Druckschrift 
Summa de casibus conscientiae
Seite
113r
Einzelbild herunterladen
 

IIIinqͣꝫtū viuūt ſub vno pnͥcipr. ille at̄ pnͥcepseſt deꝰ. Nūc at̄ ita ē ꝙ aliqͥ ꝑtes in̄di hn̄dātin aliqͥbus valitatibꝰ ad vſum hūanū in qͥbꝰalique t̓re deficiūt. et iō rectū iudiciū rōnisnatural̓ dictat ꝙ t̓ra illa que hn̄dat ī vnare hūano vſui apta ſb̓ueniat de illa alij t̓reque deficit ī ip̄a. ſꝫ quia ẜm ph̓m. q. ethy. difficile erat portare rem ꝓ re qͣciencūqꝫ hoīes indigent maxīe ꝓpt̓ lōga ſpacia t̓raꝝ et ꝑicl̓aviarū iō inuenta ē cōis menſura venaliū. ethec eſt numiſm a Vtᵐ nͥcatiōes poſſint ſil̓eſſe iuſte et lucratuie ℟º vt dc̄m ē ſupͣ. rc̄miudiciū rōiˢ nat̉al̓ dictat ꝙ t̓ra illa q̄ hn̄datre hūano vſui apta de illa ſb̓ueīat alij t̓re q̄deficit in ip̄a Conſtat aūt ꝙ t̓ra que hn̄datin blado minꝰ reputari dꝫ bladū quā int̓raque deficit ī blado. et ſi l̓r dico de vino et alijrebus vite nccͣijs. cū gͦ t̓ra que deficit ī blado et hn̄dat in vino recipit ſextariū bladi etmīſtrat doliū vini ī illa t̓ra et illi t̓re qͥ defiᵗī vino et hn̄dat in blado fit nicatio ẜm rectūrōis iudiᵐ et tūc dat vnꝰ qͣꝫᵐ recipᵗ aliꝰ ⁊ ſiceſt mercaº iuſta et tn̄ eſt ec̄ lucratīa. dimidienī modiꝰ bladi valet h̓. v. lib̓. et in illa t̓ravbi deficit bladū valet. s. lib̓. et dolium vinivalet in illa t̓ra. v. lib̓. et h̓. s. lib̓. ſi gͦ ego accipio. v. lib̓. qd̓ ē h̓ p̄ciū dimidij modij bladiet do alicui de t̓ra illa ꝓ dolio vini et facio ỉhūc de ferri ⁊ vendo ꝓ. s. lib̓. qͣꝫᵐ hic valet. remanebit forte michi de lucro deductis exſis vecture. 30. ſol̓. et ſic vēdo doliū vini qͣꝫvalet in illa t̓ra et vendo ec̄ hoc ip̄m qͣꝫᵐ hicvalet feci nͥcaturā iuſtā ī et nichiloīꝰ lucͣtiuam Sꝫ forte dicet aliqͥs ꝙͣ tūc nō poſſit eēiuſta nicatio qua hō mercat̉ cū ſuo vicino ineadem villa ℟º ꝙ vnꝰ indiget blado. et ſi̓habūdat in vino et alius eꝯº ⁊ tūc ſi vendatmenſurā vini et de pecuīa inde recepta ematmenſurā bladi lucrat̉ quia ꝓ re ſr̓hn̄danteet nō ncc̄ia ip̄e acqͥrit rē ncc̄iaꝫ ſibi et hoc ēlucrū licꝫ ille res ex ꝑte ſua ſint equalentes.Et ſil̓r dicend̓ eſt de iº qͥ deficit in vino et ſuꝑhn̄dat in blado ꝙ p̄dc̄o mō faciendo lucrat̉et ſic vnꝰ vicinus cū alio iuſte lucrat̉ mercando. P. forte ille qͥ vinū ē nit defert iᵈ adt̓ram que in blado deficit et lucrabit̉ vterqꝫille de blado qd̓ emit magis qͣꝫ fuiſſet lucratꝰde vino qd̓ vendidit. quia forte cōmodius irept̄ ad t̓ram deficientē in blado qͣꝫ ad t̓ram deficientē ī vino. et forte meliꝰ ſcit vende̓ bladūqͣꝫ vinū. aliꝰ aūt eꝯº. et ſic vterqꝫ ē lucratusꝓpter ꝯcͣctū licitū cūī vicino ſuo Poſſent eciāponi aliq̓ alij mōi mͥcationū lucratīaꝝ ẜuata eqͥtate iur̓ naͣlis de qͥbus dicet̉ infra ti. devſura arº. 6. hͨ recitat̉ in qͣdam qō de qͦlibꝫ.breuit̓ at̄ ẜm ſcotū c̓ca ꝯmutatiōꝫ negociatiuam ſūt duo attendenda ad hoc ꝙ ſit iuſta.vnū ē ꝙ tal̓ ꝯmutaº ſit vtil̓ rei publice. puta qͥa vale ē rei publice hr̄e aliqͦs ꝯẜuatoresrerū venaliū vbi prompte poſſint īueniri abindigētibꝰ eas eme volētibꝰ. Vtile ec̄ eſt reipublice hr̄e aliquos deferētes ad pat̓aꝫ aliqͣꝫilla ncc̄ia qͥbus nō hn̄dīt illa pat̓a. et ex hōhētur ꝙ ille qͥ talia ꝯẜuat et ad pat̓am aliqͣꝫin talibꝰ deficientibꝰ apportat de actu vtili reipublice ẜuit Scd̓m ē. ꝙ qͥlibꝫ ẜuiēs rei publice de honeſto ⁊ vtili oꝑe. p̄ciū ſuo labori ſollicitudini induſtrie et ꝑicul̓ corrn̄dens digneet iuſte pt̄ acciꝑe Et ex hijs patꝫ qūo ſūt vituꝑabiles nͥc itores illi qui res venales nectranſfer̄t nͨ ꝯẜuant nͨ ſua induſtria meliorant nͨ c̓tificat̉ aliq̓s aliꝰ ſimplex de valorerei emende ſi mō emūt vt ſtatim vendā̓t ſueoībꝰ ꝯdicōibꝰ iſtis. tales a re publica eſſentext̓minādi vl̓ exulandi. quia faciūt qd̓libetvenale l̓ vſuale cariꝰ emēd ⁊ viliꝰ vēdenti qͣꝫeſſe deberet. hͨ ſcotus Si quis aūt forte velitinculpare negociatores ꝓpt̓ mendacia et ꝑiuria que dicunt̉ ibi Rn̄dꝫ auꝰ ſuꝑ iᵈ psͣ. qm̄non cognoui lr̄atū. ⁊cͣ. loqn̄s ī ꝑſona negociatoris. ego mentior. nō negociū. poſſem enīdice̓ ſine mendatio. tanto emi tāto vendā ſiplacꝫ enīe. om̄s artifices mēciūtur ſutores agricole et alij. ſi gͦ ꝓpt̓ mēdacia ſutoꝝ vl̓ agcolarū nō eſt in culpa ars ſutoria vl̓ ag̓culturaº. gͦ negociaº culpari nō dꝫ ꝓpt̓ negociatorū mendacia¶ Si quis ec̄ culpare velit negociatores ꝓpt̓ cupiditatē acqͥrendi qͥa negociatores optant tp̄us carū vt ānonā quā ſeruauer̄t cariꝰ vende̓ poſſint. Rn̄dꝫ auꝰ. ibid̓.hoc nō faciūt boni negociatores ſic̄ nͨ boī atcole. hec eī ſūt pcc̄a hoīm nō reꝝ nͨ negociafacit me malū ſꝫ iniq̓tas mea et mendaciūmeum Vtrū aliqͥs poſſit vende̓ licite rē plꝰqͣꝫ valet vl̓ mīꝰ eme̓ qͣꝫ valet ℟º ꝙ nō ſi faciat hoc fraudeꝫ adhibēdo. ſi u̓o nō adhibeatfraudem tūc diſtinguo. quia de emptōe ⁊ venditione ꝯtingit loqͥ dupʳ. vno mō ẜm ſe. et ẜhoc empº ⁊ vendi vident̉ ītroducta eē ꝓ cōivtilitate vt̓uſqꝫ dū .ſ. vnꝰ indiget re alteriꝰet eꝯº vt patꝫ ꝑ ph̓m. .i. poli. qd̓ aūt ꝓcōi vtilitate ē inductā nō dꝫ magis eſſe inguamenvniꝰ qͣꝫ alt̓iꝰ. et iō dꝫ ẜm eqͥtatem iuſticie contractꝰ int̓ eos int̓uenire. quātitas aūt reꝝ q̄veniūt ī hoīs vſum mēſurant̉ ẜm p̄ciū datūad qd̓ inuentā ē nūmiſma ẜm ph̓m. q. ethi.et iō ſi p̄uiū qͣꝫticatem valoris rei vl̓ eꝯº resexcedat p̄ciū tollet̉ eqͣlitas iuſticie. et iō cariꝰvende̓ aūt viliꝰ eme rem qͣꝫ valet ē ẜm ſe iniuſtum et illicitū. Alioº poſſumꝰ loqͥ de emptione ⁊ venditōe ẜm ꝙ ꝑ accidēscedit in vtilitatem vniꝰ et det̓mentū alt̓iꝰ vt cā aliquismultū īdiget re aliqͣet aliꝰ ledỉ ſi careat illa et tūc iuſtū p̄ciū erit ſi attendat̉ nō tm̄ adrem que vendỉ ſꝫ ec̄ ad dāpnum qd̓ venditorinde patit̉. ⁊ ſic licꝫ aliqͥd vende̓ plus qͣꝫ valethabenti Si u̓o aliquis iuuetur ml̓tū ex realteriꝰ quā emit. ille u̓o qui vendit nō dāpnificet̉ carēdo nō decꝫ eū ſr̓ vende̓. qͥa vtilitaˢq̄ acreſtit nō ē ex vendēte ſꝫ ex em̄tis ꝯditōe.