punit̉ ⁊ p̄miat̉ ꝓ ſuis actibus. ergo ip̄e eſt dominꝰ ſuoꝝ actuum. ⁊ ita eſt li. arbi.¶ ℟º dd̓m ꝙ in quolibet cognoſcēte ē actio ⁊ iudiciuꝫde actione Actio autē illa que ſubdit̉ agētis iudicio eſtquodāmodo in poteſtate agentis vt ſcꝫ poſſit eam agere vel non agere ſed iudiciū non eſt in poteſtate iudicātis niſi ī habētibus ītellectum ⁊ rōnem qd̓ ſuꝑ ſuū iudicium reflectatur ip̄m diſcutiēdo. Actio gͦ brutoꝝ aliqualiter eſt in eorum poteſtate inqͣꝫtum poſſūt qͥeſcerevel moueri. ſed iudiciū de agendo nullatenꝰ in eoꝝ poteſtate exiſtit ſed ex eſtimatione naturali ꝓcedit. vn̄ brutū non ē li. ar. ⁊ multominꝰ creature cognitōe carētes.om̄is autē rōnalis creatura habet iudiciū de actōe ⁊ ꝑꝯſequens ar. libertatē ¶ Ad primū gͦ dd̓m ẜm Greg. niſenu. ꝙ verbū illud ꝓph̓e eſt referendū ad executionemelectionis que nō eſt in poteſtate noſtra non autem adelectionem ip̄am que in noſtra poteſtate exiſtit lꝫ meritoria eſſe non poſſit niſi ꝑ gratie donū ¶ Ad ſcd̓m dicendum ꝙ oꝑatio quā deus in li. arbi. oꝑatur ip̄m vertēdo ⁊ mutādo non p̄iudicat eius libertati. quia deusoꝑatur in li. arbi. ẜm moduꝫ eius ſicut ⁊ in qͣlibet aliare. ¶ Ad tertium dd̓m ꝙ iam ex dictis ptꝫ ꝙ nō ē ſimile de brutis ⁊ homīe.O tertium ſic ꝓceditur. videtur ꝙ li. arbi. ẜuitutem non ꝯpatiatur. ẜuus enī ẜm ph̓m. viijethic̄. eſt ſicut quoddā inſtrumentū aīatuꝫ.inſtrumētum autem nō ē a ſe ſed ab alio mouet̉ qd̓ ē ꝯtra li. ar. rōem gͦ li. arbi. ẜuitutem hr̄e nō pōt.P Omis neceſſitas vel eſt naturalis inclinatōis. vl̓eſt coactionis. ſed neceſſitas peccandi in li. ar. non pōteſſe naturalis inclinationis. quia peccatum contra naturam eſt. neqꝫ coactiōis. quia li. arbi. cogi nō p̄t. gͦ ī li.ar. peccādi neceſſitas eſſe non p̄t. ⁊ ita nec ẜuitꝰ peccati.¶ Pͣ. Omne illud qd̓ patit̉ ꝯtrarij cōmixtionē p̄t augeri ⁊ minui. ⁊ ꝑ ꝯſequens totaliter tolli. ſi ergo li. ar. aliquā ſeruitutꝭ cōmixtionē patiatur poterit augeri ⁊ mi